Πολιτική Πολιτισμός

Φράγμα του Μαραθώνα: Η κατασκευή που έφερε το δώρο του νερού στους Αθηναίους

Η Αττική από τα αρχαία χρόνια μέχρι και σήμερα κατάφερνε και συγκέντρωνε μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες. Σε αυτήν άλλωστε ιδρύθηκε και άκμασε η πολυπληθής πόλη των Αθηναίων η οποία κατάφερε και ηγεμόνευσε στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Ένα μεγάλο πρόβλημα που αντιμετώπιζαν οι Αθηναίοι από εκείνα τα χρόνια μέχρι και τα πιο πρόσφατα ήταν η λειψυδρία δηλαδή η ανεπάρκεια του νερού. Αυτό γινόταν διότι στην Αττική τα  επιφανειακά νερά ήταν πάντα λιγοστά καθώς δεν υπάρχουν μεγάλα ποτάμια και λίμνες. Η πόλη της Αθήνας υδροδοτούταν είτε από πηγάδια και διάφορες πηγές είτε από τη συγκέντρωση βρόχινου νερού, είτε μέσω του υδραγωγείου του Αδριανού. Η ποσότητα όμως του νερού δεν επαρκούσε πάντα και κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, οι οποίοι είναι και οι θερμότεροι στην Αττική,  το πρόβλημα της λειψυδρίας γιγαντωνόταν. Η λύση ήρθε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα όταν η Ελλάδα αποφάσισε να προχωρήσει στην κατασκευή ενός κολοσσιαίου έργου που θα χάριζε το πολύτιμο δώρο του νερού στο λεκανοπέδιο. Αυτό ήταν η κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα που κλείνει φέτος και τα 90 χρόνια από την κατασκευή του.

Άποψη του Φράγματος και του κτίσματος, αντιγράφου του Θησαυρού των Αθηναίων, περίπου 1931
Πηγή: Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ

Η σύγχρονη παρέμβαση που έδωσε λύση στο πρόβλημα

Το φράγμα του Μαραθώνα έχει μεγάλη σημασία για την πόλη της Αθήνας και των προαστίων της καθώς παρέχει αδιάκοπα νερό στους κατοίκους της. Η κατασκευή του  ξεκίνησε το 1926 και ολοκληρώθηκε το 1929. Η ολοκλήρωση των εργασιών σηματοδότησαν την αρχή του εκσυχρονισμού της χώρας. Περισσότερες πληροφορίες για το συγκεκριμένο έργο μπορεί να μάθει κανείς στην Επετειακή Έκθεση που διοργανώνει η ΕΥΔΑΠ για τα 90 χρόνια από την κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος».  Μέσα στους χώρους της Έκθεσης μπορεί να παρακολουθήσει κάποιος βήμα – βήμα το πως κατασκευάστηκε το φράγμα το οποίο ξεδίψασε την Αθήνα και τον Πειραιά.

Το έργο όπως προείπαμε ήταν γιγάντιο για τα μηχανικά και τεχνολογικά δεδομένα της εποχής αλλά στο τέλος το δύσκολο εγχείρημα ήρθε εις πέρας. Μέτα του Βαλκανικούς πολέμους και τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο η γεωγραφική έκταση της Ελλάδας αυξήθηκε πράγμα το οποίο οδήγησε και στην αύξηση του πληθυσμού στην επικράτεια αλλά και στην Αθήνα. Αυτό οδήγησε στις ανάγκες υδροδότησης να αυξηθούν. Καθώς προχωρούσαν τα χρόνια συντελέστηκε και η Μικρασιατική Καταστροφή η οποία οδήγησε πάνω από 1 εκατ. πρόσφυγες από την Σμύρνη να φτάσουν στην Αθήνα κάνοντας ακόμα πιο δύσκολη την κατάσταση. Τότε η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να προχωρήσει στη κατασκευή του φράγματος.

