Μια πρόσφατη έρευνα του υπουργείου Εσωτερικών αποτυπώνει με δραματικό τρόπο τις ανισότητες ανάμεσα στους δήμους της χώρας, καταγράφοντας μια Ελλάδα δύο ταχυτήτων. Από τους 332 δήμους της χώρας, μόνο 12 παρουσιάζουν θετικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων, ενώ οι υπόλοιποι αντιμετωπίζουν σταθερή ή ακόμη και ραγδαία μείωση του πληθυσμού. Το δημογραφικό πρόβλημα δεν είναι η μοναδική ανησυχία: τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν σημαντικές αποκλίσεις σε κρίσιμους τομείς, όπως η σχολική κοινότητα, η βιώσιμη κινητικότητα, η διαχείριση απορριμμάτων και η προστασία των αδέσποτων ζώων.
Δημογραφικό «κραχ» και ερημοποίηση της περιφέρειας
Η εικόνα που προκύπτει για την πληθυσμιακή πυκνότητα είναι ανησυχητική. Σε μικρούς ορεινούς και νησιωτικούς δήμους, όπως τα Τζουμέρκα, τα Ψαρά ή η Σέριφος, οι απώλειες πληθυσμού φτάνουν σε υψηλά ποσοστά, με ορισμένους δήμους να χάνουν πάνω από 1% των κατοίκων τους μέσα σε έναν μόνο χρόνο. Αντίθετα, ακριτικοί νησιωτικοί δήμοι όπως η Κάλυμνος, η Σίκινος ή η Αντίπαρος εμφανίζουν μικρό θετικό ισοζύγιο, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και περιοχές με περιορισμένο πληθυσμό μπορούν να αντιστρέψουν την αρνητική τάση με κατάλληλες πολιτικές.
Μαθητική πραγματικότητα και γήρανση
Η ανισότητα φανερώνεται έντονα και στον αριθμό των μαθητών ανά δήμο. Στις ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές, όπως η Αργιθέα ή η Λίμνη Πλαστήρα, αντιστοιχούν μόλις 1-2 μαθητές ανά 1.000 κατοίκους. Σε αντίθεση, σε τουριστικούς και αστικούς δήμους όπως η Θήρα, η Μύκονος ή το Άργος-Μυκήνες, ο αριθμός των μαθητών εκτοξεύεται έως και τους 486 ανά 1.000 κατοίκους, δείχνοντας τη μεγάλη εσωτερική μετακίνηση πληθυσμού και τη συγκέντρωση ευκαιριών στα αστικά κέντρα.
Βιώσιμη κινητικότητα και προσβασιμότητα
Η επένδυση σε υποδομές βιώσιμης κινητικότητας παραμένει άνιση. Δήμοι όπως η Λάρισα και ο Βόλος διαθέτουν εκτεταμένα δίκτυα ποδηλατοδρόμων, ενώ 58 δήμοι, ακόμα και μεγάλοι αστικοί, δεν έχουν ούτε ένα μέτρο ποδηλατοδρόμου. Αντίστοιχα, η προσβασιμότητα των πεζοδρομίων παρουσιάζει σοβαρές ελλείψεις σε 66 δήμους, θέτοντας θέματα ασφάλειας για πεζούς και ΑμεΑ. Στον αντίποδα, δήμοι όπως η Κως, τα Τρίκαλα και η Θεσσαλονίκη διακρίνονται για υποδομές φιλικές προς όλους τους πολίτες, με υψηλό αριθμό προσβάσιμων διαβάσεων και πεζοδρομίων.
Διαχείριση απορριμμάτων και ανακύκλωση
Η ανακύκλωση και η ορθή διαχείριση απορριμμάτων εμφανίζουν μεγάλες αποκλίσεις. Μικροί νησιωτικοί δήμοι όπως η Γαύδος, οι Παξοί και η Τήλος καταγράφουν ποσοστά ανακύκλωσης έως 34,9%, ενώ μεγάλοι αστικοί δήμοι όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και ο Πειραιάς, παρά την τεράστια παραγωγή αποβλήτων, ανακυκλώνουν μόλις το 4-5%. Το χάσμα δείχνει ότι οι μεγάλες πόλεις αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις στην εφαρμογή αποτελεσματικών πολιτικών διαχείρισης απορριμμάτων.
Αδέσποτα και μέριμνα
Το πρόβλημα των αδέσποτων ζώων παραμένει σημαντικό. Δήμοι όπως η Λάρισα και το Κερατσίνι-Δραπετσώνα καταγράφουν πάνω από 4.000 αδέσποτα ζώα, ενώ άλλοι, όπως οι Σέρρες και τα Ιωάννινα, ξεχωρίζουν για τις υιοθεσίες και τις αναδοχές. Προγράμματα στειρώσεων και προστασίας σε περιοχές όπως η Πάρος και η Λάρισα αποδεικνύουν ότι με οργανωμένη πολιτική το πρόβλημα μπορεί να περιοριστεί σταδιακά.
Ψηφιακή μετάβαση και «έξυπνοι» δήμοι
Η ψηφιακή καινοτομία είναι επίσης άνιση. Δήμοι όπως τα Χανιά και η Θέρμη προσφέρουν πλήθος ψηφιακών υπηρεσιών για πολίτες και ευπαθείς ομάδες, ενώ δήμοι όπως η Αρχαία Ολυμπία και η Ανατολική Μάνη εμφανίζουν περιορισμένες δυνατότητες ψηφιοποίησης. Στην Αθήνα λειτουργούν έξυπνες στάσεις ΜΜΕ, διαβάσεις ΑμεΑ και κάδοι με αισθητήρες, ενώ στη Θεσσαλονίκη, αν και υπάρχουν ελεγχόμενα φωτιστικά σώματα, δεν υπάρχουν έξυπνες στάσεις ΜΜΕ.
Πολιτική προστασία και κλιματική αλλαγή
Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή φαίνεται από τις δράσεις πολιτικής προστασίας. Ο Δήμος Αγίας Βαρβάρας ηγείται με πλήρη εκπόνηση σχεδίων έκτακτης ανάγκης και 100% καθαρισμό φρεατίων, ενώ άλλοι δήμοι έχουν εγκαταστήσει αισθητήρες πυρανίχνευσης, κάμερες και drones για την έγκαιρη προειδοποίηση.
Η συνολική εικόνα αποτυπώνει μια χώρα όπου η περιφέρεια συρρικνώνεται, οι υποδομές και οι υπηρεσίες είναι άνισες, και μόνο λίγοι δήμοι καταφέρνουν να προσαρμοστούν στις νέες κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις. Η αξιοποίηση των δεδομένων αυτών θα κρίνει αν η Ελλάδα θα καταφέρει να στηρίξει τις μικρές κοινότητες και να περιορίσει τη δημογραφική κρίση.