Ποιοι μπαίνουν στο κάδρο, ποιοι μένουν εκτός και τι μπορεί να ξημερώσει η επόμενη μέρα
Η συμφωνία που πέτυχε ο Ντόναλντ Τραμπ με την Τεχεράνη μπορεί να ανοίγει τον δρόμο για το τέλος του πολέμου και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, όμως δεν σημαίνει ότι όλα τα μέτωπα της Μέσης Ανατολής κλείνουν αυτόματα.
Αντιθέτως, η επόμενη ημέρα βρίσκει αρκετούς περιφερειακούς παίκτες σε δύσκολη θέση. Το Ιράν εμφανίζεται πληγωμένο αλλά όρθιο, το Ισραήλ δηλώνει ότι δεν έχει τελειώσει τη μάχη του, τα κράτη του Κόλπου επανεξετάζουν τις εγγυήσεις ασφαλείας που θεωρούσαν δεδομένες, ενώ Λίβανος, Χεζμπολάχ, Χαμάς και Χούθι περιμένουν να δουν αν η συμφωνία θα εφαρμοστεί και στα δικά τους μέτωπα.
Το Ιράν βγαίνει από τον πόλεμο χωρίς να έχει συνθηκολογήσει
Για την Τεχεράνη, το μνημόνιο κατανόησης είναι πρώτα απ’ όλα μια συμφωνία επιβίωσης. Παρά τα βαριά πλήγματα από ΗΠΑ και Ισραήλ, το ιρανικό καθεστώς παραμένει στη θέση του και διατηρεί μεγάλο μέρος της περιφερειακής του επιρροής.
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν παρουσίασε τη συμφωνία ως ένα βήμα για να δοκιμαστεί στην πράξη αν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι διατεθειμένες να σεβαστούν τα δικαιώματα του Ιράν. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η Τεχεράνη παραμένει προετοιμασμένη για όλα τα ενδεχόμενα.
Με άλλα λόγια, το Ιράν δεν εμφανίζεται ως ηττημένος που αποδέχεται τους όρους των αντιπάλων του, αλλά ως δύναμη που άντεξε, διαπραγματεύτηκε και εξασφάλισε χρόνο.
Το Ισραήλ αισθάνεται εκτεθειμένο
Ο μεγάλος δυσαρεστημένος της συμφωνίας φαίνεται να είναι το Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επιμένει ότι ο πόλεμος με το Ιράν απέτρεψε έναν «πυρηνικό αφανισμό», αλλά τονίζει ότι η μάχη δεν έχει τελειώσει.
Το Τελ Αβίβ θεωρεί ότι η συμφωνία δεν καλύπτει βασικές ισραηλινές απαιτήσεις: πλήρη κατάργηση της δυνατότητας εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν, περιορισμούς στο πυραυλικό πρόγραμμα και ουσιαστικό έλεγχο της επιρροής της Τεχεράνης σε οργανώσεις όπως η Hezbollah, η Hamas και οι Houthis.
Ακόμη πιο κρίσιμο είναι το μέτωπο του Λιβάνου. Η ισραηλινή ηγεσία έχει ήδη διαμηνύσει ότι δεν προτίθεται να αποχωρήσει από ζώνες που ελέγχει στον νότιο Λίβανο, ακόμη κι αν η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν μιλά για παύση των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα.
Τα κράτη του Κόλπου πληρώνουν το κόστος της κρίσης
Για τις μοναρχίες του Κόλπου, η συμφωνία φέρνει ανακούφιση αλλά και προβληματισμό.
Από τη μία πλευρά, η επαναλειτουργία του Ορμούζ είναι ζωτικής σημασίας για τις εξαγωγές ενέργειας και για την παγκόσμια οικονομία. Από την άλλη, οι χώρες του Κόλπου βγήκαν από την κρίση με ένα δύσκολο συμπέρασμα: ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ισραήλ κατάφεραν να εξαλείψουν την ιρανική απειλή.
Αυτό σημαίνει ότι Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ και υπόλοιπα κράτη της περιοχής θα κινηθούν πιθανότατα πιο προσεκτικά. Θα επιδιώξουν να μειώσουν την ένταση με την Τεχεράνη, όχι επειδή την εμπιστεύονται, αλλά επειδή αντιλαμβάνονται ότι μια νέα σύγκρουση θα χτυπήσει πρώτα τις δικές τους οικονομίες, τα λιμάνια τους, τις ενεργειακές υποδομές τους και τη διεθνή εικόνα σταθερότητας που έχουν χτίσει.