Η υπερχείλιση του Φράγματος του Μαραθώνα, π. 1927- 1928. Πηγή Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ

Τα έργα για την κατασκευή του φράγματος, την δημιουργία τεχνητής λίμνης, αλλά και την κατασκευή σήραγγας μεταφοράς νερού στην Αθήνα, και μονάδες καθαρισμού του νερού στο Γαλάτσι, ανέλαβε η Αμερικανική εταιρεία Ulen, μετά από ειδική συμφωνία που έκλεισε με το ελληνικό δημόσιο και την Τράπεζα των Αθηνών. Σύμφωνα με τα αρχεία της εταιρίας το όλο έργο αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα και πιο απαιτητικά στην Ευρώπη. Στα εργοτάξια χρησιμοποιήθηκαν και αξιοποιήθηκαν πολλές σύγχρονες και καινοτόμες για την εποχή τεχνολογίες και μέσα κατασκευής. Αξίζει να σημειώσουμε ότι το φράγμα του Μαραθώνα είναι το μόνο φράγμα στον κόσμο το οποίο έχει επένδυση από πεντελικό μάρμαρο, όμοιο με αυτό που χτίστηκε ο Παρθενώνας.

Ο μικρός και καλά οργανωμένος οικισμός που δημιουργήθηκε στον Μαραθώνα

Όπως πληροφορηθήκαμε από την επίσκεψή μας στην έκθεση για την ολοκλήρωση των εργασιών υπολογίζεται ότι εργάστηκαν περίπου 3.000 άτομα, τα οποία και μετακόμισαν στην περιοχή λόγω της απόστασης από την Αθήνα. Στον οικισμό υπήρχαν καταλύματα για να διαμένουν οι εργάτες. Παράλληλα λειτουργούσαν και μαγειρεία για να μπορούν να σιτίζονται για όλο το χρονικό διάστημα που θα διαρκούσαν οι εργασίες. Μάλιστα βλέποντας οι Αμερικανοί μηχανικοί πως τρέφονταν με ψωμί και ελιές, για να εξοικονομούν χρήματα, σκέφτηκαν ότι μπορεί να αρρώσταιναν μετά από μερικούς μήνες εργασίας και εφάρμοσαν ένα πρόγραμμα διατροφής το οποίο έπρεπε να λαμβάνουν κάθε μέρα οι εργάτες, που περιελάμβανε ψάρι ή κρέας, μια οκά ψωμί και λαχανικά, ζυμαρικά όσπρια και φρούτα. Ακόμα οι υπεύθυνοι της εταιρίας φρόντισαν να δημιουργήσουν και νοσοκομείο για να αντιμετωπίζονται άμεσα όσα εργατικά ατυχήματα θα συνέβαιναν.

 

 

Στάδιο κατασκευής του Φράγματος Μαραθώνα, 1927
Πηγή: Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ

 

Τεχνικά χαρακτηριστικά

Το φράγμα έχει ύψος 54 μ., μήκος 285 μ., πλάτος κορυφής 4,5 μ. και πλάτος βάσης 28 μ., ενώ κατατάσσεται στα φράγματα βαρύτητας. Η απορροή του βρίσκεται στο νότιο σκέλος του και έχει δυνατότητα αποβολής 520 κ.μ./δευτερόλεπτο. Υψομετρικά, τοποθετείται στα 223 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ενώ η κορυφή του μετρά 227 μ.[5] Από το φράγμα προκύπτει ταμιευτήρας χωρητικότητας 41.000.000 κ.μ., από τα οποία τα 34.000.000 είναι διαθέσιμα. Το βάθος του ταμιευτήρα φτάνει τα 54 μ., ενώ η επιφάνεια μετρά περί τα 2,45 τ.χλμ. εμβαδού. Το φράγμα τοποθετείται στους πρόποδες μιας λεκάνης απορροής, η οποία δέχεται ετησίως περί τα 14.400.000 κ.μ. νερού κατακρημνίσεων, από τα οποία τα 12.000.000 συγκεντρώνονται στον ταμιευτήρα. Η μέση ποσότητα κατακριμνήσεων στον ταμιευτήρα ετησίως φτάνει τα 580 χιλιοστά.

 

Σήραγγα Μπογιατίου: Ο τρόπος με τον οποίο φτάνει το νερό στα σπίτια μας 

Για την μεταφορά του νερού από το φράγμα του Μαραθώνα στην Αθήνα, κατασκευάστηκε η σήραγγα Μπογιατίου, μήκους 13,4 χιλιομέτρων, που φτάνει μέχρι την περιοχή της Χελιδονούς. Στις 9 Φεβρουαρίου του 1931, το έργο περατώθηκε και αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά της εταιρείας Ulen, η οποία την χαρακτήρισε ως την «μεγαλύτερη υδραυλική σήραγγα στην Ευρώπη». Για τη διάνοιξη της σήραγγας εργάστηκαν περίπου 450 άτομα. Προκειμένου να υδροδοτείται σωστά η σήραγγα, κατασκευάστηκε ένας μαρμάρινος πύργος, που έλεγχε μέσω ειδικών βανών, την τροφοδοσία της με νερό.

