Ο καθηγητής Ευθύμιος Λέκκας εξηγεί στο ΕΡΤnews πώς η κατάρρευση πάγου και βράχων πυροδότησε μια καταστροφική πλημμύρα – Ο νέος κίνδυνος από κατολισθήσεις και λίμνες που σχηματίστηκαν στην περιοχή
Μια αλυσιδωτή αντίδραση ακραίων φυσικών φαινομένων βρίσκεται πίσω από την πρωτοφανή καταστροφή που έπληξε το Νεπάλ και τις περιοχές κοντά στα σύνορα με το Θιβέτ.
Η καταστροφή δεν ήταν αποτέλεσμα ενός και μόνο γεγονότος. Η κατάρρευση μιας τεράστιας μάζας πάγου και βράχων σε μεγάλο υψόμετρο προκάλεσε διαδοχικά κατολισθήσεις, απόφραξη της κοίτης ποταμού και τελικά ένα τεράστιο κύμα νερού, λάσπης και βράχων που κατέβηκε με τεράστια ταχύτητα προς τις κατοικημένες περιοχές.
Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ και καθηγητής Ευθύμιος Λέκκας, ο οποίος βρίσκεται στην περιοχή και συμμετέχει στην αποστολή που μελετά την καταστροφή, εξήγησε στο ΕΡΤnews ότι το φαινόμενο πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια σύνθετη αλληλουχία κινδύνων και όχι απλώς ως «κατάρρευση ενός παγετώνα».
Τα προκαταρκτικά στοιχεία του Αμερικανικού Γεωλογικού Ινστιτούτου (USGS) δείχνουν ότι η κατάρρευση σημειώθηκε στην περιοχή του Langtang Lirung, σε ένα από τα πιο δύσβατα σημεία των Ιμαλαΐων. Η ενέργεια της κατάρρευσης ήταν τόσο μεγάλη ώστε δημιούργησε σεισμικό σήμα αντίστοιχο με σεισμό μεγέθους 5,2 βαθμών, χωρίς όμως να πρόκειται για κανονικό σεισμό.
Από τον παγετώνα στο φονικό κύμα
Σύμφωνα με την ανάλυση του καθηγητή Λέκκα, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι μεταβολές στις συνθήκες του παγετώνα δημιούργησαν ασυνέχειες και διαρρήξεις στη μάζα του πάγου, αυξάνοντας την αστάθειά της.
Κάποια στιγμή, μια τεράστια ποσότητα πάγου, βράχων και εδαφικών υλικών αποκολλήθηκε από μεγάλο υψόμετρο και κατέρρευσε μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα.
Το φαινόμενο δεν σταμάτησε εκεί.
Η μάζα πάγου και βράχων κατέληξε στην κοιλάδα και προκάλεσε απόφραξη της φυσικής ροής του νερού. Το νερό συσσωρεύτηκε πίσω από τα υλικά που είχαν μετακινηθεί, δημιουργώντας μια επικίνδυνη φυσική «δεξαμενή».
Όταν το φράγμα αυτό υποχώρησε, τεράστιες ποσότητες νερού απελευθερώθηκαν απότομα.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα flash flood, ένας αιφνίδιος κατακλυσμός που παρέσυρε μαζί του βράχους, λάσπη, πάγο, δέντρα, οχήματα, γέφυρες και ολόκληρα τμήματα υποδομών.
Το USGS εκτιμά ότι η ροή ταξίδεψε σχεδόν 100 χιλιόμετρα, επηρεάζοντας κατοικημένες περιοχές κατά μήκος των ποταμών Trishuli και Bhote Koshi.
Η στιγμή που το βουνό «κατέρρευσε»
Οι εικόνες από την περιοχή αποτυπώνουν το μέγεθος του φαινομένου.
Μια τεράστια μάζα πάγου και πετρωμάτων κατέβηκε από τις απόκρημνες πλαγιές και μετατράπηκε σε έναν γιγαντιαίο χείμαρρο, ο οποίος κινήθηκε μέσα από τις στενές κοιλάδες.
Η αρχική εκτίμηση ότι το φαινόμενο μπορεί να συνδεόταν με σεισμό αναθεωρήθηκε. Το USGS κατέληξε ότι το σεισμικό σήμα προκλήθηκε από την ίδια την κατάρρευση του παγετώνα και την κατολίσθηση, η οποία ήταν τόσο ισχυρή ώστε να καταγραφεί σαν σεισμική δόνηση.
Το καταστροφικό κύμα κατέστρεψε δρόμους και γέφυρες, έθαψε κτίρια κάτω από τόνους λάσπης και βράχων και απομόνωσε ολόκληρες κοινότητες.
Δορυφορικές εικόνες δείχνουν την έκταση της καταστροφής, με ολόκληρα τμήματα κοιλάδων να έχουν μετατραπεί σε τεράστιες ζώνες λάσπης και debris. Τουλάχιστον 19 γέφυρες και περίπου 40 χιλιόμετρα δρόμων είχαν καταστραφεί στις πρώτες εκτιμήσεις.
Ολόκληρα χωριά θάφτηκαν κάτω από λάσπη και βράχια
Η ορμή του νερού και των φερτών υλικών ήταν τέτοια ώστε κτίρια, γέφυρες και οχήματα παρασύρθηκαν σαν να ήταν αντικείμενα χωρίς βάρος.
