Κόσμος

Η χαμένη βιβλιοθήκη του Ιβάν του Τρομερού-Ένα μυστήριο που ζητά απάντηση

Λέγεται ότι ο Ιβάν ο Τρομερός είχε μια θρυλική συλλογή από παλιά βιβλία που προήλθαν από την αρχαία Κωνσταντινούπολη. Αν και δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για την ύπαρξή της, μέχρι σήμερα, διάφοροι ειδικοί συνεχίζουν να την αναζητούν.
Η ιστορία ξεκινά από τον 15ο αιώνα, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη και κατέλυσαν την Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Τότε πολλοί Έλληνες και Ορθόδοξοι Χριστιανοί εγκατέλειψαν την Πόλη. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Θωμάς Παλαιολόγος, ο αδελφός του Κωνσταντίνου ΙΑ’ , ο οποίος σύμφωνα με πληροφορίες, κατέφυγε στη Ρώμη, μεταφέροντας μαζί του όλη τη βιβλιοθήκη των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων.

Αυτή η βιβλιοθήκη αποτελείτο από, περίπου, 800 τόμους, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονταν και ορισμένα από τα αριστουργήματα της ελληνορωμαϊκής λογοτεχνίας. Τη συλλογή κληρονόμησε η κόρη του Θωμά, Σοφία Παλαιολόγου, η οποία από τη Ρώμη μετέβη στη Ρωσία και παντρεύτηκε τον Ιβάν ΙΙΙ, τον Μεγάλο Πρίγκιπα της Μόσχας. Προφανώς, αυτή μετέφερε τη συλλογή στη Ρωσία, η οποία αργότερα έγινε γνωστή ως «Η βιβλιοθήκη του Ιβάν του Τρομερού».

Ο θησαυρός του ζοφερού μονάρχη

Ο εγγονός της Σοφίας, Τσάρος Ιβάν IV, γνωστότερος ως Ιβάν ο Τρομερός, όχι μόνο κληρονόμησε την βιβλιοθήκη, αλλά την εμπλούτισε με σπάνια χειρόγραφα τα οποία απέκτησε από διάφορα μέρη της Ευρώπης. Ορισμένοι πιστεύουν ότι ο Ιβάν έκρυψε τη συλλογή του στη Μόσχα ή σε κάποια άλλη ρωσική πόλη. Η βιβλιοθήκη εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει ίχνη μετά το θάνατό του το 1584.

Τουλάχιστον, έτσι αναφέρει ο μύθος. Ο Κρίστοφερ Φον Νταντέλοφ, ιστορικός του δέκατου ένατου αιώνα στην πόλη Ντερπτ –σήμερα ονομάζεται Ταρτού και βρίσκεται στην Εσθονία- ανέφερε ότι είχε δει έναν κατάλογο των βιβλίων που περιείχε η χαμένη συλλογή. Ένα τέτοιο εύρημα θα ήταν ισοδύναμο με την εύρεση του Αγίου Δισκοπότηρου των βιβλιοπωλών. Η λίστα, που ισχυρίζονταν ότι είδε, φέρεται –μεταξύ των άλλων- να περιείχε 142 τόμους της «Ιστορίας της Ρώμης» του Τίτο Λίβιο (σήμερα είναι γνωστοί μόνο 35), μια πλήρη έκδοση του «De republica» του Κικέρων (σήμερα σώζονται μερικά αποσπάσματα), ένα χαμένο ποίημα του Βιργίλιου.

Πρόκειται για μύθο;

Βέβαια υπάρχουν αρκετοί ειδικοί οι οποίοι αμφισβητούν ακόμη και την ίδια της ύπαρξη τςη βιβλιοθήκης. Ο Αλεξάντερ Φιλιούσκιν, καθηγητής ρωσικής ιστορίας στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης, εξέφρασε τις αμφιβολίες του στην εφημερίδα «Κομσομόλσκαγια Πράβντα».

