Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει ότι ο Χαμενεΐ τραυματίστηκε σοβαρά, αλλά παραμένει ζωντανός – Η πολύμηνη απουσία του έχει τροφοδοτήσει σενάρια για την υγεία και την πραγματική του επιρροή
Σχεδόν έξι μήνες μετά τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις που σκότωσαν τον Αλί Χαμενεΐ και έφεραν τον γιο του, Μοτζταμπά, στην κορυφή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του Ιράν παραμένει άλυτο: πού βρίσκεται ο νέος ανώτατος ηγέτης και σε ποια κατάσταση είναι η υγεία του;
Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από την ανάληψη των καθηκόντων του, ενώ οι πληροφορίες για την κατάστασή του παραμένουν αντικρουόμενες. Την Τετάρτη, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι δεν πιστεύει πως ο Ιρανός ηγέτης είναι νεκρός, υποστηρίζοντας ότι τραυματίστηκε «πολύ σοβαρά».
«Δεν νομίζω ότι είναι νεκρός. Τραυματίστηκε πολύ σοβαρά. Η αριστερή πλευρά του σώματός του, το χέρι, το πόδι, τα πάντα», είπε ο Αμερικανός πρόεδρος σε συνέντευξή του στον συντηρητικό παρουσιαστή Γκλεν Μπεκ. Ο Τραμπ πρόσθεσε ότι, εάν ο Χαμενεΐ έχει πράγματι πεθάνει, τότε η ιρανική ηγεσία «παίζει πολύ καλά το θέατρο», υποστηρίζοντας ότι εξακολουθεί να επικοινωνεί μαζί του.
Ένας ηγέτης χωρίς δημόσια παρουσία
Η εξαφάνιση του Μοτζταμπά έχει προκαλέσει επί μήνες έντονη φημολογία. Δεν έχει πραγματοποιήσει δημόσια εμφάνιση, ενώ οι αποφάσεις και οι τοποθετήσεις που του αποδίδονται μεταδίδονται κυρίως μέσω γραπτών μηνυμάτων και ανακοινώσεων.
Το Reuters έχει χαρακτηρίσει την απουσία του ένα αυξανόμενο πρόβλημα για το ιρανικό σύστημα εξουσίας, καθώς κανείς στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό δεν έχει σαφή εικόνα για την κατάσταση της υγείας του ή για το κατά πόσο ασκεί πραγματικά τα καθήκοντά του.
Μάλιστα, υπάρχουν αντικρουόμενες αναφορές ακόμη και για το αν ανώτατοι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν συναντήσει πραγματικά τον νέο ανώτατο ηγέτη. Σε μία από τις πιο παράξενες περιγραφές, το Iran International ανέφερε ότι ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν φέρεται να συναντήθηκε μαζί του σε αυτοκίνητο με φιμέ τζάμια, χωρίς να μπορεί να δει καθαρά το πρόσωπό του.
Την ίδια ώρα, η ιρανική πλευρά έχει υποστηρίξει ότι ο Μοτζταμπά είναι ασφαλής και συνεχίζει να ασκεί τα καθήκοντά του, αποδίδοντας την απουσία του σε λόγους ασφαλείας.
Η αδυναμία του μπορεί να εξυπηρετεί το καθεστώς
Το παράδοξο είναι ότι η απουσία του, η οποία κανονικά θα αποτελούσε σοβαρό πρόβλημα για ένα καθεστώς που βασίζεται στην ισχυρή και προσωποκεντρική εξουσία του ανώτατου ηγέτη, μπορεί τελικά να λειτουργεί υπέρ του.
Αναλύσεις του Iran International επισημαίνουν ότι, όσο ο Μοτζταμπά παραμένει εκτός δημόσιας θέασης, διαφορετικές φατρίες μπορούν να επικαλούνται τις επιθυμίες και τις εντολές του για να δικαιολογήσουν τις δικές τους επιλογές. Η απουσία του δημιουργεί έτσι έναν χώρο πολιτικής ασάφειας, στον οποίο οι ισχυρότεροι θεσμοί – κυρίως οι στρατιωτικές και οι υπηρεσίες ασφαλείας – μπορούν να ερμηνεύουν κατά το δοκούν τη γραμμή του ηγέτη.
