Το νέφος εντοπίζεται σε ύψος άνω των δύο χιλιομέτρων και δεν επηρεάζει την ανθρώπινη υγεία, σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών
Μέχρι την Ελλάδα ταξίδεψε ο καπνός από τις τεράστιες δασικές πυρκαγιές που πλήττουν τη Γαλλία και την Ισπανία, διανύοντας εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
Η παρουσία του νέφους πάνω από τη χώρα καταγράφηκε μέσα από δορυφορικά δεδομένα και μετρήσεις του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Οι επιστήμονες επισημαίνουν, ωστόσο, ότι ο καπνός κινείται σε αρκετά μεγάλο ύψος και δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για την ανθρώπινη υγεία.
Η διαδρομή του καπνού μέχρι την Ελλάδα
Σύμφωνα με τον διευθυντή Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Βασίλη Αμοιρίδη, οι δορυφορικές εικόνες αποτυπώνουν την κίνηση του καπνού από τις περιοχές της νοτιοδυτικής Γαλλίας προς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Ένα μέρος του νέφους μεταφέρθηκε δυτικά, πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό, ενώ άλλη ποσότητα κινήθηκε ανατολικά, πέρασε πάνω από τη Μεσόγειο και έφτασε μέχρι την Ελλάδα.
Όπως εξήγησε, πρόκειται για ένα σοβαρό επεισόδιο ατμοσφαιρικής ρύπανσης, το οποίο δεν περιορίζεται στις περιοχές όπου βρίσκονται τα πύρινα μέτωπα. Τα αιωρούμενα σωματίδια μπορούν να μεταφερθούν πολύ μακριά, ανάλογα με την ένταση της πυρκαγιάς, το ύψος στο οποίο φτάνουν και τις ατμοσφαιρικές συνθήκες.
Πώς μπορεί ο καπνός να ταξιδέψει τόσο μακριά
Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές αναπτύσσουν εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες. Η θερμική ενέργεια προκαλεί ισχυρά ανοδικά ρεύματα, τα οποία παρασύρουν τον καπνό, την τέφρα και τα αιωρούμενα σωματίδια σε μεγάλο ύψος.
Όσο ψηλότερα εισέρχεται ο καπνός στην ατμόσφαιρα, τόσο ισχυρότερους ανέμους συναντά. Έτσι, το νέφος μπορεί να παραμείνει στην ατμόσφαιρα για μεγάλο χρονικό διάστημα και να διανύσει εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα.
Σε πολύ ισχυρές πυρκαγιές μπορεί να σχηματιστούν ακόμη και πυροσωρειτομελανίες, γνωστές ως «σύννεφα φωτιάς». Πρόκειται για σύννεφα που δημιουργούνται όταν η έντονη θερμότητα ωθεί καπνό, τέφρα και υδρατμούς πολύ ψηλά στην ατμόσφαιρα. Στη Γαλλία καταγράφηκε για πρώτη φορά ένα τέτοιο φαινόμενο κατά τη διάρκεια των πρόσφατων πυρκαγιών.
Πάνω από δύο χιλιόμετρα το ύψος του νέφους
Οι μετρήσεις που πραγματοποιούνται από τους σταθμούς του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Παγγαίο και στα Αντικύθηρα έδειξαν ότι το νέφος βρίσκεται σε ύψος μεγαλύτερο των δύο χιλιομέτρων.
Σύμφωνα με τον Βασίλη Αμοιρίδη, το γεγονός ότι ο καπνός παραμένει στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας σημαίνει ότι δεν επηρεάζει την ποιότητα του αέρα κοντά στο έδαφος και δεν δημιουργεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Οι πολίτες, επομένως, δεν χρειάζεται να λάβουν ιδιαίτερα μέτρα προστασίας εξαιτίας του συγκεκριμένου νέφους, με βάση τις διαθέσιμες μετρήσεις.
Πώς παρακολουθούν οι επιστήμονες τον καπνό
Η πορεία του νέφους παρακολουθείται μέσα από έναν συνδυασμό δορυφορικών δεδομένων, μετεωρολογικών μοντέλων και επίγειων σταθμών μέτρησης.
