Το Στενό του Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς θαλάσσια αρτηρία. Μετατρέπεται σε γεωπολιτικό παράγωγο: η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να το κρατά διαρκώς κλειστό· αρκεί να έχει πείσει αγορές, κυβερνήσεις και ασφαλιστές ότι δύναται, όποτε το επιλέξει, να παραλύσει τη ναυσιπλοΐα. Εκεί εδράζεται η νέα «τιμολόγηση του φόβου»: ακριβότερα ασφάλιστρα, υψηλότερα ναύλα, πληθωριστική πίεση και ασθενέστερη ανάπτυξη.
- του Λυκούργου Λιακάκου, Διδάκτωρ Διεθνούς Δικαίου Παντείου
Η διαπραγμάτευση με το Ομάν δεν αναιρεί τη μεταβολή. Κινδυνεύει να την παγιώσει αν η κίνηση στο Στενό συνδεθεί με πολιτικά ανταλλάγματα. Για την Ουάσιγκτον η αποδοχή ιρανικού βέτο επί του Ορμούζ θα ισοδυναμούσε με ταπείνωση στο εσωτερικό και έναντι των συμμάχων του Κόλπου. Το Δίκαιο της Θάλασσας, που αποκρυσταλλώνει κανόνες εθιμικού δικαίου, δεν επιτρέπει γεωπολιτική ιδιοποίηση διεθνούς στενού. Τα άρθρα 38, 42 και 44 της UNCLOS κατοχυρώνουν το transit passage και αποκλείουν διακρίσεις, παρεμπόδιση ή αναστολή του. Το Ιράν υπέγραψε, αλλά δεν κύρωσε, τη Σύμβαση· κατά την αρχή του Δικαίου των Συνθηκών, που αποτυπώνεται στο άρθρο 18 της Σύμβασης της Βιέννης, οφείλει να απέχει από πράξεις που ματαιώνουν το αντικείμενο και τον σκοπό της.
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι πολιτικό. Το καθεστώς του Ιράν έχει μετακυλίσει σε περισσότερο στρατιωτικοποιημένη και σκληροπυρηνική μορφή με τους Φρουρούς της Επανάστασης ως κύριο μηχανισμό ισχύος. Η επιβίωσή του στηρίζεται στην ιδεολογική σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία λειτουργεί ως νομιμοποιητικός πυλώνας εν μέσω «διαπραγματεύσεων». Η Ουάσιγκτον αντίθετα μετρά αντίστροφα προς τις ενδιάμεσες εκλογές, το κόστος στην αντλία και την αντιδημοφιλία του πολέμου.
Έτσι λειτουργεί ο ιδιότυπος «θερμοστάτης» του Τραμπ: όσο το Brent υποχωρεί, διευρύνεται το περιθώριο για σποραδικά πλήγματα· όταν κινείται σε τριψήφια επίπεδα, η διπλωματία καθίσταται πολιτικά επιτακτική. Όχι ως μηχανικός κανόνας αλλά ως πολιτικοοικονομικός περιορισμός.
Οι επιλογές στρατιωτικής κλιμάκωσης παραμένουν προβληματικές: επιχειρήσεις στα παράλια του Ορμούζ, πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, απόπειρα κατάληψης του νησιού Kharg ή εντατικότερος ναυτικός αποκλεισμός συνεπάγονται κόστος, αβέβαιο αποτέλεσμα και κίνδυνο ανάφλεξης.
Παράλληλα, οι Χούθι υπενθυμίζουν ότι το ρίσκο εκτείνεται έως την Ερυθρά Θάλασσα και τις σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις. Οι εναλλακτικές οδεύσεις πετρελαίου μειώνουν -δεν εξαφανίζουν- την ευπάθεια. Η αύξηση της δυναμικότητας του Petroline προς Yanbu, η δεύτερη εμιρατινή γραμμή προς Fujairah και οι μελλοντικές ιρακινές συνδέσεις προς Τουρκία θα αφήνουν σημαντικές ροές εκτεθειμένες. Το καταριανό LNG δεν διαθέτει αντίστοιχη εύκολη παράκαμψη, ενώ βιομηχανικές και επισιτιστικές εισαγωγές των κρατών του Κόλπου εξαρτώνται επίσης από το Στενό.
Συνεπώς μεταλλάσσεται το αναπτυξιακό μοντέλο της περιοχής. Με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, κύρια αιτία των επιχειρήσεων, να παραμένει ανεπίλυτο και την παράλληλη εργαλειοποίηση του Στενού, ο επενδυτικός και τουριστικός παράδεισος αποκτά μόνιμο γεωπολιτικό ασφάλιστρο. Η εμπιστοσύνη στην αμερικανική προστασία φθίνει, νέες συμμαχίες δοκιμάζονται και το Πεκίνο δεν επιθυμεί ούτε κατάρρευση της Τεχεράνης ούτε στραγγαλισμό της ενεργειακής του τροφοδοσίας.
Χωρίς συντονισμένη πίεση που να περιλαμβάνει την Κίνα, το καθεστώς έχει κίνητρο να αντέξει. Το κρίσιμο προηγούμενο δεν πρέπει να παγιωθεί: το Ορμούζ δεν ανήκει σε κανέναν ως πολιτικό ταμείο διοδίων. Αν τιμολογηθεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, ο ίδιος φόρος θα επιστρέψει σε κάθε στρατηγικό στενό παγκοσμίως.