Ο Μοτζταμπά είναι, με αυτή την έννοια, πολιτικά παρών ενώ παραμένει φυσικά απών. Το όνομά του εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως πηγή νομιμοποίησης, ενώ οι αποφάσεις λαμβάνονται από ένα ευρύτερο δίκτυο ισχυρών πολιτικών και στρατιωτικών παραγόντων.
Η μεγάλη διαφορά από τον πατέρα του
Ο Αλί Χαμενεΐ είχε περάσει δεκαετίες οικοδομώντας το σύστημα εξουσίας που βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη δοκιμασία του. Είχε ισχυρούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης και τις υπηρεσίες ασφαλείας και γνώριζε τις εσωτερικές ισορροπίες ανάμεσα στις διαφορετικές πολιτικές και θρησκευτικές φατρίες.
Ο Μοτζταμπά, αντίθετα, δεν διαθέτει την ίδια πολιτική εμπειρία ούτε την αντίστοιχη προσωπική επιρροή. Αυτό καθιστά ακόμη πιο κρίσιμο το ερώτημα ποιος πραγματικά λαμβάνει τις αποφάσεις στην Τεχεράνη.
Στο μεταξύ, μια ομάδα ισχυρών παραγόντων φαίνεται να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάρος στη διαμόρφωση της πολιτικής. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο Μοχσέν Ρεζαΐ και η ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης.
Η απουσία του Μοτζταμπά επιτρέπει έτσι σε αυτούς τους μηχανισμούς να παρουσιάζουν τις επιλογές τους ως αποφάσεις του ανώτατου ηγέτη, ακόμη και χωρίς μια σαφή, δημόσια εντολή από τον ίδιο. Το Iran International περιγράφει ένα σύστημα όπου η πολεμική πολιτική διαμορφώνεται μέσα από γραπτά μηνύματα, διορισμούς και ερμηνείες των επιθυμιών του Χαμενεΐ.
«Ευλογία» για το καθεστώς η εξαφάνισή του
Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε ένα ιδιαίτερο πολιτικό παράδοξο.
Εάν ο Μοτζταμπά είναι νεκρός, η επίσημη επιβεβαίωση θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέα μάχη για τη διαδοχή. Εάν είναι ζωντανός αλλά βαριά τραυματισμένος και ανίκανος να κυβερνήσει, το καθεστώς θα πρέπει να εξηγήσει ποιος πραγματικά ασκεί την εξουσία. Και εάν είναι υγιής και κυβερνά, θα πρέπει να αναλάβει προσωπικά την ευθύνη για τις αποφάσεις των τελευταίων μηνών.
Η παρατεταμένη αβεβαιότητα αποφεύγει προσωρινά και τα τρία ενδεχόμενα.
Όπως επισημαίνεται σε σχετική ανάλυση, όσο δεν ξεκαθαρίζει η τύχη του ανώτατου ηγέτη, καμία φατρία δεν μπορεί εύκολα να ανοίξει επίσημα θέμα διαδοχής και κανείς δεν διαθέτει την αναγκαία νομιμοποίηση για να κηρύξει το σύστημα σε κρίση.
Η ίδια ασάφεια, ωστόσο, έχει και κόστος. Ένας ηγέτης που δεν εμφανίζεται δεν μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στις διαφορετικές ομάδες εξουσίας ούτε να επιβάλει ξεκάθαρη πολιτική γραμμή για τον πόλεμο, τις διαπραγματεύσεις και την οικονομία.
Έτσι, το μυστήριο γύρω από τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ μπορεί να δίνει χρόνο στο καθεστώς, αλλά ταυτόχρονα να αποκαλύπτει πόσο βαθιά έχει μετατοπιστεί η πραγματική εξουσία από το πρόσωπο του ανώτατου ηγέτη προς τους στρατιωτικούς και μηχανισμούς ασφαλείας.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία: ένας ηγέτης που παραμένει αόρατος μπορεί να συνεχίσει να αποτελεί σύμβολο εξουσίας, ενώ η πραγματική εξουσία ασκείται όλο και περισσότερο από εκείνους που βρίσκονται γύρω από το κενό που έχει δημιουργήσει η απουσία του.
