Οικονομία

Η φοβερή όψη της «ενεργειακής φτώχειας»

е뾭岠縧랲 �򠴧򠄅Ǯ (EUROKINISSI/˅ٍɄS ԆŊS)

Το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού, ήτοι 1,2 δισ. άτομα, ζει χωρίς ηλεκτρική ενέργεια και το 38%, περισσότεροι από 2,7 δισ., δεν έχει πρόσβαση σε καθαρές εγκαταστάσεις μαγειρέματος. Το 95% των πληθυσμών αυτών ζει σε περιοχές της Υποσαχάριας Αφρικής και των αναπτυσσόμενων περιοχών της Ασίας.

Στη γηραιά ήπειρο εκτιμάται ότι περισσότερο από το 10% των νοικοκυριών της ΕΕ βρίσκεται σε καθεστώς ενεργειακής φτώχειας. Η πανευρωπαϊκή έκθεση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για την Ενεργειακή Φτώχεια αναφέρει ότι περίπου 34 εκατομμύρια πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στις πληρωμές των λογαριασμών ενέργειας, περισσότεροι από 37 εκατομμύρια ζουν σε κατοικίες με ανεπαρκή θέρμανση, 82 εκατομμύρια δαπανούν ένα σημαντικό ποσοστό του εισοδήματός τους στην κάλυψη των ενεργειακών δαπανών –περικόπτοντας άλλες βασικές δαπάνες–, ενώ 74 εκατομμύρια πολίτες εμφανίζουν πολύ χαμηλές ενεργειακές δαπάνες, απόρροια των πολύ χαμηλών εισοδημάτων τους.

Έρευνες εκτιμούν ότι το 2,8% με 6% των θανάτων που καταγράφονται σε ετήσια βάση στην Ελλάδα συσχετίζονται με τον παράγοντα «ενεργειακή φτώχεια». Επιδείνωση της κατάστασης αναμένεται λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας του κορονοϊού COVID-19. Η πραγματικότητα στις ορεινές περιοχές είναι ότι επτά στις δέκα οικογένειες υποφέρουν από την ενεργειακή φτώχεια και μία στις δύο συμπιέζουν τις ενεργειακές τους ανάγκες. Στην Ελλάδα, συνολικά το 50,75% των νοικοκυριών συμπιέζει τις ενεργειακές του ανάγκες.

Στόχοι ΥΠΕΝ

Στόχος του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας είναι όλα τα νοικοκυριά στην Ελλάδα να έχουν τη δυνατότητα πλήρους κάλυψης των ενεργειακών τους αναγκών. Υπάρχει ήδη και το πλαίσιο για την καταπολέμηση της «ενεργειακής φτώχειας» στη χώρα μας, δήλωσε ο υπουργός Κωστής Χατζηδάκης στο πρώτο Διαδικτυακό Συνέδριο για την Ενεργειακή Φτώχεια, που διοργανώνεται από το Εργαστήριο Μεταλλευτικής Τεχνολογίας και Περιβαλλοντικής Μεταλλευτικής του (ΕΜΠ), με τη συνδρομή της Ρυθμιστικής Αρχής (ΡΑΕ), στο πλαίσιο του Έργου STEP-IN, το οποίο χρηματοδοτείται από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Horizon 2020», στο οποίο συμμετέχουν 30 εταίροι από έξι χώρες.

Η «ενεργειακή φτώχεια» είναι μείζον κοινωνικό ζήτημα όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη, είπε ο κ. Χατζηδάκης. Αναφερόμενος στα μέτρα κοινωνικού χαρακτήρα της κυβέρνησης, ο υπουργός υπενθύμισε την πρόσφατη απόφαση που αφορά τη βελτίωση του πλαισίου υποστήριξης των ευάλωτων καταναλωτών φυσικού αερίου, την ενίσχυση του λογαριασμού επανασύνδεσης στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, τα προγράμματα επιδότησης για την αντικατάσταση καυστήρων πετρελαίου με φυσικού αερίου (που ξεκίνησαν από την Αττική και θα συνεχιστούν στη Θεσσαλία και σε άλλες περιοχές), την επιδότηση πετρελαίου θέρμανσης από το υπουργείο Οικονομικών που επεκτάθηκε φέτος στο φυσικό αέριο, τα ειδικά τιμολόγια (Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο κ.λπ.) καθώς και τις υπηρεσίες προμήθειας «τελευταίου καταφυγίου» για ηλεκτρισμό και φυσικό αέριο.

