Η αναστολή καθηκόντων της ηγεσίας του Δικαστηρίου πυροδότησε τη νέα κρίση – Μια θεσμική αντιπαράθεση με ρίζες στο 2015
Σε ανοιχτή θεσμική σύγκρουση εξελίσσεται η αντιπαράθεση ανάμεσα στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ και τον πρόεδρο της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, με επίκεντρο τη σύνθεση και τη λειτουργία του Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Η κρίση κλιμακώθηκε το βράδυ της Παρασκευής, μετά την απόφαση της δικαστού Άννα Κορβίν-Πιοτρόφσκα να αναστείλει για έναν μήνα τα καθήκοντα του προέδρου του Δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι, και του αντιπροέδρου, Μπαρτολομέι Σοχάνσκι. Η απόφαση συνδέεται με καταγγελίες ότι εμπόδιζαν νέους δικαστές να συμμετάσχουν στις εργασίες του.
Η ηγεσία του Συνταγματικού Δικαστηρίου απέρριψε την απόφαση ως μη νόμιμη, υποστηρίζοντας ότι ο Σβιεντσκόφσκι εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά του.
Ένταση έξω από το Δικαστήριο
Ακολούθησαν συγκεντρώσεις, ισχυρή αστυνομική παρουσία και τρεις συλλήψεις. Ο Ναβρότσκι διέκοψε το ταξίδι του στη Σενεγάλη και επέστρεψε στη Βαρσοβία, ενώ ένταση επικράτησε κατά την άφιξή του στο κτίριο του Δικαστηρίου.
Αστυνομικές δυνάμεις είχαν περιορίσει την πρόσβαση, εμποδίζοντας υποστηρικτές του αντιπολιτευόμενου κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) να πλησιάσουν στην είσοδο.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι επιδιώκει την αποκατάσταση της νομιμότητας και της δικαστικής ανεξαρτησίας. Η προεδρική πλευρά και το PiS καταγγέλλουν, αντιθέτως, απόπειρα πραξικοπηματικής παρέμβασης στη λειτουργία του θεσμού.
Πώς ξεκίνησε η διαμάχη το 2015
Η σύγκρουση έχει αφετηρία την αλλαγή εξουσίας το 2015. Λίγο πριν αναλάβει τη διακυβέρνηση το PiS, η απερχόμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία είχε εκλέξει πέντε δικαστές στο Συνταγματικό Δικαστήριο.
Το PiS αμφισβήτησε τις επιλογές και εξέλεξε πέντε άλλους. Το ίδιο το Δικαστήριο έκρινε ότι η προηγούμενη Βουλή δικαιούνταν να επιλέξει τρεις από τους πέντε δικαστές, αλλά όχι τους υπόλοιπους δύο. Η αντιπαράθεση για τις θέσεις αυτές άνοιξε μια πολυετή κρίση νομιμότητας.
Κατά την οκταετή διακυβέρνηση του PiS ακολούθησαν εκτεταμένες αλλαγές στη Δικαιοσύνη. Η τότε κυβέρνηση τις παρουσίαζε ως αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, ενώ οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υποστήριζαν ότι ενίσχυαν τον πολιτικό έλεγχο στα δικαστήρια. Η διαμάχη οδήγησε σε ευρωπαϊκές δικαστικές αποφάσεις, οικονομικές κυρώσεις και πάγωμα χρηματοδοτήσεων.
Η επιστροφή Τουσκ και το προεδρικό εμπόδιο
Μετά τις εκλογές του 2023, ο Τουσκ σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας, δεσμευόμενος να αποκαταστήσει τη δικαστική ανεξαρτησία και τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ωστόσο, η κυβερνητική αλλαγή δεν επέφερε αυτόματα αλλαγές στη σύνθεση των δικαστηρίων. Δικαστές που είχαν επιλεγεί επί PiS παρέμειναν στις θέσεις τους, ενώ η ανατροπή των προηγούμενων ρυθμίσεων συνάντησε θεσμικά εμπόδια.
Η εκλογή του υποστηριζόμενου από το PiS Κάρολ Ναβρότσκι στην προεδρία το 2025 ενίσχυσε την αντιπαράθεση. Στο επίκεντρο της σημερινής κρίσης βρίσκεται η άρνησή του να ορκίσει τρεις από τους έξι δικαστές που εξέλεξε το κοινοβούλιο, καθώς και η διαφωνία για το δικαίωμά τους να αναλάβουν καθήκοντα.
Έτσι, η διαμάχη αφορά πλέον τόσο τη νομιμότητα της σύνθεσης του Συνταγματικού Δικαστηρίου όσο και το ποια θεσμική αρχή μπορεί να επιλύσει το αδιέξοδο.
