Αρχαίο DNA, οστά και ισοτοπικές αναλύσεις χρησιμοποιήθηκαν για την εντυπωσιακή ψηφιακή ανακατασκευή του προσώπου του
Σχεδόν 2.000 χρόνια μετά τον θάνατό του, το πρόσωπο ενός άνδρα που έζησε στη ρωμαϊκή Σκωτία αποκτά ξανά μορφή.
Μια διεθνής ομάδα ειδικών χρησιμοποίησε σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους, από την οστεοαρχαιολογία και την ανάλυση ισοτόπων μέχρι την έρευνα αρχαίου DNA, για να δημιουργήσει μια ψηφιακή ανακατασκευή του προσώπου του και να φωτίσει πτυχές μιας ζωής που εκτυλίχθηκε στα βόρεια σύνορα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Ο άνδρας εκτιμάται ότι ήταν λίγο πάνω από 50 ετών όταν πέθανε στο Inveresk, στο East Lothian της Σκωτίας, μεταξύ 140 και 165 μ.Χ.. Η ανάλυση έδειξε ότι πιθανότατα είχε γεννηθεί στη νότια Βρετανία και κάποια στιγμή της ζωής του ταξίδεψε εκατοντάδες χιλιόμετρα προς τις ακτές του Firth of Forth.
Η ιστορία που αποκαλύπτει ο σκελετός του, ωστόσο, περιλαμβάνει αρκετές δυσκολίες και τραυματισμούς.
Ένα σώμα που κράτησε πάνω του τα σημάδια μιας ολόκληρης ζωής
Η εξέταση των οστών έδειξε ότι ο άνδρας είχε υποστεί αρκετούς τραυματισμούς.
Η χρήση του δεξιού του χεριού ήταν σημαντικά περιορισμένη εξαιτίας εκτεταμένης ανάπτυξης οστού γύρω από την άρθρωση του αγκώνα, κατάσταση που οι ειδικοί θεωρούν ότι πιθανότατα προκλήθηκε από σηπτική αρθρίτιδα.
Ο συγκεκριμένος περιορισμός προσφέρει και ένα σημαντικό στοιχείο για την καθημερινότητά του. Σύμφωνα με τους ερευνητές, την περίοδο του θανάτου του δεν θα μπορούσε να υπηρετεί ως στρατιώτης, καθώς η κατάσταση του χεριού του δεν θα του επέτρεπε να χειριστεί αποτελεσματικά ένα ξίφος.
Στο πρόσωπό του υπήρχε ακόμη ένα σημάδι από το παρελθόν. Κάποια στιγμή είχε σπάσει τη μύτη του, με το κάταγμα να έχει προλάβει να επουλωθεί πριν από τον θάνατό του.
Το μυστήριο άρχισε μετά τον θάνατό του
Η μεγαλύτερη αρχαιολογική απορία γύρω από τον συγκεκριμένο άνδρα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ενταφιάστηκε.
Τα λείψανά του εντοπίστηκαν κοντά στο ρωμαϊκό φρούριο του Inveresk, στην περιοχή του σημερινού Εδιμβούργου, μαζί με εκείνα άλλων ανθρώπων.
Ο ίδιος ήταν ένας από τέσσερις ενήλικους άνδρες που είχαν αποκεφαλιστεί μετά τον θάνατό τους.
Πρόκειται για εξαιρετικά σπάνια ευρήματα. Οι συγκεκριμένες ταφές θεωρούνται μεταξύ των παλαιότερων γνωστών παραδειγμάτων μεταθανάτιου αποκεφαλισμού στη Βρετανία και τα πρώτα που έχουν εντοπιστεί στη Σκωτία.
Το γιατί συνέβη παραμένει άγνωστο.
Οι αρχαιολόγοι εξετάζουν διαφορετικά ενδεχόμενα. Η πρακτική μπορεί να συνδεόταν με υπερφυσικές αντιλήψεις και δοξασίες γύρω από τους νεκρούς ή με τις συνθήκες του θανάτου τους. Μία ακόμη πιθανότητα είναι ότι ο αποκεφαλισμός αποτελούσε κάποιου είδους μεταθανάτια τιμωρία.
