Το ντοκιμαντέρ των Ισραηλινών δημοσιογράφων Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στη Βενετία και άνοιξε ένα νέο μέτωπο στο Ισραήλ, με τον υπουργό Πολιτισμού να κατηγορεί τους δημιουργούς του για «προδοσία» και να δηλώνει ότι θα κινηθεί για την αφαίρεση της ιθαγένειάς τους
Από ένα standing ovation διάρκειας σχεδόν 25 λεπτών στη Βενετία σε μια πολιτική σύγκρουση που έφτασε μέχρι την απειλή αφαίρεσης της ισραηλινής ιθαγένειας. Μέσα σε λίγες ημέρες, το «NAZA» των Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ βρέθηκε στο επίκεντρο μιας συζήτησης που ξεπερνά πλέον τα όρια του κινηματογράφου.
Το ντοκιμαντέρ εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, βασιζόμενο σε μαρτυρίες ανθρώπων που υπηρέτησαν στον στρατό και στις υπηρεσίες πληροφοριών. Μετά τη βράβευσή του στο 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, η αντίδραση από μέλη της ισραηλινής κυβέρνησης ήταν οξεία.
Ο υπουργός Πολιτισμού του Ισραήλ, Μίκι Ζοχάρ, ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να κινηθεί για την αφαίρεση της ιθαγένειας των δύο δημιουργών, κατηγορώντας τους ότι βλάπτουν τη χώρα τους και χαρακτηρίζοντας τη στάση τους «προδοσία κατά του κράτους».
24 μαρτυρίες από το εσωτερικό του ισραηλινού στρατού
Το «NAZA» δημιουργήθηκε έπειτα από περίπου τρία χρόνια δουλειάς και, σύμφωνα με όσα έχουν παρουσιάσει οι δημιουργοί του, γυρίστηκε υπό συνθήκες μεγάλης μυστικότητας. Στον πυρήνα του βρίσκονται οι ανώνυμες μαρτυρίες 24 μελών του ισραηλινού στρατού και των υπηρεσιών πληροφοριών.
Οι μαρτυρίες περιγράφουν τη χρήση τεχνολογικών συστημάτων και εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό προσώπων που θεωρούνται ύποπτα ως μέλη της Χαμάς, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται οι πιθανές απώλειες αμάχων πριν από στρατιωτικά πλήγματα.
Ο ίδιος ο τίτλος της ταινίας παραπέμπει, σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ, σε ακρωνύμιο που χρησιμοποιείται στις ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών για τον εκτιμώμενο αριθμό αμάχων που ενδέχεται να σκοτωθούν κατά τη διάρκεια μιας επίθεσης.
Ένας από τους μάρτυρες υποστηρίζει ότι στρατιωτικοί έχουν στη διάθεσή τους εργαλεία μέσω των οποίων μπορούν να εκτιμούν πόσοι άνθρωποι βρίσκονται σε συγκεκριμένες κατοικίες και επομένως πόσοι ενδέχεται να πληγούν σε έναν βομβαρδισμό.
Πρόκειται για ισχυρισμούς που παρουσιάζονται μέσα από τις μαρτυρίες της ταινίας. Ο ισραηλινός στρατός έχει απορρίψει κατηγορηματικά τις κατηγορίες περί συστηματικής ή μαζικής θανάτωσης αμάχων.
Από το χειροκρότημα της Βενετίας στην πολιτική θύελλα
Η πρεμιέρα του «NAZA» στη Βενετία προκάλεσε έντονη αντίδραση του κοινού. Σύμφωνα με τις αναφορές από το φεστιβάλ, το standing ovation διήρκεσε περίπου 24,5 λεπτά, ενώ οι δύο δημιουργοί εμφανίστηκαν συγκινημένοι και αρκετοί θεατές κρατούσαν παλαιστινιακές σημαίες.
Η ταινία απέσπασε στη συνέχεια το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής, όμως η διεθνής αναγνώριση συνοδεύτηκε από σκληρές αντιδράσεις στο Ισραήλ.
