Από τον διπλωματικό θρίαμβο της Συνθήκης των Σεβρών στη μεγάλη εκλογική ήττα.
Σαν σήμερα, την 1η Νοεμβρίου 1920, η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά σε ένα από τα μεγαλύτερα εκλογικά παράδοξα της νεότερης ιστορίας της. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο πολιτικός που είχε συνδέσει το όνομά του με την εδαφική επέκταση της χώρας και τις σημαντικές διπλωματικές επιτυχίες της εποχής, γνώρισε μια απροσδόκητη και βαριά ήττα στις βουλευτικές εκλογές.
Το Κόμμα των Φιλελευθέρων έχασε από την Ηνωμένη Αντιπολίτευση, ενώ ο ίδιος ο Βενιζέλος δεν κατάφερε να εκλεγεί βουλευτής.
Το αποτέλεσμα προκάλεσε τεράστια πολιτική ανατροπή, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν ήδη βαθιά εμπλεκόμενη στη Μικρασιατική Εκστρατεία.
Από τον θρίαμβο των Σεβρών στην εκλογική ήττα
Λίγους μήνες νωρίτερα, τον Αύγουστο του 1920, ο Βενιζέλος είχε υπογράψει τη Συνθήκη των Σεβρών, η οποία προέβλεπε σημαντικά εδαφικά και πολιτικά οφέλη για την Ελλάδα.
Η Ανατολική Θράκη παραχωρούνταν στην Ελλάδα, ενώ προβλεπόταν ελληνική διοίκηση στην περιοχή της Σμύρνης, υπό συγκεκριμένους όρους.
Η συνθήκη παρουσιαζόταν ως μεγάλη επιτυχία της ελληνικής διπλωματίας και ως σημαντικό βήμα προς την υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας. Ωστόσο, πίσω από τις διπλωματικές επιτυχίες, η ελληνική κοινωνία αντιμετώπιζε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.
Γιατί έχασε ο Βενιζέλος;
Η χώρα είχε περάσει σχεδόν μία δεκαετία συνεχών πολεμικών κινητοποιήσεων, από τους Βαλκανικούς Πολέμους μέχρι τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Η πολεμική κόπωση, η παρατεταμένη επιστράτευση, οι οικονομικές δυσκολίες και οι βαθιές πολιτικές αντιπαραθέσεις είχαν δημιουργήσει έντονη δυσαρέσκεια.
Ο Εθνικός Διχασμός εξακολουθούσε να χωρίζει τη χώρα σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς.
Η Ηνωμένη Αντιπολίτευση αξιοποίησε την επιθυμία σημαντικού μέρους της κοινωνίας για επιστροφή στην ομαλότητα και τερματισμό της πολεμικής περιπέτειας.
Έτσι, η κάλπη ανέδειξε ένα κρίσιμο στοιχείο: οι επιτυχίες στην εξωτερική πολιτική δεν αρκούσαν για να εξασφαλίσουν την εκλογική νίκη.
Η επόμενη ημέρα και η επιστροφή του Κωνσταντίνου
Μετά την ήττα του, ο Ελευθέριος Βενιζέλος αποχώρησε από την Ελλάδα. Η νέα πολιτική ηγεσία προχώρησε σε δημοψήφισμα που άνοιξε τον δρόμο για την επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ στον θρόνο.
Η εξέλιξη αυτή επηρέασε τις σχέσεις της Ελλάδας με τις μεγάλες συμμαχικές δυνάμεις, οι οποίες αντιμετώπιζαν με επιφυλάξεις τον Κωνσταντίνο εξαιτίας της στάσης του κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Παράλληλα, η Μικρασιατική Εκστρατεία συνεχίστηκε και επεκτάθηκε υπό τη νέα κυβέρνηση.
Από τις εκλογές του 1920 στη Μικρασιατική Καταστροφή
Δύο χρόνια αργότερα, το 1922, η ελληνική στρατιωτική παρουσία στη Μικρά Ασία κατέρρευσε, οδηγώντας στη Μικρασιατική Καταστροφή και στον βίαιο ξεριζωμό εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων. Η σχέση ανάμεσα στις εκλογές του 1920 και στην Καταστροφή έχει απασχολήσει εκτενώς τους ιστορικούς.
Οι αλλαγές στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, οι διεθνείς συσχετισμοί, οι στρατιωτικές αποφάσεις και η ενίσχυση του τουρκικού εθνικού κινήματος αποτέλεσαν παράγοντες που επηρέασαν την εξέλιξη των γεγονότων.
Η εκλογική ήττα του Βενιζέλου θεωρείται κομβικό σημείο αυτής της περιόδου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η Μικρασιατική Καταστροφή ήταν αναπόφευκτη συνέπειά της.
Η 1η Νοεμβρίου που άλλαξε την πολιτική πορεία της χώρας
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, οι εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 παραμένουν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της απόστασης που μπορεί να χωρίζει τη διπλωματική επιτυχία από την πολιτική αποδοχή.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε πετύχει σημαντικές διεθνείς συμφωνίες. Ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων έδωσε προτεραιότητα στην ανάγκη για ειρήνη, σταθερότητα και αλλαγή πολιτικής πορείας.
Εκείνη την ημέρα, η Ελλάδα δεν άλλαξε απλώς κυβέρνηση. Εισήλθε σε μια νέα περίοδο πολιτικών και στρατιωτικών εξελίξεων, που θα σημάδευαν την ιστορία της για πολλές δεκαετίες.
