Η επιτυχία της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν έχει αρχίσει να μεταφράζεται σε αυξημένο τουριστικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα και τα μέρη που συνδέονται με το ομηρικό έπος. Και αυτό φαίνεται πως προκαλεί… προβληματισμό στην Τουρκία
Τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναδεικνύουν τις τελευταίες ημέρες το γεγονός ότι η Τροία, ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους που συνδέονται με τον κόσμο του Ομήρου και τον Τρωικό Πόλεμο, δεν φαίνεται να επωφελείται στον ίδιο βαθμό από το νέο κύμα του λεγόμενου film tourism.
Το σχετικό δημοσίευμα της Türkiye Today έχει χαρακτηριστικό τίτλο: «Η “Οδύσσεια” του Νόλαν στέλνει τουρίστες στην Ελλάδα, αλλά η Τροία παραμένει εκτός διαδρομής».
Και πράγματι, τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι η ταινία έχει δημιουργήσει ένα σημαντικό τουριστικό ρεύμα προς την Ελλάδα.
Η εταιρεία Unforgettable Greece καταγράφει αύξηση 76% στις κρατήσεις προς την Ελλάδα σε ετήσια βάση, ενώ η Κέρκυρα εμφανίζει άνοδο 28% στις κρατήσεις. Παράλληλα, αυξημένο είναι το ενδιαφέρον για την Πελοπόννησο, την Κεφαλονιά, τη Ζάκυνθο και την Ιθάκη.
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στις κρατήσεις. Ήδη δημιουργούνται θεματικές τουριστικές διαδρομές που συνδέουν την Ελλάδα με τον κόσμο του Οδυσσέα, ενώ το ελληνικό τουριστικό μάρκετινγκ επιχειρεί να αξιοποιήσει τη διεθνή προβολή της ταινίας.
Η ειρωνεία: Η Ιθάκη δεν εμφανίζεται στην ταινία – αλλά κερδίζει
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ούτε η ίδια η Ιθάκη αποτέλεσε κινηματογραφικό σκηνικό του Νόλαν.
Και όμως, το νησί του Οδυσσέα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη δημοσιότητα της ταινίας, επενδύοντας ακριβώς στη μυθολογική και λογοτεχνική του σύνδεση με την «Οδύσσεια».
Η περίπτωση της Ιθάκης δείχνει ότι ένα μέρος δεν χρειάζεται απαραίτητα να εμφανίζεται στην οθόνη για να επωφεληθεί από μια κινηματογραφική παραγωγή. Αρκεί να αποτελεί μέρος της ιστορίας που αφηγείται η ταινία.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το παράδοξο με την Τροία.
Η Τροία βρίσκεται στην αρχή της ιστορίας του Οδυσσέα
Η Τροία δεν είναι ένας άσχετος προορισμός που απλώς «έμεινε εκτός».
Είναι το σημείο από το οποίο ξεκινά ουσιαστικά η Οδύσσεια.
Ο Οδυσσέας επιστρέφει στην Ιθάκη μετά την πτώση της Τροίας και τον Τρωικό Πόλεμο. Η δεκαετής περιπλάνησή του, που αποτελεί τον πυρήνα του ομηρικού έπους, αρχίζει μετά την καταστροφή της πόλης.
Αυτό ακριβώς επισημαίνει και το τουρκικό δημοσίευμα, το οποίο είχε προειδοποιήσει ήδη πριν από την πρεμιέρα της ταινίας ότι η Ελλάδα και η Σικελία θα μπορούσαν να κερδίσουν σημαντικά από τον κινηματογραφικό τουρισμό, ενώ η Τροία κινδύνευε να μείνει στο περιθώριο.
Ο διευθυντής του Μουσείου Yasar, Ριντβάν Γκιολτσούκ, υποστήριζε μάλιστα ότι η Τροία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της αφήγησης, καθώς ο Οδυσσέας πήγε εκεί για τον πόλεμο και το ταξίδι της επιστροφής του άρχισε μετά την πτώση της πόλης.
Γιατί, λοιπόν, η Τροία δεν «κερδίζει» από την ταινία;
Εδώ το θέμα γίνεται περισσότερο ενδιαφέρον — και αγγίζει και μια διαχρονική ελληνοτουρκική πολιτιστική συζήτηση.
Η σύγχρονη Τουρκία φυσικά δεν υπήρχε την εποχή του Ομήρου. Η Τροία, όμως, βρίσκεται γεωγραφικά στη σημερινή Τουρκία, στην περιοχή της Χισαρλίκ, κοντά στα Δαρδανέλλια, και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά μνημεία της χώρας.