@vdnews.tv Venticinque minuti di standing ovation alla Mostra del Cinema di Venezia per “Naza”, il documentario diretto dai giornalisti israeliani Yuval Abraham e Rachel Szor e dedicato al sistema degli attacchi israeliani nella Striscia di Gaza. Il film, presentato in concorso, raccoglie le testimonianze di militari e membri dell’intelligence israeliana coinvolti nella guerra e ricostruisce i meccanismi utilizzati per individuare e colpire gli obiettivi. Al centro anche il racconto di un sistema assistito dall’intelligenza artificiale, che avrebbe identificato potenziali bersagli attraverso dati raccolti da migliaia di telefoni cellulari hackerati. Il titolo “Naza” riprende un termine utilizzato dall’esercito israeliano per indicare il numero previsto di vittime civili collaterali durante un attacco. Al termine della proiezione, il pubblico si è alzato in piedi per applaudire il team del film. In sala sono comparse anche diverse bandiere palestinesi e uno striscione con la scritta «Life, Earth, Freedom». “Naza” è uno dei 21 film in concorso per il Leone d’Oro, che sarà assegnato sabato 12 settembre. #cinema #davedere #venezia83 #naza ♬ original sound – VDnews
Ο Μίκι Ζοχάρ δήλωσε ότι θα ενεργήσει για να αφαιρεθεί η ισραηλινή ιθαγένεια από τους Άμπραχαμ και Σορ, υποστηρίζοντας ότι οι δύο δημιουργοί επιδιώκουν να «βλάψουν την πατρίδα τους» για να κερδίσουν διεθνή αποδοχή.
Στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο οποίος εξαπέλυσε προσωπική επίθεση εναντίον τους μέσω ανάρτησής του στο X, καλώντας τους να εγκαταλείψουν τη χώρα.
Μπορεί πράγματι να τους αφαιρεθεί η ιθαγένεια;
Η δήλωση του υπουργού Πολιτισμού δεν συνεπάγεται αυτόματη αφαίρεση της ιθαγένειας των δύο δημιουργών.
Το ισραηλινό νομικό πλαίσιο προβλέπει τη δυνατότητα αφαίρεσης ιθαγένειας σε ορισμένες περιπτώσεις που συνδέονται με σοβαρή παραβίαση της υποχρέωσης νομιμοφροσύνης προς το κράτος. Η σχετική δυνατότητα έχει εφαρμοστεί σπάνια, ενώ το 2022 το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ επιβεβαίωσε τη συνταγματικότητά της υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το πλαίσιο διευρύνθηκε το 2023 για περιπτώσεις καταδίκης για τρομοκρατικά αδικήματα. Ωστόσο, απαιτείται συγκεκριμένη θεσμική και δικαστική διαδικασία, που περιλαμβάνει εμπλοκή του υπουργού Εσωτερικών, έγκριση από τον υπουργό Δικαιοσύνης και δικαστική απόφαση.
Επομένως, στην παρούσα φάση πρόκειται για δηλωμένη πρόθεση του υπουργού Πολιτισμού και όχι για ειλημμένη απόφαση αφαίρεσης της ιθαγένειας των Άμπραχαμ και Σορ.
Από το «No Other Land» στο «NAZA»
Τα ονόματα των δύο δημιουργών δεν εμφανίζονται για πρώτη φορά στη διεθνή κινηματογραφική συζήτηση γύρω από το Ισραήλ και τα παλαιστινιακά εδάφη.
Οι Άμπραχαμ και Σορ είχαν συνεργαστεί στο «No Other Land», μαζί με τους Παλαιστίνιους κινηματογραφιστές Μπασέλ Άντρα και Χαμντάν Μπαλάλ. Το ντοκιμαντέρ, που κατέγραψε την κατάσταση παλαιστινιακών κοινοτήτων στη νότια κατεχόμενη Δυτική Όχθη και τις προσπάθειες εκτοπισμού τους, κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ το 2025.
Με το «NAZA», οι δύο Ισραηλινοί δημοσιογράφοι στρέφουν αυτή τη φορά την κάμερα προς το εσωτερικό του στρατιωτικού μηχανισμού.
Ο Άμπραχαμ είχε εξηγήσει πριν από την πρεμιέρα ότι η πρόσβασή τους σε ανθρώπους της ισραηλινής κοινωνίας που είχαν υπηρετήσει στον στρατό τούς έδωσε τη δυνατότητα να εξετάσουν εκ των έσω τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι επιχειρήσεις στη Γάζα.
Και κάπως έτσι, μια ταινία που χρειάστηκε τρία χρόνια για να ολοκληρωθεί και μπήκε την τελευταία στιγμή στο πρόγραμμα της Βενετίας, έφυγε από το φεστιβάλ με ένα βραβείο, ένα πρωτοφανές χειροκρότημα και μια πολιτική σύγκρουση που μόλις ξεκίνησε.