Συνεντεύξεις

«Υποχρεωτικά στην ουσία τα Θρησκευτικά»

Κωνσταντίνος Κορναράκης

Στη Μαρία Μπραουδάκη

 

«Αξιοπιστία, αρμονία λόγων και έργων, αλλά και ρωμαλέο ποιμαντικό λόγο», διαπιστώνει ότι χρειάζεται σήμερα η Εκκλησία ο αναπληρωτής καθηγητής Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Κωνσταντίνος Κορναράκης.

Με την ιδιότητά του ως εκ των συγγραφέων του βιβλίου των Θρησκευτικών της Ε΄ Δημοτικού, υποστηρίζει με σθένος ότι είναι υποχρεωτικό να διδάσκεται το μάθημα των Θρησκευτικών στα σχολεία, διότι «προσφέρει μέσα από την ιστορία της ορθόδοξης πνευματικότητας προτάσεις ζωής απέναντι σε ποικίλες προκλήσεις» και, μάλιστα, όπως σημειώνει, «σε αυτή την, καθ’ ομολογίαν όλων, σύγχρονη τεχνοκρατική και χρησιμοθηρική εκπαίδευση», μπορεί να αποτελέσει μια «ουσιαστική πρόταση υπαρξιακής παιδείας και εξόδου από τα σύγχρονα αδιέξοδα».

Αναφερόμενος στα ιερά προσκυνήματα, παρατηρεί ότι «η Εκκλησία οφείλει να υποδεικνύει στους πιστούς ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη κατηγορία “θαυματουργών εικόνων”. Η εικόνα “θαυματουργεί” όταν η πίστη του ανθρώπου “προκαλεί” τη χάρη του Θεού»…

Ποιο είναι εκείνο το σημείο που διαχωρίζει την απόδοση τιμών από τη λατρεία των λειψάνων των αγίων;

Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος όρισε ότι στις εικόνες και στα λείψανα των αγίων πρέπει να αποδίδεται τιμή. Λατρεία αποδίδεται μόνο στον Τριαδικό Θεό. Η διαφορά έγκειται στο ότι η τιμή που αποδίδεται στις εικόνες ή στα λείψανα αφορά τα πρόσωπα που πιστοποίησαν την αυθεντικότητα του ευαγγελικού λόγου μέσα από τη ζωή και τα έργα τους και γι’ αυτό είναι άξια τιμής, ενώ η λατρεία, επειδή ακριβώς ενέχει την έννοια της θεοποίησης, αφορά μόνο τον Θεό. Η τιμή στα λείψανα αποτελεί αρχαίο έθος της Εκκλησίας. Οι χριστιανοί τιμούσαν τα λείψανα, διότι από το σκήνωμα του αγίου αντλούσαν δύναμη για την πίστη τους, βεβαιώνονταν για τη νίκη κατά του θανάτου και, έτσι, συνέδεαν την ενθαδικότητά τους με τα έσχατα. Ειδωλολατρία συμβαίνει στην περίπτωση που αποδίδονται στο λείψανο ή στην εικόνα μαγικές ιδιότητες, δηλαδή θεοποιούνται, ενώ, κατά τη θεολογία της Εκκλησίας, ακόμη και η τιμή στα ιερά πρόσωπα τελικά διαβαίνει στον Θεό.

Την τελευταία περίοδο έχει παρατηρηθεί μεγάλη ανταπόκριση των πιστών στα προσκυνήματα ιερών εικόνων. Πού το αποδίδετε;

Δεν γνωρίζω εάν είναι τωρινό το φαινόμενο. Νομίζω ότι πάντοτε ο κόσμος συγκινείτο από τις λεγόμενες «θαυματουργές εικόνες». Ίσως σήμερα να είναι πιο έντονη η συμμετοχή του λαού στα προσκυνήματα αυτά, καθώς ο σύγχρονος άνθρωπος αναζητά την ελπίδα στη ζωή του, δεδομένων των υπαρξιακών προβλημάτων λόγω των δυσχερών συνθηκών διαβίωσης στην πατρίδα μας. Δεν πρέπει να αποκλείουμε, όμως, την έμφυτη ευσέβεια που υπάρχει στον λαό, γεγονός που αποδεικνύει τη θεμελιώδη σημασία της Ορθοδοξίας ως συνεκτικού ιστού της κοινωνίας μας. Η Εκκλησία, εξάλλου, οφείλει να υποδεικνύει στους πιστούς ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη κατηγορία «θαυματουργών εικόνων». Η εικόνα «θαυματουργεί» όταν η πίστη του ανθρώπου «προκαλεί» τη χάρη του Θεού.

