Κάθε χρόνο το ελληνικό κράτος επενδύει δισεκατομμύρια ευρώ σε δημόσια έργα, υποδομές, ψηφιακές πλατφόρμες και προμήθειες, αξιοποιώντας εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους από το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης. Τα έργα αυτά σχεδιάζονται για να εκσυγχρονίσουν τη χώρα, να τονώσουν την οικονομία και να βελτιώσουν τη ζωή των πολιτών. Ωστόσο, ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Για ποιους πολίτες σχεδιάζονται; Όταν ένα νεοαναγειρόμενο δημόσιο κτίριο, μια αναπλασμένη πλατεία ή μια νέα ψηφιακή υπηρεσία δεν είναι προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία, τότε το κράτος με τα χρήματα των ίδιων των φορολογουμένων χρηματοδοτεί και διαιωνίζει τον κοινωνικό αποκλεισμό. Αυτή η παθογένεια πρέπει να σταματήσει αμέσως.
- του Στέλιου Κυμπουρόπουλου, Ψυχίατρος, πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Προσβασιμότητας και πρώην ευρωβουλευτής
Η λύση δεν βρίσκεται στην εκ των υστέρων διόρθωση των λαθών, η οποία αποδεικνύεται πάντα δαπανηρή και τεχνικά ατελής. Η λύση βρίσκεται στην πηγή του προβλήματος, δηλαδή στο θεσμικό πλαίσιο των δημόσιων συμβάσεων. Η καθολική προσβασιμότητα πρέπει να μετατραπεί από μια γενική, ευχητική διακήρυξη σε απαράβατο, de facto κριτήριο για την έγκριση, τη χρηματοδότηση, την εκτέλεση και κυρίως την τελική παραλαβή κάθε δημόσιου έργου. Αν ένα έργο δεν είναι προσβάσιμο, δεν πρέπει ούτε να πληρώνεται ούτε να παραλαμβάνεται από την αναθέτουσα αρχή.
Το νομικό οπλοστάσιο υπάρχει τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις ορίζει ρητά ότι οι τεχνικές προδιαγραφές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα κριτήρια προσβασιμότητας για τα άτομα με αναπηρία. Στην πράξη όμως παρατηρείται συχνά το φαινόμενο οι προδιαγραφές αυτές να αντιμετωπίζονται ως μια τυπική, γραφειοκρατική υποχρέωση (check-box) που προσπερνιέται εύκολα. Αποτέλεσμα είναι να παραλαμβάνονται έργα με κακοτεχνίες, ακατάλληλες κλίσεις σε ράμπες, οδεύσεις τυφλών που οδηγούν σε εμπόδια ή ιστοσελίδες του Δημοσίου που είναι μη λειτουργικές για άτομα με οπτική αναπηρία.
Ήρθε η ώρα για μια τολμηρή θεσμική τομή. Οι δημόσιες συμβάσεις πρέπει να συνδεθούν οργανικά με την πιστοποίηση της προσβασιμότητας σε όλα τα στάδια. Από τη διακήρυξη του διαγωνισμού οι ανάδοχοι οφείλουν να καταθέτουν συγκεκριμένη μελέτη καθολικού σχεδιασμού. Κατά την εκτέλεση πρέπει να διενεργούνται ενδιάμεσοι έλεγχοι και κατά την παραλαβή η αρμόδια επιτροπή να συνοδεύεται από εξειδικευμένους τεχνικούς συμβούλους που θα βεβαιώνουν τη συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα προσβασιμότητας. Η μη συμμόρφωση πρέπει να επιφέρει αυστηρές κυρώσεις, έκπτωση του αναδόχου και άρνηση εκταμίευσης των πόρων.
Η Εθνική Αρχή Προσβασιμότητας, ως ο θεσμικός συμβουλευτικός φορέας της Πολιτείας, πιέζει συστηματικά προς αυτή την κατεύθυνση. Επεξεργαζόμαστε συγκεκριμένες προτάσεις για την αυστηροποίηση του ελεγκτικού πλαισίου των δημόσιων συμβάσεων και τη δημιουργία ενός ενιαίου, δεσμευτικού οδηγού προδιαγραφών για όλες τις αναθέτουσες αρχές της χώρας. Δεν μοιράζουμε εύκολες υποσχέσεις, ούτε ζητάμε ευνοϊκές ρυθμίσεις. Διεκδικούμε τον ορθολογισμό και τη διαφάνεια στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος.
Τα δημόσια έργα ανήκουν σε όλους τους πολίτες. Κάθε ευρώ που δαπανάται από το κράτος πρέπει να επιστρέφει στην κοινωνία ως μοχλός συμπερίληψης και ισότητας. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να χτίζει υποδομές του μέλλοντος με νοοτροπίες του παρελθόντος. Το μήνυμά μας είναι ξεκάθαρο: όχι άλλα δημόσια έργα με αποκλεισμούς. Η καθολική προσβασιμότητα είναι ο μόνος δρόμος για μια δίκαιη και ισότιμη ανάπτυξη.

