Δεκαπέντε αρχαιότητες που είχαν απομακρυνθεί παράνομα από την Ελλάδα επιστρέφουν στη χώρα, σε μια νέα σημαντική υπόθεση επαναπατρισμού πολιτιστικών αγαθών από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η επίσημη παράδοση των αντικειμένων πραγματοποιήθηκε σε ειδική τελετή στην Εισαγγελία του Μανχάταν, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη.
Με τη συγκεκριμένη επιστροφή, ο συνολικός αριθμός των ελληνικών αρχαιοτήτων που έχουν επαναπατριστεί στην Ελλάδα από το 2022, κατόπιν αποφάσεων της Εισαγγελίας του Μανχάταν, φτάνει πλέον τις 179.
Ευρήματα από τις Κυκλάδες και τη Μυκηναϊκή εποχή έως τα ρωμαϊκά χρόνια
Τα 15 αντικείμενα καλύπτουν μια εντυπωσιακά μεγάλη χρονική περίοδο. Οι αρχαιότητες ξεκινούν από την προϊστορική και την πρώιμη μυκηναϊκή περίοδο και φτάνουν μέχρι την αρχαϊκή, την κλασική και την ελληνιστική εποχή, ενώ η συλλογή περιλαμβάνει και αντικείμενο που χρονολογείται στην πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο, τον 1ο αιώνα μ.Χ.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που επιστρέφουν στην Ελλάδα βρίσκεται ένα κυκλαδίτικο μαρμάρινο γυναικείο ειδώλιο τύπου Σπεδού, το οποίο χρονολογείται στην περίοδο 2700–2600 π.Χ., αλλά και ένα μαρμάρινο πώμα πυξίδας που χρονολογείται μεταξύ 2700 και 2200 π.Χ.
Στα ευρήματα περιλαμβάνεται επίσης μία πήλινη ραμφόστομη πρόχους, η οποία χρονολογείται στην περίοδο 1750–1700 π.Χ.
Από την αρχαϊκή εποχή προέρχεται ένα συμπαγές χάλκινο βραχιόλι με στικτή διακόσμηση, που χρονολογείται στον 7ο–6ο αιώνα π.Χ. και ανήκει στην κατηγορία των λεγόμενων «μακεδονικών χαλκών».
Στην κλασική περίοδο τοποθετείται χρονικά ένας μαρμάρινος κόχλος, περίπου στο 400 π.Χ., ενώ στην ύστερη κλασική περίοδο ανήκουν δύο ακόμη χάλκινα αντικείμενα: ένας δίσκος κατόπτρου και ένα απορραντήριο, τα οποία χρονολογούνται μεταξύ 350 και 300 π.Χ.
Από την ελληνιστική εποχή προέρχεται ένα χρυσό περιδέραιο με περίαπτο σε σχήμα αμφορέα, το οποίο χρονολογείται περίπου στο 125–120 π.Χ. 
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα ακόμη αντικείμενο της συλλογής, το οποίο ανήκει στην πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο και συγκεκριμένα στην εποχή των Ιουλίων-Κλαυδίων, από το 14 έως το 68 μ.Χ.
Πρόκειται για ανδρική κεφαλή με toga, το χαρακτηριστικό ένδυμα των Ρωμαίων, κατασκευασμένη από εξαιρετικής ποιότητας παριανό μάρμαρο. Σύμφωνα με την εκτίμηση που έχει διατυπωθεί, η μορφή που απεικονίζεται θεωρείται ότι ήταν ο Genius, δηλαδή η προσωποποίηση του πνεύματος του αυτοκράτορα.
Ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις αρχαιότητες που επιστρέφουν έχουν πέντε χάλκινα αντικείμενα πολεμικής εξάρτυσης: δύο κράνη και τρεις μίτρες με έκτυπη διακόσμηση.
Τα αντικείμενα χρονολογούνται στον ύστερο 7ο αιώνα π.Χ. και, σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, η σημασία τους είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς η προέλευσή τους έχει συνδεθεί τεκμηριωμένα με μεγάλης κλίμακας λαθρανασκαφή που πραγματοποιήθηκε το 1964 στο Αφρατί Βιάννου Ηρακλείου Κρήτης.