Συνεργείο που εργάστηκε στη διάνοιξη της Σήραγγας Μπογιατίου, σε αναμνηστική φωτογραφία
Πηγή: Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ

Μετά από την περιπλάνησή σας μέσα στην έκθεση θα έχετε την ευκαιρία να δείτε εργάτες σε φωτογραφία τον καιρό της κατασκευής της σήραγγας Μπογιατίου. Ακόμα υπάρχουν δυο ιστορικές φωτογραφίες, τόσο αυτή του συνεργείου ολόκληρου, όσο και των δυο προσώπων μέσα στον μεταλλικό δακτύλιο ο οποίος τοποθετήθηκε μέσα στη σήραγγα πράγμα το οποίο ήταν τεχνολογικό επίτευγμα για την εποχή. Η Ulen για την κατασκευή της σήραγγας χρησιμοποίησε εργοδηγούς που διέθεταν εμπειρία στα μετρό του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης, έχοντας επίσης διανοίξει τη μεγάλη σήραγγα για την υδροδότηση της Νέας Υόρκης. Οι εργοδηγοί αυτοί καθοδήγησαν του Έλληνες εργάτες διότι στην χώρα μας δεν υπήρχαν εκείνη την εποχή άλλοι τεχνικοί με παρόμοια εμπειρία.

Μηχανικός και εργάτης του έργου φωτογραφίζονται στο μεγάλο μεταλλικό δακτύλιο
που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή της Σήραγγας του Μπογιατίου, 1928
Πηγή: Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ

Ο συμβολισμός του Φράγματος του Μαραθώνα

Η κατασκευή του φράγματος του Μαραθώνα συμβολίζει την συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού από τα αρχαία χρόνια μέχρι και σήμερα Παράλληλα αναδεικνύει την δύναμη του ανθρώπου να επιβάλλεται στη φύση μέσα από τον προσεκτικό σχεδιασμό και την σκληρή δουλεία. Για τους λόγους αυτούς στη βάση του χτίστηκε ένα αντίγραφο του Θησαυρού των Αθηναίων που βρίσκεται στους Δελφούς, συνοδευόμενο από μία επιγραφή και συμβολίζει τη νίκη των σύγχρονων κατοίκων της Αθήνας στη μάχη με τη λειψυδρία.

Άποψη του Φράγματος Μαραθώνα, π. 1930-1931

Η έκθεση διοργανώνεται από την ΕΥΔΑΠ και φιλοξενείται στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» (Πειραιώς 254, Ταύρος). Η διάρκεια της έκθεσης είναι από τις 12 Νοεμβρίου 2019 έως τις 29 Μαρτίου 2020 και η είσοδος είναι ελεύθερη για όλους.

Την έκθεση «Η Μεγάλη Πρόκληση: 90 χρόνια Φράγμα Μαραθώνα» επιμελείται η αρχιτέκτων μουσειολόγος Ερατώ Κουτσουδάκη.

Ώρες και ημέρες λειτουργίας Έκθεσης:

  • Δευτέρα (κλειστά)
  • Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη 9:00-13:30
  • Παρασκευή 9:00-20:00
  • Σάββατο 11:00-16:00
  • Κυριακή 10:00-18:00

ΠΡΟΣΒΑΣΗ

Πειραιώς 254, Ταύρος

Λεωφορείο:

-Λεωφορείο: 049 (Πειραιάς – Ομόνοια).

Στάση: Σχολή Καλών Τεχνών.

Περπατήστε 1 λεπτό μέχρι τον προορισμό.

-Λεωφορείο: 914 (Ομόνοια – Λαχαναγορά – Παλαιά Κοκκινιά).

Στάση: Σχολή Καλών Τεχνών.

Περπατήστε 1 λεπτό μέχρι τον προορισμό.

ΗΣΑΠ: Γραμμή 1.

Σταθμός: Καλλιθέας.

Περπατήστε 10 λεπτά μέχρι τον προορισμό.

 

Για περισσότερες πληροφορίες ακολουθήστε την ΕΥΔΑΠ στα socialmedia:

Facebook, Instagram, Twitter, LinkedIn και YouTube και επισκεφτείτε το www.eydap.gr

Σχολιάστε ...

NEWSLETTER



Focus-On

Εφημερίδες

Διαβάστε όλες τις εφημερίδες online

ΑΡΧΕΙΟ

Karfitsa