Ο Βρετανός πρωθυπουργός… νίπτει τα χείρας του – Οι παλαιότερες δηλώσεις του υπέρ της επιστροφής και οι νέες ισορροπίες
Η ανάδειξη του Άντι Μπέρναμ στην πρωθυπουργία της Βρετανίας είχε δημιουργήσει στην Αθήνα την προσδοκία ότι η υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα θα μπορούσε να αποκτήσει έναν ισχυρό πολιτικό υποστηρικτή στο Λονδίνο. Ωστόσο, η πρόσφατη τοποθέτησή του δείχνει έναν σαφώς πιο προσεκτικό πρωθυπουργό, ο οποίος αποφεύγει πλέον να επαναλάβει την κατηγορηματική θέση που είχε εκφράσει στο παρελθόν υπέρ της επιστροφής τους στην Ελλάδα.
Σε συνέντευξή του στους Financial Times, ο Μπέρναμ παραπέμπει ουσιαστικά το θέμα στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ παράλληλα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο του πολιτισμού ως εργαλείου διεθνούς επιρροής και βρετανικής διπλωματίας.
Η αλλαγή τόνου είναι εμφανής, ιδίως αν συγκριθεί με τις δηλώσεις που είχε κάνει πριν από την είσοδό του στη Ντάουνινγκ Στριτ.
Όταν ζητούσε «να επιστραφούν χωρίς όρους»
Τον Φεβρουάριο του 2023, όταν ήταν δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ, ο Μπέρναμ είχε ερωτηθεί εάν το Βρετανικό Μουσείο θα έπρεπε να επιστρέψει τα Γλυπτά στην Ελλάδα.
Η απάντησή του ήταν ξεκάθαρη: «Ναι».
Λίγο αργότερα, μάλιστα, είχε γράψει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τη φράση «στείλτε τα πίσω, χωρίς όρους», υποστηρίζοντας ότι η επιστροφή τους θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή εικόνα της Βρετανίας και να αναδείξει τον πολιτισμό ως μέσο προσέγγισης μεταξύ των χωρών.
Η στάση του δεν περιοριζόταν σε δηλώσεις. Κατά τα προηγούμενα χρόνια της πολιτικής του διαδρομής είχε επίσης υποστηρίξει την ανάγκη αλλαγής του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τις συλλογές του Βρετανικού Μουσείου, ώστε να καταστεί δυνατή η επιστροφή αρχαιοτήτων.
Το νομικό εμπόδιο
Στο επίκεντρο παραμένει ο British Museum Act του 1963, ο οποίος περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα των επιτρόπων του μουσείου να απομακρύνουν οριστικά αντικείμενα από τις συλλογές του, με συγκεκριμένες μόνο εξαιρέσεις.
Το ίδιο πλαίσιο, ωστόσο, επιτρέπει τον δανεισμό αντικειμένων στο εξωτερικό. Σε αυτό το περιθώριο κινείται και η συζήτηση που έχει ανοίξει τα τελευταία χρόνια μεταξύ του Βρετανικού Μουσείου και της ελληνικής πλευράς.
Η «Σύμπραξη για τον Παρθενώνα»
Το Βρετανικό Μουσείο επιμένει ότι οι συνομιλίες με την Αθήνα παραμένουν σε εξέλιξη και χαρακτηρίζονται εποικοδομητικές.
Στο τραπέζι βρίσκεται η ιδέα μιας μακροχρόνιας πολιτιστικής συμφωνίας, στο πλαίσιο της οποίας τμήματα των Γλυπτών θα μπορούσαν να εκτίθενται στην Αθήνα, ενώ σημαντικές ελληνικές αρχαιότητες θα ταξίδευαν αντίστοιχα στο Λονδίνο.
Η προσέγγιση αυτή, που έχει συνδεθεί με την πρόταση για μια «Σύμπραξη για τον Παρθενώνα», επιδιώκει να βρει μια πρακτική λύση χωρίς να απαιτεί άμεσα αλλαγή του βρετανικού νόμου.
Ωστόσο, η σημερινή στάση του Βρετανού πρωθυπουργού δείχνει ότι το Λονδίνο δεν φαίνεται, τουλάχιστον προς το παρόν, να επιθυμεί να αναλάβει μια τόσο άμεση πολιτική πρωτοβουλία.
Η Ταπισερί της Μπαγιέ φέρνει ξανά την Ελλάδα στο προσκήνιο
Το ζήτημα αναμένεται να επανέλθει σύντομα στην επικαιρότητα, καθώς στις 10 Σεπτεμβρίου ανοίγει στο Βρετανικό Μουσείο η μεγάλη έκθεση της Ταπισερί της Μπαγιέ, ενός από τα σημαντικότερα έργα της ευρωπαϊκής μεσαιωνικής κληρονομιάς.
Η ταπισερί του 11ου αιώνα επιστρέφει στη Βρετανία για πρώτη φορά εδώ και σχεδόν 1.000 χρόνια, στο πλαίσιο συμφωνίας δανεισμού με τη Γαλλία.
Η συγκεκριμένη συμφωνία παρουσιάζεται ήδη ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς σημαντικά πολιτιστικά αντικείμενα μπορούν να μετακινούνται μεταξύ χωρών μέσα από διμερείς συμφωνίες και μακροχρόνιες συνεργασίες — ένα μοντέλο που θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο αναφοράς και για τη συζήτηση γύρω από τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Στην εκδήλωση αναμένεται να παρευρεθούν υψηλόβαθμοι Βρετανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, γεγονός που πιθανότατα θα επαναφέρει το ελληνικό αίτημα στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτιστικής συζήτησης.
Η βρετανική κοινή γνώμη βλέπει θετικά την επιστροφή
Η πιο προσεκτική στάση της κυβέρνησης Μπέρναμ έρχεται, πάντως, σε μια περίοδο κατά την οποία η βρετανική κοινή γνώμη εμφανίζεται ιδιαίτερα θετική απέναντι στην προοπτική επιστροφής των Γλυπτών.
Δημοσκόπηση της JL Partners για το Parthenon Project, που πραγματοποιήθηκε το 2025, έδειξε ότι το 56% των Βρετανών θα ψήφιζε υπέρ της επιστροφής τους στην Ελλάδα σε ένα υποθετικό δημοψήφισμα, ενώ μόλις 22% θα επέλεγε την παραμονή τους στο Λονδίνο.
Ο πρώην υπουργός Πολιτισμού των Συντηρητικών και πρόεδρος του Parthenon Project, λόρδος Εντ Βέιζι, χαρακτήρισε απογοητευτική την αλλαγή στάσης του Μπέρναμ, υπενθυμίζοντας ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός είχε στο παρελθόν υποστηρίξει ανοιχτά την επιστροφή των Γλυπτών και είχε αναφερθεί στα οφέλη που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια κίνηση για τη διεθνή εικόνα της Βρετανίας.
Για την Αθήνα, το ερώτημα πλέον είναι αν η σημερινή συγκρατημένη στάση του Μπέρναμ αποτελεί απλώς μια προσεκτική πρωθυπουργική διαχείριση ενός ιδιαίτερα ευαίσθητου ζητήματος ή αν σηματοδοτεί πραγματική απομάκρυνση από τη θέση που είχε εκφράσει με τόσο μεγάλη σαφήνεια πριν αναλάβει την πρωθυπουργία.
