Από την πρόβλεψη πυρκαγιών και την ανίχνευση ασθενειών μέχρι την ανάπτυξη ελληνικών εφαρμογών AI. Ποιοι θα μπορούν να τον χρησιμοποιούν και πότε ανοίγει η πρόσβαση
Τη δυνατότητα να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους δεδομένων και να εκτελεί σύνθετους υπολογισμούς σε πολύ μικρότερο χρόνο φέρνει ο Εθνικός Υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», ανοίγοντας νέες δυνατότητες για την έρευνα, την Υγεία, την Πολιτική Προστασία, τη βιομηχανία και την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης παρουσίασε μέσα από 14 ερωτήσεις και απαντήσεις τον τρόπο λειτουργίας του, τις εφαρμογές που θα μπορεί να υποστηρίξει και, κυρίως, ποιοι θα έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν την υπολογιστική του ισχύ.
Από την Υγεία μέχρι τις πυρκαγιές
Ένα από τα πεδία στα οποία ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία είναι η Υγεία. Ερευνητικές ομάδες θα έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν κατάλληλα ανωνυμοποιημένα δεδομένα για την εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, με στόχο μεταξύ άλλων την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών και την ανάπτυξη εργαλείων εξατομικευμένης ιατρικής.
Αντίστοιχα, στην Πολιτική Προστασία, η μεγάλη υπολογιστική ισχύς του συστήματος θα μπορεί να αξιοποιείται για τη δημιουργία σύνθετων κλιματικών μοντέλων. Μέσα από αυτά θα είναι δυνατή η καλύτερη μελέτη ακραίων καιρικών φαινομένων, αλλά και η ανάπτυξη μοντέλων για την πρόβλεψη κινδύνων πυρκαγιάς.
Πρόκειται για εργασίες που απαιτούν την ταυτόχρονη επεξεργασία τεράστιου όγκου πληροφοριών, κάτι που αποτελεί και έναν από τους βασικούς λόγους ύπαρξης ενός υπερυπολογιστή τέτοιας κλίμακας.
Τι αλλάζει για τις ελληνικές επιχειρήσεις
Οι δυνατότητες του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» δεν περιορίζονται στον ακαδημαϊκό και ερευνητικό χώρο.
Ελληνικές επιχειρήσεις θα μπορούν να χρησιμοποιούν την υποδομή για προσομοιώσεις νέων προϊόντων και παραγωγικών διαδικασιών, περιορίζοντας τον χρόνο που απαιτείται για φυσικές δοκιμές πριν ένα προϊόν περάσει στην παραγωγή.
Η ίδια υπολογιστική ισχύς μπορεί να αξιοποιηθεί σε διαφορετικούς επιστημονικούς και τεχνολογικούς τομείς, από την υπολογιστική φυσική και τη χημεία μέχρι τη βιολογία, τη μετεωρολογία, την ενέργεια και την κυβερνοασφάλεια.
Ελληνικά μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο υπερυπολογιστής θα μπορεί να υποστηρίζει την ανάπτυξη Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων, γνωστών ως LLMs, καθώς και άλλων εφαρμογών AI με έμφαση στην ελληνική γλώσσα.
Οι εφαρμογές αυτές μπορούν να επεκταθούν στην εκπαίδευση, τον πολιτισμό, την έρευνα και τις ψηφιακές υπηρεσίες.
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» αποτελεί παράλληλα τον υπολογιστικό πυρήνα του ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «PHAROS», όπου η υπολογιστική ισχύς συνδυάζεται με δεδομένα, εργαλεία, τεχνογνωσία και εξειδικευμένη υποστήριξη.
Ποιοι θα μπορούν να χρησιμοποιούν τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»
Η πρόσβαση στον υπερυπολογιστή δεν θα αφορά αποκλειστικά έναν στενό κύκλο ερευνητών. Η υπολογιστική του ισχύς προβλέπεται να διατεθεί σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, startups, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, βιομηχανίες και φορείς του Δημοσίου.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οποιοσδήποτε θα μπορεί απλώς να «μπαίνει» στο σύστημα.