Λίβανος και Χεζμπολάχ: Το πρώτο μεγάλο τεστ
Ο Λίβανος είναι ίσως το πιο άμεσο πεδίο δοκιμής της συμφωνίας.
Αν το Ισραήλ συνεχίσει τις επιχειρήσεις ή παραμείνει σε κατεχόμενες περιοχές του νότιου Λιβάνου, η Hezbollah δύσκολα θα αποδεχθεί ότι η συμφωνία τη δεσμεύει μονομερώς. Μέχρι στιγμής, η οργάνωση εμφανίζεται να τηρεί στάση αναμονής, συνδέοντας τη συμπεριφορά της με το αν το Ισραήλ θα σεβαστεί την παύση των εχθροπραξιών.
Αυτό καθιστά τον Λίβανο το πρώτο πραγματικό τεστ της συμφωνίας. Αν υπάρξει αποκλιμάκωση εκεί, το μνημόνιο μπορεί να αποκτήσει πολιτικό βάρος. Αν όμως συνεχιστούν οι συγκρούσεις, η συμφωνία θα μοιάζει περισσότερο με διμερή εκεχειρία ΗΠΑ – Ιράν παρά με περιφερειακή ειρήνη.
Χαμάς και Χούθις βλέπουν ευκαιρία, αλλά όχι βεβαιότητα
Η Hamas χαιρέτισε τη συμφωνία, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα οδηγήσει σε παύση της ισραηλινής επιθετικότητας στη Γάζα και στον Λίβανο.
Ωστόσο, η Γάζα δεν φαίνεται να βρίσκεται στον πυρήνα του μνημονίου. Αυτό σημαίνει ότι η Hamas μπορεί να επιχειρήσει να παρουσιάσει τη συμφωνία ως πολιτική πίεση προς το Ισραήλ, αλλά δεν έχει στα χέρια της σαφείς εγγυήσεις.
Αντίστοιχα, οι Houthis στην Υεμένη βρίσκονται σε γκρίζα ζώνη. Αν η συμφωνία οδηγήσει σε ευρύτερη αποκλιμάκωση, ενδέχεται να περιορίσουν τις επιθέσεις που συνδέονται με τη ναυσιπλοΐα και το Ισραήλ. Αν όμως η κρίση στη Γάζα και στον Λίβανο συνεχιστεί, μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα μέτωπα ως πρόσχημα για να παραμείνουν ενεργοί.
Τι κέρδισε ο Τραμπ
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η συμφωνία είναι πολιτικό και οικονομικό στοίχημα. Του επιτρέπει να εμφανιστεί ως ο πρόεδρος που σταμάτησε έναν πόλεμο, άνοιξε ξανά το Ορμούζ και απέτρεψε νέα ενεργειακή κρίση.
Ταυτόχρονα, όμως, η συμφωνία αφήνει πολλά δύσκολα θέματα για αργότερα: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τις κυρώσεις, τα παγωμένα κεφάλαια, τον ρόλο των φιλοϊρανικών οργανώσεων και τις εγγυήσεις ασφαλείας προς το Ισραήλ και τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Με άλλα λόγια, ο Τραμπ πέτυχε μια παύση της φωτιάς, όχι απαραίτητα μια τελική λύση.
Η νέα πραγματικότητα
Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δεν αλλάζει μόνο το πολεμικό σκηνικό. Αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο οι περιφερειακοί παίκτες βλέπουν την ασφάλειά τους.
Το Ιράν απέδειξε ότι μπορεί να αντέξει. Το Ισραήλ δείχνει ότι θα συνεχίσει να δρα αυτόνομα όταν θεωρεί ότι απειλείται.
Τα κράτη του Κόλπου καταλαβαίνουν ότι δεν μπορούν να στηρίζονται αποκλειστικά στην αμερικανική προστασία.
Η Χεζμπολάχ, η Χαμάς και οι Χούθι περιμένουν να δουν αν η συμφωνία θα περιορίσει πραγματικά την ισραηλινή δράση ή αν θα αφήσει ανοιχτά τα μέτωπα.
Γι’ αυτό και το μνημόνιο κατανόησης δεν είναι ακόμη ειρήνη. Είναι μια ανάπαυλα. Ένα παράθυρο 60 ημερών μέσα στο οποίο θα φανεί αν η Μέση Ανατολή περνά σε νέα ισορροπία ή αν απλώς παίρνει ανάσα πριν από την επόμενη κρίση.
