Προβληματισμός στους τουρκικούς οικονομικούς και επιχειρηματικούς κύκλους για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα – Στροφή σε υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας ζητά αρθρογράφος με θητεία σε κυβέρνηση, think tanks και επιχειρήσεις
Έναν ενδιαφέροντα προβληματισμό για το οικονομικό μοντέλο της Τουρκίας και τις προοπτικές της χώρας καταθέτει ο Τούρκος αναλυτής και σύμβουλος στρατηγικής Ουσάλ Σαχμπάζ (Ussal Sahbaz), σε άρθρο του στο Türkiye Today. Το κείμενο αποτυπώνει μια συζήτηση που φαίνεται να απασχολεί όλο και περισσότερο τον τουρκικό οικονομικό και επιχειρηματικό χώρο: μπορεί η Τουρκία να συνεχίσει να στηρίζεται στη μεταποίηση και στις παραδοσιακές εξαγωγές ή χρειάζεται επειγόντως ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης;
Ο Σαχμπάζ υποστηρίζει ότι η επίμονη συζήτηση στην Τουρκία για το ποια θα πρέπει να είναι η «ισορροπημένη» συναλλαγματική ισοτιμία της τουρκικής λίρας ενδέχεται να αποπροσανατολίζει από το πραγματικό πρόβλημα.
Και αυτό, σύμφωνα με την ανάλυσή του, είναι η υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας της τουρκικής βιομηχανίας.
Η τουρκική βιομηχανία υπό πίεση
Ο αρθρογράφος επικαλείται πρόσφατα στοιχεία του Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Κωνσταντινούπολης για τις 500 μεγαλύτερες βιομηχανικές επιχειρήσεις της χώρας και υποστηρίζει ότι η λειτουργία μιας κερδοφόρας μεταποιητικής επιχείρησης στην Τουρκία έχει πλέον καταστεί περισσότερο εξαίρεση παρά κανόνας.
Το πρόβλημα, όπως το περιγράφει, είναι βαθύτερο από τη συναλλαγματική ισοτιμία.
Η τουρκική μεταποίηση εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να βασίζεται σε προϊόντα μεσαίας ή χαμηλής τεχνολογικής αξίας, τα οποία εντάσσονται στις αλυσίδες εφοδιασμού μεγάλων διεθνών κατασκευαστών – από τα καταναλωτικά προϊόντα και την αυτοκινητοβιομηχανία μέχρι την κλωστοϋφαντουργία.
Ο αναδυόμενος αμυντικός κλάδος αποτελεί εξαίρεση, καθώς δημιουργεί υψηλότερη προστιθέμενη αξία. Ωστόσο, ο Σαχμπάζ εκτιμά ότι το μέγεθός του παραμένει περιορισμένο και ότι χωρίς την ανάπτυξη εφαρμογών διπλής χρήσης – στρατιωτικών και πολιτικών – η συμβολή του θα παραμείνει κυρίως στην αύξηση του συνολικού όγκου των τουρκικών εξαγωγών.
Το βασικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο πρέπει να αξίζει η τουρκική λίρα, αλλά κυρίως τι ακριβώς πρέπει να παράγει και να εξάγει η Τουρκία στο μέλλον.
Από τα εργοστάσια στις υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας
Ο Τούρκος αναλυτής υποστηρίζει ότι οι οικονομίες που αποβιομηχανοποιούνται δεν είναι καταδικασμένες σε στασιμότητα. Μπορούν να στραφούν σε εξαγωγές υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Και εδώ βρίσκεται μια ενδιαφέρουσα πτυχή της ανάλυσης: δεν αναφέρεται στον τουρισμό ή στις μεταφορές, αλλά σε μηχανικούς, υγειονομικές υπηρεσίες, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, μάρκετινγκ και άλλους κλάδους που συνδέονται με τη βιομηχανία και την τεχνολογία.
Ο Σαχμπάζ παρουσιάζει δύο τουρκικά παραδείγματα.
Το πρώτο είναι ο όμιλος νοσοκομείων Medikal Point, με έδρα τη Σμύρνη, ο οποίος προσελκύει ασθενείς από την Αφρική για εξειδικευμένες θεραπείες, μεταξύ άλλων στην ογκολογία και την ορθοπεδική. Όπως υποστηρίζει, πρόκειται για ένα διαφορετικό μοντέλο ιατρικού τουρισμού από αυτό που έχει συνδέσει την Τουρκία με τις μεταμοσχεύσεις μαλλιών και τις αισθητικές επεμβάσεις.
Το δεύτερο παράδειγμα είναι η Karpowership, η τουρκική εταιρεία που μετατρέπει πλοία σε πλωτές μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τις μεταφέρει σε χώρες που αντιμετωπίζουν επείγουσες ενεργειακές ανάγκες.
Το πλεονέκτημα, σύμφωνα με τον Σαχμπάζ, δεν βρίσκεται μόνο στην τεχνολογία. Βρίσκεται στην ταχύτητα αντίδρασης.