Ως συγγραφέας σχολικών – διδακτικών βιβλίων των Θρησκευτικών, ποια νομίζετε ότι πρέπει να είναι η κατεύθυνσή τους;

Πιστεύω ότι πρέπει να προσαρμοζόμαστε στις ανάγκες κάθε εποχής. Αυτές μας κατευθύνουν να προβάλλουμε από τον ευαγγελικό και πατερικό λόγο τα σημεία εκείνα της πίστης μας, τα οποία αποδεικνύουν τη συνάφεια του θεολογικού λόγου σε σχέση με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος. Σήμερα, που δοκιμάζεται η αντοχή των πολιτισμών στη χοάνη της παγκοσμιοποίησης, νομίζω ότι το μάθημα των Θρησκευτικών πρέπει να προβάλλει την πρόταση ενός «άλλου» πολιτισμού, της ορθόδοξης σκέψης και ζωής, με τον οποίο ζυμώθηκε ο ελληνισμός, και μπορεί να αποτελεί ουσιαστική πρόταση υπαρξιακής παιδείας και εξόδου από τα σύγχρονα αδιέξοδα.

Ποια είναι η άποψή σας για την υποχρεωτική διδασκαλία των Θρησκευτικών στα σχολεία;

Με βάση την προηγούμενη απάντηση, θεωρώ ότι το μάθημα των Θρησκευτικών πρέπει να είναι υποχρεωτικό. Ο όρος «υποχρεωτικό», όμως, δεν πρέπει να σκανδαλίζει. Δεν πρέπει να συνδέεται, δηλαδή, με μια κεκαλυμμένη προσπάθεια θρησκειοποίησης της κοινωνίας ή με φονταμενταλιστικά ιδεώδη. Ως θεολόγος πιστεύω απόλυτα στη διαφορετικότητα και στην άρνηση. Η άρνηση που αναζητά την αλήθεια είναι γόνιμη άρνηση. «Υποχρεωτικό», υπό την έννοια ότι προσφέρει μέσα από την ιστορία της ορθόδοξης πνευματικότητας προτάσεις ζωής απέναντι σε ποικίλες προκλήσεις: απέναντι στη βία του φονταμενταλιστικού Ισλάμ, προσφέρει την ελπίδα και την ειρήνη. Ως αντίβαρο στην τρομοκρατία, την ανατρεπτική δύναμη της καταλλαγής. Στην εποχή των μεγάλων μεταναστεύσεων, το ριζοσπαστικό ιδεώδες του να αγαπάς τον άλλο τόσο πολύ, ώστε να θέτεις σε κίνδυνο τη ζωή σου γι’ αυτόν. Σε αυτή την, καθ’ ομολογίαν όλων, σύγχρονη τεχνοκρατική και χρησιμοθηρική εκπαίδευση, το μάθημα των Θρησκευτικών έχει θέση υποχρεωτικού μαθήματος.

Πολύ συχνά αρχιερείς έχουν τοποθετηθεί κατά της ενδυμασίας των γυναικών, κυρίως κατά τα μυστήρια του γάμου ή της βάφτισης. Το πρόβλημα είναι η ενδυμασία ή η υπερκάλυψη του θρησκευτικού γεγονότος (μυστήριο) από το κοσμικό (δεξίωση);

Το πρόβλημα είναι πολυδιάστατο. Ο κόσμος προσέρχεται στα μυστήρια αυτά με την αίσθηση ότι πηγαίνει σε θρησκευτικές εκδηλώσεις κοσμικού χαρακτήρα. Υπάρχει, βεβαίως, μια λανθάνουσα ευσέβεια, η οποία όμως ικανοποιείται από «τα λίγα γραμμάρια» θρησκευτικότητας της στιγμής (για να παραλλάξουμε λίγο τον ποιητή). Ο κόσμος βλέπει τον ναό ως προέκταση του κόσμου που δημιούργησε για τον εαυτό του και όχι τον κόσμο του ως προέκταση του ναού. Με αυτή την έννοια, δηλαδή της άγνοιας των προϋποθέσεων της πνευματικής ζωής, δικαίως οποιαδήποτε παρατήρηση για ενδυματολογικά ζητήματα είναι καταδικασμένη στη χλεύη ή στην απόρριψη μιας καθηκοντολογίας που δεν έχει νόημα.

Πώς νομίζετε ότι θα μπορούσε η Εκκλησία να συμβάλει σήμερα στην επαναφορά του μυστηρίου στις πραγματικές του διαστάσεις;

Απαιτούνται αξιοπιστία, αρμονία λόγων και έργων, αλλά και ρωμαλέος ποιμαντικός λόγος, χωρίς αγκυλώσεις και δημιουργία ενοχικών συνδρόμων. Οι κληρικοί πρέπει να συναντήσουν τον άνθρωπο και τις ανάγκες του στο πραγματικό του περιβάλλον, στον δρόμο, στις πλατείες, εκεί που σωριάζονται οι άστεγοι. Όμως και η Εκκλησία πρέπει να λειτουργεί μέσα από τη σταυροαναστάσιμη οδύνη της Άκρας Ταπείνωσης και όχι της εξουσίας που την καθιστά κοινωνικό εταίρο στη συνείδηση του κόσμου. Μόνο η σιωπηλή εσταυρωμένη αγάπη προσελκύει τις καρδιές των ανθρώπων.

 

* O Κωνσταντίνος Κορναράκη είναι αναπληρωτής καθηγητής Θεολογίας

Από την έντυπη έκδοση του Παρασκηνίου

Εφημερίδες

Διαβάστε όλες τις εφημερίδες online

ΑΡΧΕΙΟ

NEWSLETTER