Είναι πολύ πιθανόν, για να εξασφαλίσει χρήματα, η οικογένεια του Θωμά Παλαιολόγου να πούλησε ένα μέρος της βιβλιοθήκης, για να εγκαταλείψει τη Ρώμη. Επιπλέον, σημειώνει ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές που να μιλούν για την βιβλιοθήκη. Για παράδειγμα ο Νταντέλοφ, ο οποίος καυχήθηκε ότι έχει βρει τον κατάλογο, δεν έδειξε σε κανέναν το έγγραφο.

Υπάρχουν χρονικογράφοι του δέκατου έκτου και δέκατου όγδοου που κάνουν αναφορά  στη βιβλιοθήκη, αλλά πάντα φαίνεται να μιλούν γι αυτήν σαν κάτι μυθικό, χωρίς αποδεικτικά στοιχεία, θεωρεί ο Φιλιούσκιν.

Συνεχής αναζήτηση

Ακόμη κι αν η Βιβλιοθήκη του Ιβάν του Τρομερού πράγματι υπήρξε, το πιθανότερο είναι αυτή να έχει καταστραφεί, πιστεύουν ορισμένοι ειδικοί. Στη Μόσχα έχουν καταγραφεί τρεις μεγάλες πυρκαγιές στο δέκατο έκτο και δέκατο έβδομο αιώνα – κατά τα έτη 1547, 1571 και 1626-, οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν μετατρέψει σε στάχτη την «κρυφή» βιβλιοθήκη. Εδώ μάλιστα έχει αναπτυχθεί μια άλλη, ακόμη πιο παράξενη θεωρία που λέει, ότι οι Πολωνοί, όταν εισέβαλαν στη Ρωσία, στις αρχές του δέκατο έβδομου αιώνα και παρέμειναν χωρίς τροφή κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Κρεμλίνου της Μόσχας, κατέληξαν να τρώνε το δέρμα που κάλυπτε τα χειρόγραφα, καταστρέφοντας το περιεχόμενό τους.

Πάντως, σε κάθε περίπτωση υπάρχουν και οι ενθουσιώδεις οι οποίοι ψάχνουν για την βιβλιοθήκη στη ρωσική πρωτεύουσα και ελπίζουν να βρουν αυτόν τον τσαρικό λογοτεχνικό θησαυρό. Επίσης, έχουν γίνει προσπάθειες για την ανεύρεση του θησαυρού εκτός της ρωσικής πρωτεύουσας, ιδιαίτερα στη Βολόγκντα (465 χλμ βόρεια της Μόσχας) και στο Κρεμλίνο του Αλεξαντρόφ (120 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Μόσχας), όπου ο Τσάρος Ιβάν έζησε μεταξύ 1565 και 1584 .

Βεβαίως υπάρχουν και εκείνοι που πιστεύουν ότι η βιβλιοθήκη βρίσκεται στο Κρεμλίνο της Μόσχας.

Αρχαιολόγοι και τυχοδιώκτες έχουν ερευνήσει πολλά σημεία στη διάρκεια όλων αυτών των ετών.  Οι Τσάροι του 19ου αιώνα, ακόμη και ο Ιωσήφ Στάλιν, επέτρεψαν σε επιστήμονες να ερευνήσουν το Κρεμλίνο, ελπίζοντας να ανακαλύψουν τα χαμένα και ανεκτίμητης αξίας βιβλία.

«Αν κάποιος ανακαλύψει την βιβλιοθήκη θα γίνει τόσο διάσημος όσο ο Γιούρι Γκαγκάριν», παραδέχεται ο Φιλιούσκιν. Αν και οι πιθανότητες είναι ελάχιστες, ωστόσο είναι ένας ιδιαίτερα δημοφιλής μύθος. Ο αρχαιολόγος Αλεξάντερ Βέξλερ, σε συνέντευξή του αστειεύθηκε: «Σίγουρα η βιβλιοθήκη του Ιβάν του Τρομερού υπάρχει. Πώς θα μπορούσε να μην υπάρχει όταν έχουν χυθεί ποτάμια μελανιού για να γράφονται πράγματα γι αυτήν στη διάρκεια των αιώνων;».

 

Σχολιάστε ...

NEWSLETTER

 

 

 



 



 

 

 

 

Focus-On

Εφημερίδες

Διαβάστε όλες τις εφημερίδες online

ΑΡΧΕΙΟ

Karfitsa