Η υπόθεση αυτή δεν αφορά, επομένως, μόνο την επιστροφή μεμονωμένων αρχαιοτήτων. Τα συγκεκριμένα ευρήματα μπορούν πλέον να συνδεθούν με άλλα αντικείμενα που είχαν εντοπιστεί στην ίδια παράνομη ανασκαφή και είχαν παραμείνει στην Ελλάδα.
Πώς ταυτοποιήθηκε η προέλευση των αρχαιοτήτων
Για να τεκμηριωθεί η προέλευση των αντικειμένων και να αποδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο απομακρύνθηκαν από τη χώρα, η Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του υπουργείου Πολιτισμού πραγματοποίησε εκτεταμένη έρευνα.
Στο πλαίσιο της έρευνας αξιοποιήθηκαν αρχαιολογικές και ιστορικές δημοσιεύσεις, αρχειακό υλικό, έγγραφα, αλλά και τηλεγραφήματα που είχαν αποσταλεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες προς τις αστυνομικές Αρχές.
Παράλληλα, εξετάστηκαν στοιχεία από κατασχέσεις αρχαιοτήτων που είχαν πραγματοποιηθεί στην ίδια περιοχή.
Ο συνδυασμός όλων αυτών των δεδομένων επέτρεψε την ταυτοποίηση των αντικειμένων και την τεκμηρίωση της παράνομης διακίνησής τους εκτός Ελλάδας.
Η έρευνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία από τη στιγμή που άλλα ευρήματα από την ίδια λαθρανασκαφή είχαν κατασχεθεί από τις ελληνικές Αρχές και σήμερα φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.
Έτσι, η επιστροφή των πέντε χάλκινων αντικειμένων δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επανένωση ενός σημαντικού αρχαιολογικού συνόλου, τμήματα του οποίου είχαν διασκορπιστεί μετά την παράνομη εξαγωγή τους από την Ελλάδα.
Μενδώνη: «Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς συναντά έμπρακτα τη δικαιοσύνη»
Στην τελετή της παράδοσης των αρχαιοτήτων στη Νέα Υόρκη, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στη σημασία της νέας επιστροφής και στη συνεργασία των ελληνικών Αρχών με την Εισαγγελία του Μανχάταν.
«Με τον σημερινό επαναπατρισμό 15 ακόμη αρχαιοτήτων επιβεβαιώνεται εκ νέου ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς συναντά έμπρακτα τη δικαιοσύνη και τη διεθνή συνεργασία. Από το 2022 έως σήμερα, 179 αρχαιότητες έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα με αποφάσεις της Εισαγγελίας του Μανχάταν. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ορισμένα από τα αντικείμενα που παραλαμβάνουμε σήμερα επανενώνονται με ευρήματα της ίδιας ανασκαφής, τα οποία βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου. Κάποια από αυτά διακινήθηκαν παράνομα εκτός χώρας, και πλέον επιστρέφουν στον τόπο τους.
«Πίσω από κάθε επαναπατρισμό βρίσκεται μια συστηματική και επίμονη προσπάθεια έρευνας, επιστημονικής τεκμηρίωσης και διεθνούς συνεργασίας. Η στενή και εξαιρετικά σημαντική συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού με την Εισαγγελία του Μανχάτταν έχει αποδειχθεί καθοριστική» δήλωσε στον χαιρετισμό της μεταξύ άλλων η Λίνα Μενδώνη.
Στη σημασία των επαναπατρισμών αναφέρθηκε και ο επικεφαλής της Antiquities Trafficking Unit και Αντιεισαγγελέας στην Εισαγγελία του Μανχάταν, Matthew Bogdanos.
Όπως επισήμανε, η επιστροφή των αρχαιοτήτων στην Ελλάδα αποτελεί ταυτόχρονα αποτέλεσμα της συνεργασίας των δύο πλευρών και μήνυμα κατά της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.
«Κάθε αντικείμενο που επιστρέφει στο σπίτι του, στους Έλληνες, αποτελεί έναν εορτασμό της φιλίας και της αδιάλειπτης προσπάθειάς μας ενάντια στην παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων. Αλλά κάθε επαναπατρισμός αποτελεί και μια υπενθύμιση της συστηματικής αναζήτησης για τα ιδεώδη του κάλλους, της δικαιοσύνης και της αλήθειας, που γέννησε η ηλιόλουστη γη της Ελληνικής Δημοκρατίας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
