Ο υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Πάνος Τσακλόγλου μιλάει στην «Political» ξεκαθαρίζοντας τι πραγματικά ισχύει για την εξαήμερη εργασία, τα όρια συνταξιοδότησης, το Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης και το επίδομα μητρότητας.
Πόσο βιώσιμο είναι το ασφαλιστικό μας σύστημα; Αναμένεται να αλλάξουν τα όρια συνταξιοδότησης;
Το συνταξιοδοτικό είναι ένα σύνθετο ζήτημα που απασχολεί το σύνολο των αναπτυγμένων χωρών λόγω της δημογραφικής γήρανσης του πληθυσμού τους. Τα συνταξιοδοτικά συστήματα αυτών των χωρών είναι κυρίως διανεμητικής μορφής, όπου οι συντάξεις των τωρινών συνταξιούχων πληρώνονται από τις εισφορές των τωρινών εργαζομένων. Η δημογραφική γήρανση του πληθυσμού επιδεινώνει τον λόγο εργαζομένων/συνταξιούχων και καθιστά αναγκαία τη μεταρρύθμιση αυτών των συστημάτων. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος όλες οι ευρωπαϊκές χώρες έλαβαν μέτρα εδώ και δεκαετίες, όπως, για παράδειγμα, η εξάλειψη των πρόωρων συνταξιοδοτήσεων, η αναπροσαρμογή των συντελεστών αναπλήρωσης και η σύνδεση των ορίων συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο της επιβίωσης, ενώ παράλληλα δημιούργησαν ή ενίσχυσαν συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά συστήματα κεφαλαιοποιητικής μορφής που δεν είναι εκτεθειμένα στον δημογραφικό κίνδυνο.
Δυστυχώς στην Ελλάδα αργήσαμε να πάρουμε παρόμοια μέτρα με αποτέλεσμα τη διόγκωση των ελλειμμάτων του συνταξιοδοτικού συστήματος και, τελικά, την υιοθέτηση επώδυνων μέτρων κατά τα χρόνια των μνημονίων.
Τα τελευταία χρόνια, με την ίδρυση του Ταμείου Κεφαλαιοποιητικής Επικουρικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), εισήχθη και ο θεσμός της κεφαλαιοποιητικής ασφάλισης στο σύστημα της κοινωνικής μας ασφάλισης.
Ως προς τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού μας συστήματος, κάθε τρία χρόνια εκδίδεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το γνωστό Ageing Report, μια έκθεση όπου, μεταξύ άλλων, εξετάζεται -χρησιμοποιώντας κοινή αναλογιστική μεθοδολογία- και η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων των κρατών-μελών. Η πιο πρόσφατη έκθεση δημοσιεύτηκε φέτος και δείχνει ότι, παρότι τα ελλείμματα του ασφαλιστικού μας συστήματος είναι μεγάλα, αν διατηρήσουμε τους υφιστάμενους κανόνες, αυτά σταδιακά μειώνονται σε βάθος χρόνου και το σύστημα είναι βιώσιμο.
Ως προς το δεύτερο σκέλος του ερωτήματός σας, σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία, τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στη χώρα μας επαναπροσδιορίζονται κάθε τρία χρόνια, ανάλογα με τη μεταβολή του προσδόκιμου της επιβίωσης στα 65 έτη. Κατά την προηγούμενη περίοδο αναφοράς το προσδόκιμο αυτό δεν μεταβλήθηκε και επομένως τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης θα παραμείνουν αμετάβλητα μέχρι το 2027.
Είδαμε τον διεθνή Τύπο να κάνει εκτενή ρεπορτάζ για την εξαήμερη εργασία που καθιερώνεται στην Ελλάδα, κάνοντας λόγο για ελληνική πρωτοτυπία. Τι ισχύει τελικά;
Ας μιλήσουμε ρεαλιστικά και ας αναρωτηθούμε τι θα σήμαινε πραγματικά η εφαρμογή εξαήμερης εργασίας. Ότι κάθε εργαζόμενος πενθημέρου καθεστώτος θα εργαζόταν σε σταθερή βάση έξι μέρες την εβδομάδα αντί για πέντε. Για παράδειγμα, το προηγούμενο Σάββατο οι τράπεζες θα ήταν ανοιχτές και, αν δεν βρισκόμασταν σε περίοδο διακοπών, τα σχολεία θα λειτουργούσαν κανονικά. Προφανώς αυτό δεν ισχύει. Θέλω να ξεκαθαρίσω κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει εξαήμερη εργασία στην Ελλάδα. Η συγκεκριμένη ρύθμιση για την οποία έγινε τόση συζήτηση είναι παρόμοια με ρυθμίσεις που ισχύουν σε ευρωπαϊκές χώρες και αφορά επιχειρήσεις συνεχούς λειτουργίας, δηλαδή λειτουργίας 24 ωρών ημερησίως. Μέχρι πρόσφατα αυτό ίσχυε μόνο για επιχειρήσεις που λειτουργούσαν 7 μέρες την εβδομάδα. Πρόσφατα επεκτάθηκε και σε επιχειρήσεις 24ωρης λειτουργίας που λειτουργούν 5 ή 6 μέρες την εβδομάδα, αλλά μόνο σε περίπτωση αυξημένου φόρτου εργασίας και αφού πρώτα υποβληθεί σχετική δήλωση στο σύστημα «Εργάνη». Πρόκειται για μικρό αριθμό επιχειρήσεων, κυρίως βιομηχανιών, ενώ εξαιρούνται ρητά οι επιχειρήσεις εστίασης και τουρισμού.
