Οι σχέσεις της Αιγύπτου με Ελλάδα και Κύπρο, οι ισορροπίες με Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ και η απροθυμία του Καΐρου να ενταχθεί σε έναν περιφερειακό συνασπισμό υπό σαουδαραβική πρωτοβουλία
Η Αίγυπτος επέλεξε να μην συμμετάσχει, σε αυτή τη φάση, στη νέα αμυντική συμφωνία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, που υπεγράφη στις 7 Αυγούστου στη Μέκκα, παρά το γεγονός ότι είχε προσκληθεί να συμμετάσχει στις σχετικές συζητήσεις.
Η απόφαση του Καΐρου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Αίγυπτος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές και πολιτικές δυνάμεις του αραβικού κόσμου και είχε συμμετάσχει σε προηγούμενες διαβουλεύσεις με τις τρεις χώρες. Μόλις τον Ιούνιο, μάλιστα, οι υπουργοί Εξωτερικών Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας είχαν συναντηθεί στο Κάιρο για συνομιλίες σχετικά με την περιφερειακή ασφάλεια και τη συνεργασία.
Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνα της αιγυπτιακής εφημερίδας Mada Masr, το Κάιρο εμφανίζεται επιφυλακτικό απέναντι στην προοπτική ένταξής του σε έναν ευρύτερο «πολιτικό συνασπισμό υπό σαουδαραβική πρωτοβουλία», καθώς εκτιμά ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία κινήσεων της αιγυπτιακής εξωτερικής πολιτικής.
Το ελληνικό και κυπριακό στοιχείο
Ένας από τους παράγοντες που φέρεται να επηρεάζουν τη στάση του Καΐρου είναι οι στρατηγικές σχέσεις της Αιγύπτου με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Οι σχέσεις Αιγύπτου και Ελλάδας έχουν εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε στρατηγική συνεργασία, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενέργεια, την ασφάλεια και την Ανατολική Μεσόγειο. Την ίδια στιγμή, το Κάιρο έχει αναπτύξει στενή συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου τριμερούς σχήματος με την Αθήνα.
Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερη γεωπολιτική εξίσωση για την Αίγυπτο, δεδομένων των σοβαρών διαφορών της Τουρκίας με την Ελλάδα και την Κύπρο. Αιγυπτιακή πηγή που επικαλείται η Mada Masr υποστηρίζει ότι η «σύνθετη σχέση» του Καΐρου με Αθήνα και Λευκωσία καθιστά δύσκολη την ένταξη της Αιγύπτου σε έναν αμυντικό μηχανισμό στον οποίο η Τουρκία αποτελεί ιδρυτικό μέλος.
Δεν πρόκειται, ωστόσο, για απλή επιλογή «Αιγύπτου εναντίον Τουρκίας». Το Κάιρο τα τελευταία χρόνια έχει ταυτόχρονα επιχειρήσει να βελτιώσει σημαντικά τις σχέσεις του με την Άγκυρα, συμπεριλαμβανομένης της αμυντικής συνεργασίας. Τον Ιούλιο, οι δύο χώρες συμφώνησαν μάλιστα σε περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας τους στον τομέα της άμυνας και της αμυντικής βιομηχανίας.
Ακριβώς αυτή η πολυδιάστατη πολιτική εξηγεί γιατί το Κάιρο φαίνεται να προτιμά να διατηρεί ανοιχτές όλες τις πόρτες, αντί να δεσμευτεί σε έναν συγκεκριμένο περιφερειακό στρατιωτικό συνασπισμό.
Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Ένας ακόμη παράγοντας είναι η ανάγκη της Αιγύπτου να διατηρήσει τις ισορροπίες στις σχέσεις της με Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δύο χώρες που αποτελούν σημαντικούς οικονομικούς και πολιτικούς εταίρους του Καΐρου.
Σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται η Mada Masr, το Κάιρο δεν επιθυμεί να βρεθεί σε μια κατάσταση όπου η συμμετοχή του σε έναν νέο αμυντικό συνασπισμό θα το υποχρέωνε να ευθυγραμμίζεται με τις επιλογές ενός συγκεκριμένου περιφερειακού μπλοκ.
Παράλληλα, η Αίγυπτος διατηρεί σημαντικές σχέσεις με την Ινδία και επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως ανεξάρτητου περιφερειακού παράγοντα, χωρίς να εγκλωβίζεται σε ανταγωνισμούς μεταξύ διαφορετικών στρατοπέδων.
Τι σημαίνει η συμφωνία της Μέκκας
Η συμφωνία που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο Σαουδάραβας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις τρεις χώρες θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών.
