Η εκτόξευση των τιμών ενέργειας λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή αναζωπυρώνει φόβους για παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση και υψηλό πληθωρισμό, ενώ επενδυτές και κυβερνήσεις αναζητούν νέα «καταφύγια».
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με ένα φαινόμενο που θυμίζει έντονα τη δεκαετία του ’70: τον στασιμοπληθωρισμό. Η ένταση στη Μέση Ανατολή έχει εκτοξεύσει την τιμή του πετρελαίου τύπου Brent crude oil πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα αυξημένου πληθωρισμού και επιβραδυνόμενης ανάπτυξης.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η άνοδος των ενεργειακών τιμών μεταφέρεται γρήγορα στην οικονομία. Εκτιμάται ότι κάθε αύξηση 5% στο πετρέλαιο μπορεί να προσθέσει περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα στον πληθωρισμό των ανεπτυγμένων οικονομιών. Παράλληλα, μια επίμονη άνοδος της τάξης του 10% θα μπορούσε να μειώσει το παγκόσμιο ΑΕΠ έως και κατά 0,2%.
Η σημερινή εκτίναξη των τιμών –σχεδόν 70% από τις αρχές του έτους– σε συνδυασμό με τις υψηλές τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη ξυπνά μνήμες από τα πετρελαϊκά σοκ του Πετρελαϊκή κρίση του 1973 και του Πετρελαϊκή κρίση του 1980, που είχαν οδηγήσει σε ύφεση πολλές οικονομίες.
Το δύσκολο δίλημμα για τις κεντρικές τράπεζες
Η νέα ενεργειακή κρίση φέρνει σε εξαιρετικά δύσκολη θέση τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες. Από τη μία πλευρά καλούνται να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό και από την άλλη να αποφύγουν ένα πλήγμα στην ήδη εύθραυστη ανάπτυξη.
Στελέχη της Federal Reserve και της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποιούν ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα «άβολο στασιμοπληθωριστικό περιβάλλον». Οι αγορές, που μέχρι πρόσφατα προεξοφλούσαν μειώσεις επιτοκίων, αρχίζουν πλέον να εξετάζουν το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Bank of England.
Η αναταραχή έχει ήδη πλήξει τις αγορές ομολόγων. Τα βρετανικά διετή gilts κατέγραψαν τη χειρότερη εβδομάδα τους από την κρίση του 2022, ενώ άνοδο κατέγραψαν και οι αποδόσεις γερμανικών και αυστραλιανών ομολόγων. Παράλληλα, αυξάνεται η στροφή των επενδυτών προς ομόλογα συνδεδεμένα με τον πληθωρισμό.
Πετρέλαιο, αγορές και η αναζήτηση «ασφαλών» καταφυγίων
Η άνοδος των τιμών ενέργειας έχει ήδη προκαλέσει έντονες αναταράξεις στα χρηματιστήρια. Οι ευρωπαϊκές αγορές έχασαν πάνω από 5% σε μία εβδομάδα, ενώ τα ασιατικά χρηματιστήρια κατέγραψαν ακόμη μεγαλύτερες απώλειες. Αντίθετα, ο S&P 500 στις Ηνωμένες Πολιτείες εμφάνισε μικρότερη πτώση, αντανακλώντας την ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας.
Παρά τη σχετική ανθεκτικότητα των ΗΠΑ, ούτε η αμερικανική οικονομία μένει ανεπηρέαστη. Τα στοιχεία απασχόλησης παρουσίασαν απρόσμενη επιδείνωση, ενώ οι αγορές αναμένουν νέα άνοδο του πληθωρισμού.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συμπεριφορά των παραδοσιακών «ασφαλών καταφυγίων». Ο χρυσός σημείωσε πρόσφατα πτώση, καθώς επενδυτές ρευστοποιούν θέσεις για να καλύψουν απώλειες σε άλλες αγορές. Αντίθετα, το αμερικανικό δολάριο ενισχύεται σημαντικά, λειτουργώντας ως βασικό σημείο αναφοράς για τη διεθνή ρευστότητα.
Καθοριστικός παράγοντας για την πορεία των τιμών παραμένει το Στενό του Ορμούζ, ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους στον κόσμο. Ενδεχόμενη παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και να επιταχύνει την επιστροφή του στασιμοπληθωρισμού.
Αν η κρίση συνεχιστεί, οι κυβερνήσεις θα βρεθούν μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: είτε να απορροφήσουν μέρος του ενεργειακού κόστους είτε να αντιμετωπίσουν μια νέα περίοδο οικονομικής στασιμότητας με υψηλές τιμές — ένα σενάριο που οι αγορές φοβούνται όλο και περισσότερο.