Σε κάθε περίπτωση ο νόμος προβλέπει ότι πρέπει να τηρούνται όλες οι δικλίδες ασφαλείας στο ακέραιο, όπως ακριβώς προβλέπονται στο ευρωπαϊκό και εθνικό εργατικό δίκαιο. Δηλαδή, η υποχρεωτική ημερήσια ανάπαυση έντεκα ωρών, η υποχρεωτική εβδομαδιαία ανάπαυση 24 ωρών και οι συνολικές ώρες εργασίας να μην υπερβαίνουν τις 48 ώρες ανά εβδομάδα κατά μέσο όρο σε περίοδο αναφοράς τεσσάρων μηνών. Παράλληλα, να επισημάνω ότι όποιος εργοδότης επιλέξει να κάνει χρήση της έκτακτης βάρδιας εργασίας καταβάλλει στον εργαζόμενο ημερομίσθιο προσαυξημένο κατά 40% αν η απασχόληση γίνει Σάββατο και κατά 115% αν γίνει Κυριακή ή αργία. Επιπλέον, το μέτρο αφορά έκτακτες συνθήκες, δηλαδή είναι παράνομο ο εργοδότης να ζητά συστηματικά από τον εργαζόμενο να εργαστεί κατά την έκτακτη βάρδια.
Επίδομα μητρότητας: Ποιο το πλέγμα μέτρων που προωθεί η κυβέρνηση για την προστασία των εργαζόμενων μητέρων;
Η κυβέρνηση από την πρώτη στιγμή έχει δώσει μεγάλη έμφαση στη συμφιλίωση της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής προκειμένου όλες οι γυναίκες που θέλουν να τεκνοποιήσουν να μη φοβούνται για τη θέση τους στην αγορά εργασίας και τα οικονομικά του νοικοκυριού τους. Σε αυτό το πλαίσιο, ήδη από το 2022 το υπουργείο Εργασίας επεξέτεινε την άδεια μητρότητας από έξι σε εννέα μήνες για τις μισθωτές του πρώην ΙΚΑ και από το 2023 καθιερώθηκε για πρώτη φορά το επίδομα μητρότητας για ελεύθερες επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενες και αγρότισσες στο ύψος το κατώτατου μισθού (830 ευρώ) για εννέα μήνες. Με πρόσφατη Κοινή Υπουργική Απόφαση πριν από μερικές μέρες η άδεια μητρότητας επεκτάθηκε και σε εργαζόμενες σε τράπεζες, ΔΕΚΟ και ΜΜΕ, καλύπτοντας πλέον όλες τις μισθωτές.
Να θυμίσω ότι εκτός από τη χρονική επέκταση του επιδόματος μητρότητας σε μισθωτές του ιδιωτικού τομέα και την επέκτασή του και στις αυτοαπασχολούμενες, ελεύθερες επαγγελματίες και αγρότισσες, έχει δοθεί επίσης το επίδομα γέννας, το οποίο πρόσφατα επεκτάθηκε και αυξήθηκε, με το συνολικό ποσό των επιδομάτων, γέννας, κυοφορίας και λοχείας και κυρίως μητρότητας να ξεπερνά τις 10.000 ευρώ.Πρόκειται για ένα πλέγμα πολιτικών με το οποίο το υπουργείο Εργασίας επιθυμεί να ενισχύσει τα νέα ζευγάρια να έχουν τον αριθμό των παιδιών που επιθυμούν, χωρίς όμως να διαταράξουν την επαγγελματική τους ζωή, επιτυγχάνοντας τη βέλτιστη δυνατή σχέση μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής.
Πώς αποτιμάτε το μέτρο της απασχόλησης συνταξιούχων και πόσοι έχουν εγγραφεί μέχρι και σήμερα;
Πρόκειται για ένα μέτρο που έχει ξεπεράσει κάθε προσδοκία μας. Ήδη, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΕΦΚΑ, έχουν δηλώσει στη σχετική πλατφόρμα πάνω από 180.000 συνταξιούχοι ότι εργάζονται. Με την προτεινόμενη ρύθμιση προωθήθηκε η έννοια της ενεργού γήρανσης, όπως συμβαίνει σε όλες τις προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Λόγω της βελτίωσης όχι μόνο του προσδόκιμου της επιβίωσης αλλά και του προσδόκιμου της υγειούς διαβίωσης, πολλοί συνταξιούχοι θέλουν να συμμετέχουν στην αγορά εργασίας και εμείς τους διευκολύναμε με τη νομοθετική μας πρωτοβουλία.