Οι ενδιαφερόμενοι θα καταθέτουν προτάσεις, οι οποίες θα αξιολογούνται με βάση την επιστημονική ή τεχνολογική τους αξία, τις υπολογιστικές ανάγκες κάθε έργου και τη διαθεσιμότητα των πόρων.
Οι αναλυτικοί όροι, η διαδικασία και οι προθεσμίες για την πρόσβαση αναμένεται να ανακοινωθούν από την ΕΔΥΤΕ με την έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας.
Πότε ξεκινά η πρόσβαση
Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα του υπουργείου, οι πρώτοι χρήστες αναμένεται να αποκτήσουν σταδιακά πρόσβαση στον «ΔΑΙΔΑΛΟ» μέσα στον Δεκέμβριο, αφού προηγηθεί η πλήρης παραμετροποίηση του συστήματος.
Από εκεί και πέρα, το μεγάλο στοίχημα βρίσκεται στην πράξη. Στο κατά πόσο, δηλαδή, η τεράστια υπολογιστική ισχύς του θα μετατραπεί σε εφαρμογές που θα μπορούν να έχουν πραγματικό αντίκτυπο στην επιστημονική έρευνα, την οικονομία, την πρόληψη φυσικών καταστροφών και την ανάπτυξη της ελληνικής Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι ερωτήσεις και απαντήσεις για τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»
1. Τι είναι ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και ποια είναι η σημασία του για την Ελλάδα;
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» είναι ο νέος Εθνικός Υπερυπολογιστής και το ισχυρότερο υπολογιστικό σύστημα που έχει αποκτήσει ποτέ η Ελλάδα. Πρόκειται για μια σύγχρονη υποδομή Υπολογιστικής Υψηλών Επιδόσεων (HPC), η οποία μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους δεδομένων και να πραγματοποιεί ιδιαίτερα σύνθετους υπολογισμούς με πολύ μεγάλη ταχύτητα.
Με τον «ΔΑΙΔΑΛΟ», η χώρα αποκτά νέες δυνατότητες στην επιστημονική έρευνα, στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στην ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογικών εφαρμογών, ενισχύοντας την παρουσία της στο ευρωπαϊκό και διεθνές οικοσύστημα υπερυπολογιστικής.
2. Πόσο ισχυρός είναι και ποια είναι η θέση του στη διεθνή κατάταξη;
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» διαθέτει μετρημένη υπολογιστική επίδοση 85,69 PetaFlops, δηλαδή μπορεί να εκτελεί περίπου 85,69 τετράκις εκατομμύρια υπολογιστικές πράξεις ανά δευτερόλεπτο.
Καταλαμβάνει την 31η θέση στην παγκόσμια κατάταξη TOP500 των ισχυρότερων υπερυπολογιστών και την 23η θέση στην Green500, που αξιολογεί την ενεργειακή τους αποδοτικότητα.
Με τον «ΔΑΙΔΑΛΟ», η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις 14 χώρες παγκοσμίως με τόσο ισχυρή παρουσία στην κατάταξη υπερυπολογιστών.
3. Πότε θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι πρώτοι χρήστες τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»;
Η πρόσβαση των χρηστών στον «ΔΑΙΔΑΛΟ» θα ξεκινήσει σταδιακά μέσα στον Δεκέμβριο, μετά την πλήρη παραμετροποίηση του μηχανήματος. Οι σχετικές προσκλήσεις, οι όροι και οι οδηγίες πρόσβασης θα ανακοινώνονται από την ΕΔΥΤΕ.
Στόχος είναι η αξιοποίηση της υποδομής να ξεκινήσει με οργανωμένο και τεχνικά ασφαλή τρόπο.
4. Ποιοι θα μπορούν να αξιοποιούν τις δυνατότητές του και με ποια διαδικασία;
Η υπολογιστική ισχύς του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» θα είναι διαθέσιμη στην ελληνική και ευρωπαϊκή επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα, σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, σε νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στη βιομηχανία και στον δημόσιο τομέα.
Η πρόσβαση θα γίνεται μέσω συγκεκριμένων διαδικασιών και προσκλήσεων της ΕΔΥΤΕ και της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC και, όπου προβλέπεται, μέσω του PHAROS AI Factory.