Το σύμφωνο προβλέπει επίσης στενότερο συντονισμό σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, κοινές ασκήσεις και συνεργασία σε τομείς όπως τα μη επανδρωμένα συστήματα, ο ηλεκτρονικός πόλεμος, η τεχνητή νοημοσύνη και η αμυντική βιομηχανία.
Παρά τις προφανείς ομοιότητες με τη λογική του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, η Τουρκία έχει υπογραμμίσει ότι η συμφωνία είναι αμυντικού χαρακτήρα και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένης χώρας.
Η πόρτα για την Αίγυπτο παραμένει ανοιχτή
Το ενδιαφέρον είναι ότι η Άγκυρα δεν θεωρεί την απουσία της Αιγύπτου οριστική.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η πρωτοβουλία δεν προορίζεται να παραμείνει περιορισμένη στις τρεις ιδρυτικές χώρες και ότι άλλα κράτη έχουν εκφράσει ενδιαφέρον. Ειδικά για την Αίγυπτο, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής συμμετοχής της, εφόσον επιλυθούν τα απαιτούμενα ζητήματα.
Αυτό σημαίνει ότι το Κάιρο φαίνεται να επιλέγει προς το παρόν μια πολιτική αναμονής και στρατηγικής ευελιξίας, αντί να κλείσει την πόρτα είτε προς την Τουρκία είτε προς τη Σαουδική Αραβία.
Μια πιο σύνθετη περιφερειακή εικόνα
Η στάση της Αιγύπτου έχει ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή η χώρα βρίσκεται στο σταυροδρόμι πολλών διαφορετικών περιφερειακών συσχετισμών. Από τη μία πλευρά, έχει ενισχύσει τις σχέσεις της με την Τουρκία. Από την άλλη, διατηρεί στρατηγικές σχέσεις με Ελλάδα και Κύπρο, στενούς δεσμούς με τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ και σημαντικές σχέσεις με δυτικές δυνάμεις.
Τον Μάιο, ο πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι συμμετείχε μάλιστα σε τηλεδιάσκεψη με ηγέτες της περιοχής, μεταξύ άλλων τον Ερντογάν, τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και τον ηγέτη του Πακιστάν, γεγονός που δείχνει ότι το Κάιρο δεν αποστασιοποιείται από την περιφερειακή συνεργασία.
Ωστόσο, η επιλογή να μην προσχωρήσει στην ιδρυτική συμφωνία της Μέκκας δείχνει ότι η Αίγυπτος δεν είναι ακόμη διατεθειμένη να μετατρέψει αυτή τη συνεργασία σε δεσμευτική στρατιωτική συμμαχία.
Για την Αθήνα, η εξέλιξη έχει ενδιαφέρον, καθώς η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν οικοδομήσει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερα στενή στρατηγική σχέση στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ελληνική πλευρά έχει χαρακτηρίσει τη σχέση με το Ριάντ επίσης στρατηγική, με συνεργασία σε πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο.
Με άλλα λόγια, η απουσία της Αιγύπτου από τη Μέκκα δεν σημαίνει ότι το Κάιρο απορρίπτει την περιφερειακή αμυντική συνεργασία. Περισσότερο δείχνει την προσπάθειά του να μην επιλέξει ακόμη στρατόπεδο σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο σύστημα συμμαχιών.
Μία ακόμη παράμετρος… Οι Σαουδαραβικές επιφυλάξεις για την Αίγυπτο
Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται σαουδαραβικές πηγές, το Ριάντ ήταν αυτό που μπλόκαρε, προς το παρόν, την ένταξη της Αιγύπτου στη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας, παρά τη θετική στάση της Άγκυρας απέναντι στη συμμετοχή του Καΐρου. Οι ίδιες πηγές φέρεται να επικαλούνται επιφυλάξεις για την αξιοπιστία της Αιγύπτου ως συμμάχου, την εξάρτησή της από οικονομική και χρηματοδοτική βοήθεια, αλλά και τους στενούς δεσμούς της με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ωστόσο, η πόρτα δεν φαίνεται να έχει κλείσει οριστικά. Η Αίγυπτος θα μπορούσε να ενταχθεί στο νέο αμυντικό σχήμα σε μεταγενέστερο στάδιο, εφόσον το Ριάντ κρίνει ότι έχει διαμορφωθεί μεγαλύτερη στρατηγική σύγκλιση μεταξύ των δύο χωρών και εφ’ όσον ληφθεί σχετική απόφαση από το Κάιρο.