Κατά την προηγούμενη θητεία της η κυβέρνηση μείωσε την περικοπή της σύνταξης του απασχολούμενου συνταξιούχου από 60% που ήταν επί ΣΥΡΙΖΑ σε 30%. Αποτέλεσμα της παραπάνω ρύθμισης ήταν ο πενταπλασιασμός των εργαζόμενων συνταξιούχων στην επίσημη αγορά εργασίας. Παρά τη βελτίωση, η περικοπή αυτή ίσχυε είτε ένας συνταξιούχος εργαζόταν για μία ημέρα είτε έχει πλήρη απασχόληση. Αυτό, όπως ήταν αναμενόμενο, οδηγούσε πολλούς συνταξιούχους είτε εκτός εργασίας είτε σε αδήλωτη εργασία. Με τη διάταξη που φέραμε, καταργήθηκε η περικοπή του 30% της σύνταξης και θεσπίστηκε ένας μη ανταποδοτικός πόρος υπέρ e-ΕΦΚΑ, ο οποίος για τους μισθωτούς εργαζόμενους συνταξιούχους ισούται με το 10% επί των ασφαλιστέων αποδοχών τους και για τους μη μισθωτούς εργαζόμενους συνταξιούχους με το ήμισυ των εισφορών για κύρια σύνταξη της επιλεγείσας ασφαλιστικής κλάσης, ενώ θεσπίσαμε επίσης ετήσιο πλαφόν του πόρου που δεν μπορεί να υπερβαίνει το δωδεκαπλάσιο της εθνικής σύνταξης. Με το μέτρο αυτό ενισχύεται όχι μόνο το τωρινό εισόδημα των συνταξιούχων αλλά και το μελλοντικό, καθώς οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης που πληρώνουν σήμερα θα προσαυξήσουν τη σύνταξή τους μελλοντικά.
Νέο Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης: Πού βρισκόμαστε και ποια τα επόμενα βήματα;
Με την ίδρυση του ΤΕΚΑ η επικουρική ασφάλιση μετατρέπεται σταδιακά από διανεμητική σε κεφαλαιοποιητική. Για κάθε ασφαλισμένο στο ΤΕΚΑ δημιουργείται ατομικός λογαριασμός («κουμπαράς») στον οποίο μπαίνουν οι εισφορές επικουρικής ασφάλισης, επενδύονται και, όταν φτάσει η στιγμή της συνταξιοδότησης, ο ασφαλισμένος θα λάβει σύνταξη αντίστοιχη των εισφορών του και των αποδόσεων των επενδύσεών του. Πρόκειται για επικουρικές συντάξεις που αναμένεται να είναι αρκετά υψηλότερες από αυτές του υφισταμένου διανεμητικού συστήματος επικουρικής ασφάλισης. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, στο ΤΕΚΑ εντάσσονται υποχρεωτικά όλοι όσοι έχουν υποχρέωση επικουρικής ασφάλισης και κόλλησαν το πρώτο τους ένσημο μετά τηνψήφιση του σχετικού νόμου, ενώ εθελοντική είναι η ασφάλιση στο ΤΕΚΑ για όσους δεν έχουν υποχρέωση επικουρικής ασφάλισης, όπως οι περισσότεροι αυτοαπασχολούμενοι, αλλά και όσα άτομα ήταν κάτω των 35 ετών, όταν ψηφίστηκε ο νόμος και έχουν υποχρέωση επικουρικής ασφάλισης στον e-ΕΦΚΑ.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, οι ασφαλισμένοι στο ΤΕΚΑ ανέρχονται σε 370.000 με μέσο όρο ηλικίας τα 25,6 έτη, ενώ το σύνολο των εργοδοτών τους είναι περίπου 150.000 και τα υπό διαχείριση κεφάλαια περίπου 140 εκατ. ευρώ. Τους επόμενους μήνες αναμένεται να ξεκινήσει η δεύτερη φάση της επενδυτικής λειτουργίας του ΤΕΚΑ, καθώς κατά την πρώτη φάση οι σωρευμένες εισφορές των ασφαλισμένων επενδύονται σε χρηματοοικονομικά προϊόντα πολύ χαμηλού κινδύνου, τα οποία διαχειρίζεται η Τράπεζα της Ελλάδος. Στη δεύτερη φάση τα χρήματα όλων των ασφαλισμένων θα τοποθετούνται στο προκαθορισμένο (default) συνταξιοδοτικό προϊόν του ΤΕΚΑ, το οποίο συνδυάζει το κατάλληλο μείγμα κινδύνου, απόδοσης και ασφάλειας για όλη τη διάρκεια του εργασιακού βίου. Η τρίτη και τελική φάση ανάπτυξης της επενδυτικής λειτουργίας του ΤΕΚΑ εκτιμάται πως θα ξεκινήσει το 2026 και αφορά τη διάθεση περισσότερων συνταξιοδοτικών-επενδυτικών προϊόντων διαβαθμισμένου ρίσκου προς τους ασφαλισμένους.