Προς το παρόν, καμία από αυτές τις ερμηνείες δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστική.
Ένα πρόσωπο επιστρέφει ύστερα από είκοσι αιώνες
Την ψηφιακή ανακατασκευή δημιούργησε ο Dr Chris Rynn, συνδυάζοντας τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα ώστε να προσεγγίσει όσο το δυνατόν περισσότερο τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσε να είχε ο άνδρας.
Η δουλειά βασίστηκε στην οστεοαρχαιολογική εξέταση που πραγματοποιήθηκε στο National Museums Scotland, σε προηγούμενη ισοτοπική ανάλυση με επικεφαλής ερευνητές του Durham University και σε έρευνα αρχαίου DNA από επιστημονική ομάδα του University of York και της Harvard Medical School.
Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με απόλυτη ακρίβεια πώς έμοιαζε ένας άνθρωπος που πέθανε πριν από σχεδόν δύο χιλιετίες.
Ο Dr Fraser Hunter, επικεφαλής επιμελητής προϊστορίας και ρωμαϊκής αρχαιολογίας στο National Museums Scotland, εξήγησε ότι η ανακατασκευή τού έδωσε για πρώτη φορά μια πραγματική αίσθηση της εμφάνισης ενός από τους κατοίκους του ρωμαϊκού Inveresk.
«Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ακριβώς πώς έμοιαζε, αλλά πιστεύουμε ότι η οικογένεια και οι φίλοι του θα αναγνώριζαν την ομοιότητα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ποιος ήταν ο άγνωστος άνδρας του Inveresk;
Η ανακατασκευή του προσώπου προσθέτει μια ανθρώπινη διάσταση σε ένα αρχαιολογικό εύρημα που μέχρι σήμερα αποτελούνταν κυρίως από οστά, αναλύσεις και χρονολογίες.
Η Dr Jess Thompson, επιμελήτρια οστεοαρχαιολογίας στο National Museums Scotland, χαρακτηρίζει τις ταφές του Inveresk εξαιρετικές και ιδιαίτερα σπάνιες για τη ρωμαϊκή Σκωτία.
Μέσα από τη διεπιστημονική μελέτη των λειψάνων, οι ερευνητές μπορούν πλέον να αναζητήσουν απαντήσεις για τη γεωγραφική προέλευση αυτών των ανθρώπων, το ταξίδι τους προς τα σύνορα της αυτοκρατορίας, τη ζωή τους στην περιοχή και τελικά τις συνθήκες που οδήγησαν στην ασυνήθιστη ταφή τους.
Για τον άνδρα του Inveresk, γνωρίζουμε πλέον αρκετά περισσότερα από όσα αποκάλυψε αρχικά ο τάφος του. Ήταν περίπου 50 ετών, είχε διανύσει εκατοντάδες χιλιόμετρα από τη νότια Βρετανία, είχε επιβιώσει από τραυματισμούς και αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα στο δεξί του χέρι.
Το όνομά του, το επάγγελμά του και οι ακριβείς συνθήκες του θανάτου του παραμένουν χαμένα στον χρόνο.
Από τα οστά στο μουσείο
Το κρανίο του άνδρα θα παρουσιαστεί μαζί με την ψηφιακή ανακατασκευή του προσώπου του στην έκθεση «Roman Scotland: Life On The Edge Of Empire», η οποία ανοίγει στο National Museum of Scotland στο Εδιμβούργο στις 14 Νοεμβρίου και θα διαρκέσει έως τις 18 Απριλίου 2027.
Η έκθεση επιχειρεί να παρουσιάσει τη ζωή στα όρια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μέσα από διαφορετικές οπτικές. Από τους στρατιώτες που έφτασαν στον βορρά επιχειρώντας να κατακτήσουν την περιοχή μέχρι τις κοινότητες που αναπτύχθηκαν γύρω από τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις και τους ντόπιους πληθυσμούς των οποίων η καθημερινότητα ανατράπηκε από τη ρωμαϊκή εισβολή.
Και ανάμεσα σε όλα αυτά τα ευρήματα, ένα πρόσωπο που χάθηκε πριν από σχεδόν 2.000 χρόνια κοιτάζει ξανά τον σύγχρονο κόσμο.