Παράλληλα, είπε ο υπουργός ΠΕΝ, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην εξοικονόμηση ενέργειας και συγκεκριμένα στην ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων μέσω του λεγόμενου «Κύματος Ανακαινίσεων»: «Στην Ελλάδα, στο πλαίσιο και της αξιοποίησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, που μπορούν να ανέλθουν στα 3 δισ. ευρώ έως το 2023, ετοιμαζόμαστε για ένα άλμα στην ενεργειακή εξοικονόμηση, με στόχο την αναβάθμιση 600.000 κτιρίων έως το 2030.

Η αρχή γίνεται με το νέο πρόγραμμα “Εξοικονομώ-Αυτονομώ”, ύψους άνω των 850 εκατ. ευρώ, που ξεκινά στις αρχές Δεκεμβρίου και είναι το μεγαλύτερο και ελκυστικότερο που έχει εφαρμοστεί ποτέ στη χώρα. Φέτος και τα επόμενα χρόνια θα υλοποιηθούν ακόμα μεγαλύτερα προγράμματα και το όφελος θα πολλαπλασιαστεί. Τα νοικοκυριά που εντάχθηκαν στα προγράμματα “Εξοικονομώ” της περιόδου 2011-2019 μείωσαν την ενέργεια που καταναλώνουν κατά 2 δισεκατομμύρια κιλοβατώρες τον χρόνο, μειώνοντας σημαντικά τους λογαριασμούς ρεύματος, πετρελαίου και φυσικού αερίου». Επιπροσθέτως «στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης εντάσσεται το σχέδιο του ΔΕΔΔΗΕ για εγκατάσταση έξυπνων μετρητών ρεύματος, με τους οποίους η κατανάλωση των νοικοκυριών θα βελτιστοποιείται, με αποτέλεσμα να γλιτώνουν σημαντικά έξοδα. Όλα αυτά συνδέονται και με την ευέλικτη τιμολόγηση ηλεκτρικού (demand response) που συνεπάγεται ότι οι καταναλωτές θα μπορούν να προσαρμόζουν την κατανάλωσή τους ώστε να εκμεταλλεύονται τις πιο χαμηλές τιμές που θα τους προσφέρονται κάποιες ώρες της ημέρας».

Αλλαγή συμπεριφορών

Η εξοικονόμηση ενέργειας απαιτεί μεταξύ άλλων την υιοθέτηση απλών αλλαγών συμπεριφοράς, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε επίτευξη εξοικονόμησης στην κατανάλωση ενέργειας από 5% έως 10%, τόνισε στο διαδικτυακό συνέδριο ο πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, επίκουρος καθηγητής Αθανάσιος Δαγούμας, εκφράζοντας «την πρόθεση της ΡΑΕ να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην ανάδειξη του ζητήματος της “ενεργειακής φτώχειας” και στην ανάληψη δράσεων για την αντιμετώπισή της».

Ένα πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί στην Ελλάδα, όπως δείχνουν μελέτες, είναι ότι ακόμα τα μέτρα ενίσχυσης των ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών γίνονται μετ’ εμποδίων, λόγω της γραφειοκρατίας που μαστίζει τη χώρα. Στις αναπτυγμένες χώρες, η «ενεργειακή φτώχεια» δεν συνδέεται με την προσβασιμότητα σε υπηρεσίες ενέργειας, αλλά με το προσιτό κόστος αυτών των υπηρεσιών και προκαλείται κυρίως από τρεις παράγοντες: το χαμηλό εισόδημα του νοικοκυριού, το υψηλό κόστος ενέργειας και τη χαμηλή ενεργειακή απόδοση του σπιτιού.

Συνέδρια όπως αυτό συμβάλλουν στην ανάδειξη ορθών πολιτικών για το πρόβλημα της «ενεργειακής φτώχειας», που σπανίως είναι κυρίαρχη λέξη σε τίτλους επιστημονικών συνεδρίων, αλλά, όταν είναι, δηλώνει ένα διογκούμενο πρόβλημα με επιπτώσεις στην υγεία των συνανθρώπων μας αλλά και στο περιβάλλον, διευκρίνισε ο πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, καθηγητής Ανδρέας Μπουντουβής.