Τα πλοία κατασκευάζονται εκ των προτέρων – κυρίως σε ναυπηγεία της περιοχής της Κωνσταντινούπολης – και παραμένουν διαθέσιμα μέχρι να προκύψει η ανάγκη. Έτσι, η εταιρεία μπορεί να κινηθεί ταχύτερα από έναν ανταγωνιστή που θα πρέπει πρώτα να σχεδιάσει, να χρηματοδοτήσει και να κατασκευάσει μια παραδοσιακή μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
«Η Τουρκία έχει μάθει να λειτουργεί μέσα στην αβεβαιότητα»
Εδώ ο Σαχμπάζ κάνει μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση για το τουρκικό επιχειρηματικό μοντέλο.
Οι Τούρκοι επιχειρηματίες, υποστηρίζει, διαθέτουν ένα σπάνιο πλεονέκτημα: έχουν μάθει να λειτουργούν σε ένα περιβάλλον δύσκολο, ασταθές και απρόβλεπτο.
Νομισματικές κρίσεις, απότομες αλλαγές κανονισμών, γεωπολιτικές πιέσεις και προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες αποτελούν, σύμφωνα με την ανάλυσή του, ένα είδος «σχολείου αβεβαιότητας» για την τουρκική επιχειρηματικότητα.
Το ερώτημα που θέτει είναι γιατί δεν υπάρχουν περισσότερες επιχειρήσεις με το μοντέλο της Medikal Point και της Karpowership.
Η απάντηση που δίνει στρέφεται προς την ίδια την οικονομική πολιτική της χώρας.
Κριτική στην οικονομική στρατηγική της Άγκυρας
Κατά τον Σαχμπάζ, η κρατική υποστήριξη στην Τουρκία έχει επικεντρωθεί διαχρονικά κυρίως στα προϊόντα που «παράγονται» στο εσωτερικό, με τον όρο «παράγονται» να ταυτίζεται ουσιαστικά με τη μεταποίηση.
Όμως, υποστηρίζει, οι υπηρεσίες είναι εξίσου εξαγώγιμες με τα βιομηχανικά προϊόντα και συχνά μπορούν να προσφέρουν ακόμη μεγαλύτερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Παράλληλα, επισημαίνει ένα διαχρονικό πρόβλημα για τις τουρκικές επιχειρήσεις: κανένας βιομήχανος δεν μπορεί να γνωρίζει ποια θα είναι η συναλλαγματική ισοτιμία σε τρία ή πέντε χρόνια, ενώ αυτή θα επηρεάσει καθοριστικά την ανταγωνιστικότητά του.
Η κυβέρνηση, υποστηρίζει, δεν κατευθύνει επαρκώς την επιχειρηματική κοινότητα προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.
Και εδώ, σύμφωνα με τον ίδιο, χρειάζεται κάτι περισσότερο από μια συμβατική οικονομική πολιτική: χρειάζεται συνολική στρατηγική από την κυβέρνηση.
Το παράδειγμα της Νότιας Κορέας
Ο Σαχμπάζ φέρνει ως παράδειγμα τη Νότια Κορέα, η οποία, όπως υποστηρίζει, κατάφερε να μετακινηθεί από την εξαγωγή τηλεοράσεων στην παγκόσμια εξαγωγή πολιτιστικής ισχύος, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την K-pop.
Αντίθετα, σημειώνει, όταν η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει ένα εθνικό brand στο εξωτερικό, εξακολουθεί να βασίζεται σε εικόνες όπως οι γεωλογικοί σχηματισμοί της Καππαδοκίας.
Το ερώτημα, επομένως, είναι αν η Τουρκία μπορεί να «εξάγει» στο μέλλον κάτι πολύ πιο πολύτιμο: την ευελιξία, την ανθεκτικότητα και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων των επιχειρηματιών της.
Το μήνυμα πίσω από την οικονομική συζήτηση
Το άρθρο έχει ενδιαφέρον για έναν ακόμη λόγο. Δεν αποτελεί απλώς μια συζήτηση για τη λίρα ή την τουρκική βιομηχανία. Αποτυπώνει έναν ευρύτερο προβληματισμό στους κύκλους της τουρκικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας για το κατά πόσο το σημερινό παραγωγικό μοντέλο μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της επόμενης δεκαετίας.
Ο Σαχμπάζ δεν υποστηρίζει ότι η Τουρκία έχει ήδη αποβιομηχανοποιηθεί. Αντιθέτως, αναγνωρίζει ότι έχει διατηρήσει μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής της βάσης σε σχέση με άλλες χώρες αντίστοιχου εισοδηματικού επιπέδου.
Το ζήτημα είναι τι θα κάνει από εδώ και πέρα.
Και το μήνυμα είναι σαφές: η Τουρκία δεν μπορεί να στηρίζει επ’ αόριστον την ανταγωνιστικότητά της σε φθηνότερη παραγωγή και στη συναλλαγματική ισοτιμία.
Το επόμενο μεγάλο τουρκικό «εξαγωγικό προϊόν», σύμφωνα με αυτή την οπτική, μπορεί να μην είναι ένα προϊόν που βγαίνει από κάποιο εργοστάσιο. Μπορεί να είναι μια υπηρεσία, μια τεχνολογία, μια επιχειρηματική λύση ή η ίδια η ικανότητα των τουρκικών εταιρειών να λειτουργούν αποτελεσματικά μέσα στην αβεβαιότητα.
Και αυτό, για την Τουρκία, σημαίνει μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή από μια απλή προσαρμογή της ισοτιμίας της λίρας.
