Επτά χρόνια κυβερνητικής διακυβέρνησης στον χώρο της Παιδείας, τρεις υπουργοί -Νίκη Κεραμέως, Κυριάκος Πιερρακάκης και Σοφία Ζαχαράκη- και το μεγάλο ζητούμενο, το Εθνικό Απολυτήριο, εξακολουθεί να βρίσκεται περισσότερο στις συζητήσεις παρά στην πράξη. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης: δεν λείπουν οι ιδέες. Λείπει η τόλμη της υλοποίησης.
- του Γιάννη Τσαρπαλή – Προέδρου ΔΣ Δήμου Ελληνικού-Αργυρούπολης, πρώην δήμαρχος Αργυρούπολης
Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο έχει πλέον περάσει σε μια γνώριμη ελληνική διαδικασία. Δημιουργούνται επιτροπές, οργανώνονται συνεδριάσεις, κατατίθενται προτάσεις, γίνονται παρουσιάσεις, αναλύονται θεωρητικά μοντέλα. Όμως, όταν έρθει η ώρα για το κρίσιμο ερώτημα -«Ωραία όλα αυτά. Πώς θα εφαρμοστούν;»-, η απάντηση παραμένει θολή.
Η επιτροπή των 106 μπορεί να συζητά για ώρες για το πώς θα πρέπει να είναι το σχολείο του μέλλοντος. Αυτό που χρειάζεται όμως είναι και ένας άνθρωπος που θα σηκώσει το χέρι και θα πει: «Ας αφήσουμε για λίγο τη θεωρία. Πάμε να φτιάξουμε το σχέδιο εφαρμογής» Γιατί εκπαιδευτική μεταρρύθμιση χωρίς σχέδιο εφαρμογής είναι απλώς έκθεση ιδεών.
Έχω την αίσθηση ότι όλοι οι υπουργοί Παιδείας έχουν πάθει ένα είδος «συνδρόμου Αρσένη». Βλέπουν τι συνέβη στον Γεράσιμο Αρσένη όταν επιχείρησε να αλλάξει δραστικά το εξεταστικό σύστημα και ίσως σκέφτονται: «Δεν είμαστε εμείς για τέτοια…».
Το περίφημο «Κάτσε καλά, Γεράσιμε» έγινε, με έναν τρόπο, το πολιτικό φάντασμα κάθε υπουργού που σκέφτεται να αγγίξει το εξεταστικό. Και έτσι η πολιτική επιλογή γίνεται εύκολη: Μην αλλάξεις τίποτα που μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις. Φτιάξε μια επιτροπή. Μετά μια υποεπιτροπή. Μετά μια διαβούλευση. Μετά μια νέα μελέτη. Και όταν ολοκληρωθούν όλα αυτά, θα έχει περάσει ο χρόνος και πιθανόν να έχει αλλάξει και ο υπουργός.
Κάπου εδώ ταιριάζει απόλυτα και η περίφημη χιουμοριστική ατάκα του Νίκου Βαμβακούλα: «Θα φτιάξουμε μια τριμερή επιτροπή από πέντε-έξι άτομα.» Μόνο που στην Παιδεία δεν είναι πλέον αστείο. Γιατί όσο εμείς συζητάμε, ο κόσμος αλλάζει. Η τεχνολογία τρέχει και το σχολείο περιμένει Η τεχνητή νοημοσύνη, οι ψηφιακές πλατφόρμες, η εξατομικευμένη μάθηση, η άμεση πρόσβαση στη γνώση και οι νέες μορφές αξιολόγησης αλλάζουν καθημερινά τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει ένας νέος άνθρωπος.
Κι εμείς εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε την τελευταία τάξη του Λυκείου κυρίως ως έναν προθάλαμο των Πανελλαδικών. Ο μαθητής δεν πρέπει να ξοδεύει όλη τη σχολική του ζωή με ένα ερώτημα στο μυαλό: «Τι θα γράψω στις Πανελλαδικές;»
Το σχολείο πρέπει να του δίνει γνώσεις, δεξιότητες, κριτική σκέψη και πραγματικό απολυτήριο. Το Εθνικό Απολυτήριο δεν είναι απλώς μια άλλη εξέταση. Το Εθνικό Απολυτήριο μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη φιλοσοφία του Λυκείου. Να μεταφέρει το βάρος από μία και μοναδική εξεταστική στιγμή σε μια συνολική και αξιόπιστη αξιολόγηση της πορείας του μαθητή. Να δώσει ξανά αξία στο σχολείο. Να αποσυνδέσει σταδιακά την εκπαιδευτική διαδικασία από την αγωνία μιας μοναδικής εξέτασης. Να επιτρέψει στον μαθητή να αξιολογείται για τη συνολική του προσπάθεια και όχι μόνο για το πώς θα αποδώσει σε λίγες ημέρες. Να δημιουργήσει ένα αξιόπιστο εθνικό πιστοποιητικό γνώσεων και δεξιοτήτων με κοινά και αντικειμενικά κριτήρια. Και κυρίως, να κάνει το Λύκειο ξανά σχολείο και όχι απλώς έναν σταθμό πριν από τις Πανελλαδικές.
Το δύσκολο δεν είναι να συμφωνήσουμε ότι χρειάζεται αλλαγή. Το δύσκολο είναι να την κάνουμε. Και εδώ χρειάζεται πολιτική τόλμη. Ένα πραγματικό σχέδιο θα μπορούσε να ξεκινήσει πιλοτικά, να εφαρμοστεί σε συγκεκριμένα σχολεία, να αξιολογηθεί, να διορθωθεί και στη συνέχεια να επεκταθεί σε ολόκληρη τη χώρα. Δεν χρειάζεται να τα αλλάξουμε όλα σε μία ημέρα. Χρειάζεται όμως να αποφασίσουμε πού θέλουμε να πάμε. Να ορίσουμε χρονοδιάγραμμα. Να καθορίσουμε τον τρόπο αξιολόγησης. Να εκπαιδεύσουμε τους εκπαιδευτικούς. Να αξιοποιήσουμε την τεχνολογία. Να εξασφαλίσουμε αντικειμενικότητα και διαφάνεια.
Και κυρίως να έχουμε το θάρρος να πούμε: «Ξεκινάμε». Γιατί η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στην Παιδεία δεν είναι αυτή που περιγράφεται καλύτερα σε μια επιτροπή. Είναι αυτή που εφαρμόζεται στην τάξη. Και σήμερα, ύστερα από επτά χρόνια, αυτό ακριβώς μας λείπει: Όχι άλλη επιτροπή. Όχι άλλη θεωρία. Όχι άλλη αναμονή.
Ένα σχέδιο. Και η πολιτική απόφαση να εφαρμοστεί.
Γιατί το Εθνικό Απολυτήριο, αν σχεδιαστεί σωστά, μπορεί να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από μια αλλαγή στο εξεταστικό σύστημα. Μπορεί να γίνει η μεταρρύθμιση που θα ξαναδώσει στο Λύκειο τον πραγματικό του ρόλο: να μορφώνει τον μαθητή, να πιστοποιεί τις γνώσεις του και να τον προετοιμάζει για τη ζωή -όχι μόνο για μια εξέταση.