Άρα, η Τουρκία διαθέτει το φυσικό και αρχαιολογικό τοπίο της Τροίας, αλλά η ίδια η «Οδύσσεια» ανήκει στον κόσμο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας και λογοτεχνίας.
Και αυτή ακριβώς η ιδιαιτερότητα δημιουργεί μια μάλλον παράδοξη κατάσταση: η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει την ελληνική ταυτότητα του Ομήρου και του Οδυσσέα, ενώ η Τουρκία διαθέτει το πραγματικό αρχαιολογικό τοπίο της Τροίας.
Η ταινία του Νόλαν, ωστόσο, γυρίστηκε σε άλλες χώρες και δεν δημιούργησε αντίστοιχη κινηματογραφική παρουσία στην Τροία.
Η «Οδύσσεια» ως τουριστικό brand
Η τουρκική ανησυχία έχει μια βάση από καθαρά τουριστική άποψη.
Η ταινία δημιουργεί ένα παγκόσμιο ενδιαφέρον για τον Όμηρο και τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Οι πωλήσεις της «Οδύσσειας» του Ομήρου έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ έχει καταγραφεί ακόμη και άνοδος στις αναζητήσεις για την εκμάθηση ελληνικών.
Παράλληλα, η διεθνής ταξιδιωτική κάλυψη ήδη προτείνει στους θεατές να επισκεφθούν την Ιθάκη, την Ελλάδα, τη Σικελία και άλλα μέρη που συνδέονται με την ομηρική περιπλάνηση.
Η Τροία, αντίθετα, αντιμετωπίζει το παράδοξο να είναι κεντρική στην ιστορία αλλά απούσα από την κινηματογραφική γεωγραφία της ταινίας.
Και αυτό είναι που φαίνεται να ενοχλεί περισσότερο τα τουρκικά μέσα.
Η Τροία έχει, πάντως, το δικό της μεγάλο πλεονέκτημα
Η Τουρκία δεν ξεκινά από το μηδέν.
Το Μουσείο της Τροίας στο Τσανάκκαλε βρίσκεται δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο και παρουσιάζει χιλιάδες χρόνια ιστορίας της Τροίας και της ευρύτερης Τρωάδας. Παράλληλα, τα Αρχαιολογικά Μουσεία της Κωνσταντινούπολης διαθέτουν συλλογές που συνδέουν τον επισκέπτη με την Τροία, τον Τρωικό Πόλεμο και την ιστορία των ανασκαφών.
Με άλλα λόγια, η Τροία έχει κάτι που η Ιθάκη δεν μπορεί να προσφέρει: το ίδιο το αρχαιολογικό τοπίο της πόλης που βρίσκεται στον πυρήνα του Τρωικού Πολέμου.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι τόσο αν η Τροία «ανήκει» στην Ελλάδα ή στην Τουρκία — μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν ιστορικά και πολιτιστικά απλουστευτική.
Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος θα καταφέρει να αφηγηθεί καλύτερα την ιστορία της, υποστηρίζουν τα τουρκικά Μέσα ενημέρωσης.
Από τον Όμηρο στον Νόλαν
Η επιτυχία της «Οδύσσειας» αποδεικνύει κάτι πολύ απλό: ο Όμηρος εξακολουθεί να αποτελεί ένα εξαιρετικά ισχυρό παγκόσμιο πολιτιστικό brand.
Η Ελλάδα φαίνεται να το αξιοποιεί γρήγορα, συνδέοντας την ταινία με την Ιθάκη, την Κέρκυρα, την Πελοπόννησο και άλλα σημεία του ελληνικού πολιτιστικού χάρτη.
Η Τουρκία, από την άλλη, διαθέτει την Τροία — το πραγματικό αρχαιολογικό σκηνικό του Τρωικού Πολέμου — και τώρα διαπιστώνει ότι η κινηματογραφική επιτυχία του Νόλαν μπορεί να δημιουργήσει τεράστια τουριστική ζήτηση χωρίς αυτή να κατευθύνεται αυτομάτως προς την περιοχή.
Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η ουσία της τουρκικής «γκρίνιας»: η Τροία βρίσκεται στην αρχή της Οδύσσειας, αλλά η τουριστική διαδρομή που δημιούργησε η ταινία φαίνεται να ξεκινά αλλού.
Και στην εποχή του set-jetting, αυτό μπορεί να σημαίνει εκατομμύρια τουριστικά ευρώ.
