Από την πολιτική μετάβαση έως τον εμφύλιο: Η ανάλυση της Guardian για την «επόμενη ημέρα»
Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν ανοίγει μια νέα, βαθιά αβέβαιη περίοδο για τη Μέση Ανατολή. Στόχος των πληγμάτων αποτέλεσαν κομβικά στοιχεία ισχύος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, όπως το πυρηνικό και πυραυλικό της πρόγραμμα, αλλά και το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC).
Την ίδια ώρα, εντείνεται η συζήτηση για το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη, με την Ουάσινγκτον να παρουσιάζει τις εξελίξεις ως πιθανή ευκαιρία για εσωτερικές πολιτικές ανατροπές.
Σε ανάλυσή της, η βρετανική The Guardian σκιαγραφεί τέσσερα βασικά σενάρια για την επόμενη ημέρα στο Ιράν, όχι με βάση την πιθανότητα υλοποίησής τους, αλλά ανάλογα με τον βαθμό σταθερότητας που θα μπορούσαν να επιφέρουν.
1. Γρήγορη πολιτική μετάβαση
Το πρώτο και πιο «ομαλό» σενάριο προβλέπει κατάρρευση της αντίστασης από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις και το IRGC, καθώς και συμφωνία των αντιπολιτευτικών δυνάμεων για σχηματισμό μεταβατικής κυβέρνησης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο εξόριστος πρώην πρίγκιπας Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, ο οποίος θα μπορούσε να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο σε μια μεταβατική περίοδο που θα οδηγούσε σε εκλογές.
Σύμφωνα με το σενάριο, η νέα ηγεσία θα εγκατέλειπε το πυρηνικό πρόγραμμα, θα παρέδιδε κρίσιμες υποδομές και αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου και θα άνοιγε την ενεργειακή αγορά σε αμερικανικές εταιρείες. Ωστόσο, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι ιστορικά η πτώση αυταρχικών καθεστώτων σπάνια οδηγεί άμεσα σε σταθερή δημοκρατική μετάβαση.
2. Το «μοντέλο Μαδούρο»
Το δεύτερο σενάριο προβλέπει διατήρηση του καθεστώτος με αλλαγή προσώπου στην κορυφή, κατά το λεγόμενο «μοντέλο Μαδούρο», με αναφορά στον Νικολάς Μαδούρο.
Σε αυτή την εκδοχή, μια νέα –ενδεχομένως πιο πραγματιστική– ηγεσία θα μπορούσε να διαπραγματευτεί με τις ΗΠΑ, αποδεχόμενη περιορισμούς στο πυρηνικό και πυραυλικό πρόγραμμα και προσφέροντας ενεργειακές συμφωνίες, με αντάλλαγμα τη διατήρηση της εσωτερικής εξουσίας.
Το πολιτικό σύστημα θα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ανέπαφο, αλλά με προσαρμογές για τη διασφάλιση της επιβίωσής του.
3. Ανθεκτικότητα και περαιτέρω στρατιωτικοποίηση
Ένα τρίτο σενάριο θέλει το καθεστώς να αντέχει την πίεση και να παραμένει στην εξουσία, ενδεχομένως υπό έναν ακόμη πιο σκληροπυρηνικό θρησκευτικό ηγέτη.
Σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν θα μπορούσε να εντείνει τις επιθέσεις με πυραύλους και drones, ενώ το πυρηνικό του πρόγραμμα ίσως μεταφερθεί βαθύτερα σε υπόγειες εγκαταστάσεις και επιταχυνθεί ως μέσο αποτροπής.
Το αποτέλεσμα θα ήταν ένα ακόμη πιο απομονωμένο και στρατιωτικοποιημένο κράτος, με αυξημένη ένταση στις σχέσεις του με τη Δύση.
4. Εμφύλιος και γενικευμένη αποσταθεροποίηση
Το πλέον επικίνδυνο σενάριο αφορά την πλήρη αποσταθεροποίηση της χώρας. Παρατεταμένοι βομβαρδισμοί θα μπορούσαν να προκαλέσουν ρήγματα στις δυνάμεις ασφαλείας και μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις.
Εθνοτικές και αποσχιστικές ομάδες –όπως Κούρδοι και Μπαλούτσι– ενδέχεται να επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν το κενό εξουσίας, οδηγώντας σε πολυμέτωπες συγκρούσεις. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον χάους, ακόμη και τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου θα μπορούσαν να μετατραπούν σε αντικείμενο διεκδίκησης από αντιμαχόμενες δυνάμεις. Η επόμενη ημέρα στο Ιράν παραμένει αβέβαιη, με τις εξελίξεις να εξαρτώνται από τη διάρκεια και την ένταση της σύγκρουσης, αλλά και από τις εσωτερικές ισορροπίες ισχύος στην Τεχεράνη.