Υπολογισμός αναγκών

Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο εφαρμόζει έναν νέο δείκτη που υπολογίζει τον βαθμό κάλυψης των ενεργειακών αναγκών των νοικοκυριών. Σημαντικά είναι τα στοιχεία που παρουσίασε ο καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Δημήτρης Καλιαμπάκος: Το 50,75% των νοικοκυριών συμπιέζει τις ενεργειακές του ανάγκες και μόνο το 16,25% τις ικανοποίησε. Έχει και συνέχεια: Επτά στα δέκα νοικοκυριά με εισόδημα κάτω από 11.000 ευρώ συμπιέζει τις ενεργειακές τους ανάγκες και μόλις ένα στα δέκα τις ικανοποιεί. Επτά στα δέκα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν ηλεκτρισμό για τη θέρμανση τους συμπιέζουν τις ενεργειακές τους ανάγκες, ενώ μόλις ένα στα δέκα τις ικανοποιεί. Εννέα στα δέκα νοικοκυριά που ζουν σε παλιά σπίτια (προ του κανονισμού θερμομόνωσης το 1979) συμπιέζουν τις ενεργειακές τους ανάγκες, ενώ η αντιστοιχία για τα νεόδμητα κτίρια (μετά το 2001) είναι δύο στα δέκα. Οκτώ στα δέκα μονομελή και ευάλωτα νοικοκυριά (φοιτητές, άνεργοι μονογονεϊκές οικογένειες) συμπιέζουν επίσης τις ενεργειακές τους ανάγκες.

Αν και δεν υπάρχει επίσημος ορισμός της «ενεργειακής φτώχειας» σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτή ορίζεται ως η αδυναμία των νοικοκυριών, να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ενέργεια. Στην Ελλάδα ορίζεται αντίστοιχα, όταν ένα νοικοκυριό διαθέτει πάνω από το 10% του διαθέσιμου εισοδήματος για την κάλυψη των αναγκών του σε ενέργεια. Είναι γεγονός ότι οι ασκούμενες πολιτικές λιτότητας και η ύφεση της τελευταίας οκταετίας είχαν ως αποτέλεσμα τη συρρίκνωση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) κατά περίπου 25% και την αντίστοιχη μείωση του εισοδήματος των νοικοκυριών κατά περίπου 30%, ιδιαίτερα των χαμηλών και μεσαίων εισοδηματικών ομάδων. Η ενεργειακή φτώχεια είναι ένα φαινόμενο αποτέλεσμα της οικονομικής ύφεσης που εμφανίζεται στην Ευρώπη με την κρίση του 2009. Στην Ελλάδα εμφανίστηκε το 2011 λόγω των πολιτικών λιτότητας που ακολουθήθηκαν από την επόμενη κυβέρνηση (2012-2015). Μένει να δούμε τη συνέχεια.

Ευάλωτα νοικοκυριά

Το ερευνητικό πρόγραμμα «STEP-IN (Using Living Labs to roll out Sustainable Strategies for Energy Poor Individuals)» διάρκειας 30 μηνών που ξεκίνησε στα μέσα του 2018, στο οποίο συμμετέχουν η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, είναι ένα έργο για την αντιμετώπιση της «ενεργειακής φτώχειας» πανευρωπαϊκά που φιλοδοξεί: «Να αναπτύξει μια καινοτόμο σφαιρική μεθοδολογία για την αποτελεσματική ανάλυση και αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας και επίσης να βοηθήσει τα ευάλωτα νοικοκυριά να μειώσουν τις ενεργειακές τους δαπάνες και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους. Χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα “Horizon 2020” της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το “STEP-IN” περιλαμβάνει ένα δίκτυο Βιωματικών Εργαστηρίων σε τρεις ευρωπαϊκές χώρες: την Ουγγαρία (Νίρμπαντορ), το Ηνωμένο Βασίλειο (Μάντσεστερ) και την Ελλάδα (Μέτσοβο). Μέσα από ένα ισχυρό δίκτυο ενδιαφέροντος, εμπλέκει τοπικές, εθνικές και ευρωπαϊκές οργανώσεις και εμπειρογνώμονες για τον καθορισμό πολιτικών για τη μείωση της “ενεργειακής φτώχειας”. Η κοινοπραξία “STEP-IN” συγκεντρώνει εταίρους με ευρεία εμπειρία στον τομέα της “ενεργειακής φτώχειας”: ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια, δήμους, υπηρεσίες παροχής ενέργειας, φιλανθρωπικά ιδρύματα, ενώσεις καταναλωτών και ρυθμιστικές αρχές. Οι εταίροι είναι αφιερωμένοι να κάνουν τη διαφορά στις ζωές όσων έχουν ανάγκη».

του Φίλη Καϊτατζή

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Παρασκήνιο

 

Σχολιάστε ...

Εφημερίδες

Διαβάστε όλες τις εφημερίδες online

ΑΡΧΕΙΟ

NEWSLETTER

 



 

 

 

Karfitsa