Τα πιο πολύτιμα πράγματα στη ζωή δεν τα κερδίζουμε κάθε πρωί. Απλώς ξυπνάμε και υπάρχουν. Η υγεία μας, οι άνθρωποί μας, το σπίτι μας, ένα δέντρο έξω από το παράθυρο, η δυνατότητα να κάνουμε όσα κάναμε και χθες. Τα θεωρούμε δεδομένα όχι επειδή δεν έχουν αξία, αλλά επειδή η σταθερή παρουσία τους μάς κάνει να ξεχνάμε ότι μπορούν να χαθούν.
Τις τελευταίες μέρες το ένιωσα προσωπικά. Ένας τραυματισμός μού αφαίρεσε, έστω προσωρινά, ένα μέρος της σωματικής ασφάλειας και της καθημερινής μου αυτονομίας. Δεν μιλώ για την εκ γενετή βλάβη μου. Αυτή είναι μέρος της ζωής και της ταυτότητάς μου. Μιλώ για εκείνη την αιφνίδια μεταβολή που κάνει ακόμη και μια συνηθισμένη κίνηση να αποκτά δυσκολία, έναν πόνο να καθορίζει τη μέρα και μια απλή μετακίνηση να χρειάζεται ξανά σχεδιασμό.
Τότε αντιλαμβάνεσαι ότι υγεία δεν είναι μόνο η απουσία μιας σοβαρής ασθένειας. Είναι η ισορροπία που σου επιτρέπει να ζεις χωρίς να σκέφτεσαι διαρκώς το σώμα σου. Και όπως συμβαίνει συνήθως, αναγνωρίζεις καθαρά την αξία της ακριβώς τη στιγμή που διαταράσσεται.
Το ίδιο κάνουμε και συλλογικά. Η Αττική είχε τα δάση της και τα αντιμετωπίζαμε σαν μόνιμο φόντο της ζωής μας. Ήταν εκεί, άρα πιστεύαμε ότι θα είναι πάντα εκεί. Όταν όμως το πράσινο γίνεται στάχτη, δεν χάνεται απλώς ένα τοπίο. Χάνονται ο αέρας, η σκιά, η θερμοκρασιακή ισορροπία, η προστασία από τις πλημμύρες, ένα κομμάτι της μνήμης και της ποιότητας ζωής μας. Τότε αρχίζουμε να νοσταλγούμε αυτό που, όσο υπήρχε, δεν προσέχαμε αρκετά.
Το παράδοξο είναι ότι πριν από την απώλεια η πρόληψη μας φαίνεται συχνά υπερβολική. Η φροντίδα της υγείας αναβάλλεται, η προστασία των δασών αντιμετωπίζεται ως δαπάνη, η συντήρηση των υποδομών ως κάτι που μπορεί να περιμένει. Ύστερα πληρώνουμε πολλαπλάσια για να αποκαταστήσουμε ό,τι θα μπορούσαμε να έχουμε διαφυλάξει. Ως άνθρωποι και ως Πολιτεία έχουμε την ίδια κακή συνήθεια: κινητοποιούμαστε όταν το αυτονόητο έχει ήδη πάψει να υπάρχει. Η πρόνοια δεν προσφέρει εντυπωσιακές εικόνες ούτε εύκολους τίτλους. Προστατεύει όμως αθόρυβα τη συνέχεια της ζωής. Και αυτό είναι βαθιά πολιτικό: η σοβαρότητα μιας κοινωνίας δεν κρίνεται μόνο από το πώς αντιδρά στην καταστροφή, αλλά από το πόσο έγκαιρα εργάζεται, προτού το τίμημα γίνει δυσβάσταχτο για όλους και ιδίως τους αδύναμους.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη παγίδα. Η σκέψη μας κολλάει συχνά σε εκείνο που χάσαμε ή σε εκείνο που πιστεύουμε ότι θα μπορούσαμε να έχουμε. Σε μια διαφορετική ζωή, σε μια ευκαιρία που δεν ήρθε, σε μια εκδοχή του εαυτού μας που δεν πραγματοποιήθηκε. Και όσο κοιτάζουμε επίμονα αυτή την υποθετική ζωή, αφήνουμε να περάσει η πραγματική.
Αυτό δεν σημαίνει παραίτηση, ούτε τη φθηνή προτροπή να «σκεφτόμαστε θετικά». Σημαίνει να βλέπουμε καθαρά. Να διεκδικούμε όσα μας λείπουν χωρίς να ακυρώνουμε όσα έχουμε. Να πενθούμε όσα χάθηκαν χωρίς να χάνουμε μαζί τους και το παρόν.
Ίσως τελικά ωριμότητα είναι να προστατεύουμε όσα θεωρούμε δεδομένα προτού γίνουν ανάμνηση. Την υγεία, τις σχέσεις, το περιβάλλον, την ειρήνη, τη δημοκρατία. Γιατί η ζωή δεν βρίσκεται μόνο σε όσα μπορούσαμε να έχουμε. Βρίσκεται κυρίως σε όσα υπάρχουν ακόμη, εδώ και τώρα, και περιμένουν να τα δούμε.