Οι σταθμοί του Αστεροσκοπείου χρησιμοποιούν συστήματα λέιζερ υψηλής ισχύος, γνωστά ως lidar. Τα συστήματα αυτά στέλνουν παλμούς φωτός στην ατμόσφαιρα και καταγράφουν την αντανάκλασή τους πάνω στα αιωρούμενα σωματίδια.
Με αυτόν τον τρόπο, οι ερευνητές μπορούν να υπολογίσουν σε ποιο ύψος βρίσκεται ο καπνός, ποιο είναι το πάχος του νέφους και πώς μετακινείται μέσα στην ατμόσφαιρα.
Η Ελλάδα διαθέτει επίσης νέα δορυφορικά μέσα για την ανίχνευση και την παρακολούθηση πυρκαγιών. Το Hellenic Fire System περιλαμβάνει τέσσερις μικροδορυφόρους με υπέρυθρους αισθητήρες, οι οποίοι μπορούν να εντοπίζουν ενεργές εστίες και θερμικές ανωμαλίες.
Οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις παραμένουν κοντά στις φωτιές
Οι πιο επικίνδυνες συγκεντρώσεις σωματιδίων καταγράφονται κοντά στις περιοχές όπου μαίνονται οι πυρκαγιές.
Εκεί ο καπνός βρίσκεται χαμηλότερα, είναι πιο πυκνός και μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά την αναπνευστική και καρδιαγγειακή υγεία των κατοίκων. Όσο το νέφος απομακρύνεται από την πηγή του, τα σωματίδια διασκορπίζονται και η συγκέντρωσή τους μειώνεται.
Οι πυρκαγιές στη Γαλλία και την Ισπανία έχουν προκαλέσει εκτεταμένες εκκενώσεις, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κινητοποιήσει αεροσκάφη, ελικόπτερα, πυροσβέστες και οχήματα μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας.
Όταν ο καπνός φτάνει στη στρατόσφαιρα
Σε ακραίες περιπτώσεις, ο καπνός από πολύ ισχυρές πυρκαγιές μπορεί να φτάσει μέχρι τη στρατόσφαιρα.
Σε αυτό το ύψος τα σωματίδια μπορούν να παραμείνουν για εβδομάδες ή και μήνες, καθώς δεν απομακρύνονται εύκολα από τη βροχή. Η παρουσία τους μπορεί να επηρεάσει την ηλιακή ακτινοβολία και να προκαλέσει ευρύτερες επιδράσεις στην ατμόσφαιρα και στο κλίμα.
Το φαινόμενο δείχνει ότι οι συνέπειες μιας μεγάλης πυρκαγιάς δεν σταματούν στα καμένα δάση και στις περιοχές που εκκενώνονται. Ο καπνός μπορεί να αποκτήσει διασυνοριακή διάσταση και να επηρεάσει την ατμοσφαιρική σύνθεση σε πολύ μεγάλη απόσταση από την αρχική εστία.
Σύστημα πρόγνωσης για την πορεία του καπνού
Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών έχει αναπτύξει σύστημα προσομοίωσης και πρόγνωσης της μεταφοράς καπνού από δασικές πυρκαγιές.
Το σύστημα συνδυάζει στοιχεία για τις ενεργές εστίες, την ένταση των πυρκαγιών, τις ταχύτητες των ανέμων και τη γενικότερη κυκλοφορία της ατμόσφαιρας.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι επιστήμονες μπορούν να εκτιμήσουν την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει το νέφος και ποιες περιοχές είναι πιθανό να επηρεαστούν κατά τις επόμενες ώρες ή ημέρες.
Στην περίπτωση του καπνού από τη Γαλλία και την Ισπανία, οι μετρήσεις δείχνουν ότι το νέφος βρίσκεται πάνω από την Ελλάδα, αλλά σε ύψος που δεν προκαλεί ανησυχία για τους κατοίκους.