Οι ενδιαφερόμενοι θα υποβάλλουν προτάσεις έργων, οι οποίες θα αξιολογούνται με βάση την επιστημονική ή τεχνολογική τους αξία, τις υπολογιστικές απαιτήσεις και τη διαθεσιμότητα των πόρων.
Οι ακριβείς προϋποθέσεις και οι προθεσμίες θα ανακοινωθούν με την έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας.
5. Τι μπορεί να κάνει στην πράξη ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ»; Υπάρχουν συγκεκριμένα παραδείγματα;
Οι εφαρμογές του καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα, από την Υγεία και τη βιοϊατρική έρευνα μέχρι την κλιματική αλλαγή, την ενέργεια, τις μεταφορές, τη βιομηχανία και την κυβερνοασφάλεια.
Ενδεικτικά:
• Στην Υγεία: Μια ερευνητική ομάδα μπορεί να εκπαιδεύσει μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης με κατάλληλα ανωνυμοποιημένα δεδομένα, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών ή την ανάπτυξη εργαλείων εξατομικευμένης ιατρικής.
• Στην πολιτική προστασία: Μπορεί να υποστηρίξει σύνθετα κλιματικά μοντέλα για την καλύτερη κατανόηση ακραίων καιρικών φαινομένων και την πρόβλεψη κινδύνων πυρκαγιάς.
• Στην επιχειρηματικότητα: Μια ελληνική επιχείρηση μπορεί να πραγματοποιεί προσομοιώσεις νέων προϊόντων ή παραγωγικών διαδικασιών, περιορίζοντας τον χρόνο δοκιμών και βελτιώνοντας τον σχεδιασμό πριν από την παραγωγή.
Παράλληλα, ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» θα υποστηρίζει την ανάπτυξη εφαρμογών παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης και Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων, με δυνατότητες αξιοποίησης στην ελληνική γλώσσα, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό.
6. Θα χρησιμοποιείται μόνο για εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης;
Όχι. Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» είναι υπερυπολογιστής γενικού σκοπού, σχεδιασμένος για επιστημονικές και τεχνολογικές εργασίες που απαιτούν εξαιρετικά μεγάλη υπολογιστική ισχύ.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα από τα βασικά πεδία αξιοποίησής του, αλλά οι δυνατότητές του εκτείνονται στην υπολογιστική φυσική και χημεία, τη βιολογία, τη μετεωρολογία, την κλιματική έρευνα, την ενέργεια, τη βιομηχανία και πολλούς ακόμη τομείς.
7. Τι τον διαφοροποιεί από έναν συμβατικό υπολογιστή ή μια υπηρεσία cloud;
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» έχει σχεδιαστεί για προβλήματα εξαιρετικά μεγάλης υπολογιστικής κλίμακας, που απαιτούν την ταυτόχρονη αξιοποίηση μεγάλου αριθμού επεξεργαστικών πόρων.
Με απλά λόγια, μπορεί να πραγματοποιεί σε πρακτικό χρόνο ιδιαίτερα απαιτητικές εργασίες, οι οποίες σε συμβατικά υπολογιστικά συστήματα θα χρειάζονταν πολύ περισσότερο χρόνο ή δεν θα μπορούσαν να εκτελεστούν αποτελεσματικά.
8. Ποια είναι η σχέση του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» με το PHAROS AI Factory;
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» αποτελεί τον υπολογιστικό πυρήνα του ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «PHAROS», ενός από τα πρώτα AI Factories του ευρωπαϊκού δικτύου.
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» παρέχει την υπολογιστική ισχύ, ενώ το «PHAROS» τη συνδυάζει με δεδομένα, τεχνογνωσία, εργαλεία, εκπαίδευση και εξειδικευμένη υποστήριξη, ώστε ερευνητές, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς να αναπτύσσουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι βασικοί τομείς προτεραιότητας είναι η Υγεία, η Γλώσσα και ο Πολιτισμός, και η Βιωσιμότητα.
Το εγχείρημα ενισχύει την τεχνολογική αυτονομία της Ελλάδας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη εγχώριων μοντέλων και εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης.