Σε πολλές περιοχές, το νερό δεν άφησε πίσω του μια απλή πλημμυρισμένη κοίτη. Άλλαξε την ίδια τη μορφολογία των ποταμών, μετακινώντας τεράστιες ποσότητες πετρωμάτων και δημιουργώντας νέα φράγματα και λίμνες.
Η καταστροφή επηρέασε ζωτικές υποδομές, μεταξύ άλλων υδροηλεκτρικά έργα, δρόμους και τη σημαντική συνοριακή σύνδεση μεταξύ Νεπάλ και Κίνας.
Οι επιχειρήσεις διάσωσης παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες, καθώς οι κατολισθήσεις έχουν καταστρέψει δρόμους και η πρόσβαση σε πολλές από τις πληγείσες περιοχές είναι πλέον δυνατή μόνο από αέρος.
Νέος κίνδυνος: Μπορεί να ακολουθήσει και δεύτερο κύμα
Και ενώ οι διασώστες εξακολουθούν να αναζητούν αγνοουμένους, οι επιστήμονες παρακολουθούν με ιδιαίτερη ανησυχία νέες λίμνες που έχουν σχηματιστεί στην περιοχή.
Μια από αυτές δημιουργήθηκε όταν κατολίσθηση έφραξε τη ροή του νερού. Οι Αρχές παρακολουθούν στενά τη στάθμη της, καθώς μια νέα διάρρηξη του φυσικού φράγματος θα μπορούσε να προκαλέσει νέο καταστροφικό πλημμυρικό κύμα.
Παράλληλα, ο καθηγητής Λέκκας προειδοποιεί ότι οι κατολισθήσεις παραμένουν ένας από τους μεγαλύτερους άμεσους κινδύνους.
Οι προηγούμενες πλημμύρες έχουν υποσκάψει τα πρανή στις δύο πλευρές των φαραγγιών. Με τις έντονες βροχοπτώσεις να συνεχίζονται, μεγάλες μάζες βράχων και εδάφους μπορεί να αποκολληθούν και να πέσουν στις ήδη επιβαρυμένες κοίτες.
Ένα νέο επεισόδιο θα μπορούσε να δημιουργήσει ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες λάσπης και νερού.
Η κλιματική αλλαγή στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης
Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον και τον ρόλο της υπερθέρμανσης του πλανήτη στην αποσταθεροποίηση των παγετώνων και των ορεινών πλαγιών.
Η ακριβής αιτιώδης σχέση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και τη συγκεκριμένη κατάρρευση δεν μπορεί ακόμη να αποδειχθεί, όμως οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η άνοδος της θερμοκρασίας αυξάνει την αστάθεια των παγετώνων και του μόνιμα παγωμένου εδάφους σε μεγάλα υψόμετρα.
Τα Ιμαλάια θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτα σε τέτοιες αλυσιδωτές καταστροφές, καθώς η τήξη των πάγων, οι απότομες πλαγιές, οι σεισμικές συνθήκες και οι έντονες βροχοπτώσεις μπορούν να αλληλεπιδράσουν και να μετατρέψουν ένα αρχικό γεωλογικό γεγονός σε καταστροφή τεράστιας κλίμακας.
Τεράστιες δυσκολίες στην επιχείρηση διάσωσης
Η γεωγραφία της περιοχής κάνει την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη.
Μεγάλα τμήματα του οδικού δικτύου έχουν καταστραφεί, ενώ ορεινά περάσματα και γέφυρες έχουν παρασυρθεί. Σύμφωνα με τον καθηγητή Λέκκα, η οδική σύνδεση έχει διακοπεί σε μεγάλο μήκος προς την πλευρά του Θιβέτ, γεγονός που δυσχεραίνει την πρόσβαση των σωστικών συνεργείων.
Οι επιχειρήσεις πραγματοποιούνται με ελικόπτερα, ενώ συνεργεία χρησιμοποιούν δορυφορικές εικόνες, drones και άλλα μέσα για να εντοπίσουν τις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο.
Μια φυσική καταστροφή σε αλυσιδωτή εξέλιξη
Η εικόνα που προκύπτει από τις μέχρι τώρα επιστημονικές αναλύσεις είναι εκείνη μιας καταστροφής σε διαδοχικά στάδια: αστάθεια στον παγετώνα → κατάρρευση πάγου και βράχων → κατολίσθηση → απόφραξη της ροής → συσσώρευση νερού → διάρρηξη του φυσικού φράγματος → flash flood → τεράστιες ποσότητες λάσπης και βράχων → καταστροφή κοινοτήτων και υποδομών.
Και το σημαντικότερο: η καταστροφή μπορεί να μην έχει ολοκληρωθεί ακόμη. Οι επιστήμονες συνεχίζουν να παρακολουθούν τις νέες λίμνες, τα ασταθή πρανή και τις κοίτες των ποταμών, καθώς ένα νέο κύμα κατολισθήσεων ή πλημμυρών θα μπορούσε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια περιοχή που ήδη έχει υποστεί τεράστιες καταστροφές.
Οι νεότερες διεθνείς αναφορές δείχνουν ότι ο απολογισμός συνεχίζει να μεταβάλλεται και ότι χιλιάδες άνθρωποι παραμένουν αγνοούμενοι, ενώ οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης συνεχίζονται.