9. Ποια τεχνολογία χρησιμοποιεί ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ»;
Το σύστημα βασίζεται στην προηγμένη αρχιτεκτονική της Hewlett Packard Enterprise (HPE) και διαθέτει επιταχυντές NVIDIA GH200, σχεδιασμένους για ιδιαίτερα απαιτητικές υπολογιστικές εργασίες και εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.
Χρησιμοποιεί επίσης τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης (Direct Liquid Cooling), η οποία επιτρέπει αποτελεσματικότερη απομάκρυνση της θερμότητας από τα υπολογιστικά κυκλώματα, περιορίζοντας την ενέργεια που απαιτείται για την ψύξη τους.
10. Πού έχει εγκατασταθεί ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και ποιες είναι οι υποδομές του Κέντρου Δεδομένων;
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» έχει εγκατασταθεί στο νέο Κέντρο Δεδομένων της ΕΔΥΤΕ, στο ιστορικό κτίριο του πρώην Ηλεκτρικού Σταθμού, στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου. Πρόκειται για αναγνωρισμένο μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς, έκτασης περίπου 1.500 τ.μ., που μετατράπηκε σε σύγχρονη υποδομή υψηλής τεχνολογίας.
Το Κέντρο Δεδομένων διαθέτει εγκατεστημένη ισχύ 6,3 MVA, καλύπτει τις απαιτήσεις διαθεσιμότητας και αξιοπιστίας του διεθνούς οργανισμού Uptime Institute και λειτουργεί σύμφωνα με τις πολιτικές ασφάλειας της ΕΔΥΤΕ.
11. Πώς διασφαλίζεται η ενεργειακή αποδοτικότητα του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ»;
Η ενεργειακή αποδοτικότητα αποτέλεσε βασική προτεραιότητα στον σχεδιασμό του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ», ο οποίος καταλαμβάνει την 23η θέση στην παγκόσμια κατάταξη Green500.
Το σύστημα αξιοποιεί προηγμένη τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης (Direct Liquid Cooling), σε συνδυασμό με τις τοπικές κλιματικές συνθήκες και τη δυνατότητα ελεύθερης ψύξης για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, περιορίζοντας την ενέργεια που απαιτείται για την ψύξη του.
Παράλληλα, στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου λειτουργεί φωτοβολταϊκό πάρκο ισχύος 2 MWp για ιδιοκατανάλωση, συμβάλλοντας στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της εγκατάστασης.
12. Θα μπορεί το κοινό να επισκεφθεί τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»;
Ο χώρος έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να δέχεται επισκέψεις, με την τήρηση των απαραίτητων προϋποθέσεων ασφάλειας.
Καθώς πρόκειται για υπολογιστική υποδομή υψηλών τεχνικών απαιτήσεων, η πρόσβαση στον εξοπλισμό είναι ελεγχόμενη.
Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών στον περιβάλλοντα χώρο θα υπάρξει σχετική ενημέρωση για τη δυνατότητα οργανωμένων επισκέψεων.
13. Ποιος διαχειρίζεται τον «ΔΑΙΔΑΛΟ»;
Τη λειτουργία και τη διαχείριση του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ» έχει το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET), φορέας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος EuroHPC.
Η λειτουργία του υποστηρίζεται από εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, με συνεχή τεχνική παρακολούθηση για τη διασφάλιση της ασφάλειας, της διαθεσιμότητας και της αποδοτικής αξιοποίησης της υποδομής.
14. Πόσο κόστισε το έργο και πώς χρηματοδοτήθηκε;
Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 58,9 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, και η υλοποίησή του πραγματοποιήθηκε από την ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET σε δύο στάδια.
Η Hewlett Packard Enterprise ανέλαβε την προμήθεια και εγκατάσταση του υπολογιστικού εξοπλισμού, των συστημάτων αποθήκευσης και του λογισμικού, καθώς και την παροχή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, με προϋπολογισμό 41 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.
Η MainSys Α.Ε. ανέλαβε τη διαμόρφωση των ηλεκτρομηχανολογικών υποδομών και του Κέντρου Δεδομένων στο Λαύριο, με προϋπολογισμό 17,9 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.
Το έργο χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU, και της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC.
