Η επίσκεψη του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεοφίλου Γ’ στη Μόσχα, από τις 4 έως τις 6 Νοεμβρίου 2026, και οι συναντήσεις του στις 5 Νοεμβρίου με τον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο επαναφέρουν ένα διαχρονικό ζήτημα: τη σχέση της Ορθοδοξίας με τη γεωπολιτική ισχύ και τη διεθνή επιρροή στους Αγίους Τόπους.
- του Αλέξιου Π. Παναγόπουλου, Ακαδημαϊκός και καθηγητής DDDr., Dr. Habil
Η απονομή στον Πατριάρχη Θεόφιλο του ρωσικού Τάγματος Φιλίας δεν αποτελεί απλή εθιμοτυπική πράξη. Έχει διπλωματικό και συμβολικό περιεχόμενο, καθώς αναδεικνύει τους ιστορικούς δεσμούς της Ρωσίας με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και τη σημασία του για τη διατήρηση της ορθόδοξης παρουσίας στη Μέση Ανατολή. Η αποδοχή της διάκρισης ως τιμής προς ολόκληρο τον Πατριαρχικό Θρόνο υπογραμμίζει τον θεσμικό χαρακτήρα της εκκλησιαστικής αποστολής.
Οι Άγιοι Τόποι και η εσχατολογική διάσταση
Το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων έχει ιστορική και πνευματική ευθύνη για τη διαφύλαξη των παναγίων προσκυνημάτων, των τόπων της Σταυρώσεως και της Αναστάσεως του Χριστού και της χριστιανικής παρουσίας στην Παλαιστίνη και τη Μέση Ανατολή. Η προστασία του ιστορικού καθεστώτος των Αγίων Τόπων (status quo) αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση ειρηνικής συνύπαρξης των θρησκευτικών κοινοτήτων.
Η Ιερουσαλήμ δεν είναι απλώς γεωγραφικό σημείο, αλλά τόπος παγκόσμιας θρησκευτικής και ιστορικής σημασίας, με ιδιαίτερη εσχατολογική βαρύτητα. Σύμφωνα με την ορθόδοξη πατερική παράδοση, η εμφάνιση του ψευδούς μεσσία πριν από τη Δευτέρα Παρουσία συνδέεται με το πρόσωπο του Αντίχριστου. Ο άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς αναπτύσσει το ζήτημα στον τρίτο τόμο της Δογματικής του, ενώ ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος περιγράφει τον Αντίχριστο ως «άνθρωπον τινά την πάσαν ενέργειαν του σατανά εν εαυτώ δεχόμενον», που θα καθίσει στον Ναό. Η Αποκάλυψη, παρά τον συμβολικό και ποιητικό χαρακτήρα της, μεταφέρει -κατά την πατερική ερμηνεία- προφητικές αναφορές για τα γεγονότα των εσχάτων ημερών.
Η Ρωσία και η εκκλησιαστική διπλωματία
Η ρωσική παρουσία στους Αγίους Τόπους έχει βαθιές ιστορικές ρίζες, ιδιαίτερα από τον 19ο αιώνα, μέσω προσκυνηματικών αποστολών, εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και της υποστήριξης ορθόδοξων πληθυσμών. Η συνάντηση του Πατριάρχη Θεόφιλου με τον Ρώσο πρόεδρο εντάσσεται σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο. Το Πατριαρχείο αναζητά διεθνή υποστήριξη για την προστασία των προσκυνημάτων και των χριστιανικών κοινοτήτων, ενώ η Μόσχα αναδεικνύει τους ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς της με την Ορθοδοξία.
Η συνεργασία αυτή, ωστόσο, δεν πρέπει να συνεπάγεται ταύτιση της εκκλησιαστικής αποστολής με τις πολιτικές επιδιώξεις οποιασδήποτε κυβέρνησης. Η Εκκλησία δεν αποτελεί μηχανισμό νομιμοποίησης κρατικών στρατηγικών.
Ειρήνη, κανονική αυτονομία και Ελληνισμός
Ιδιαίτερη σημασία έχει η έκκληση του Πατριάρχη Ιεροσολύμων για διάλογο μεταξύ των εμπόλεμων πλευρών στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας. Η Ορθοδοξία οφείλει να υπερασπίζεται την ανθρώπινη ζωή και την ειρήνη χωρίς επιλεκτικά κριτήρια, ανεξαρτήτως της πολιτικής ταυτότητας των εμπλεκόμενων κρατών.
Παράλληλα, η κανονική αυτονομία των κατά τόπους Ορθόδοξων Εκκλησιών, η συνοδικότητα και η ευχαριστιακή ενότητα αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της εκκλησιαστικής τάξεως. Η συνεργασία με τις κρατικές αρχές είναι θεμιτή όταν προστατεύει τους πιστούς και τους ιερούς τόπους, όχι όταν δημιουργεί πολιτική εξάρτηση της εκκλησιαστικής διοίκησης.
Για τον Ελληνισμό, το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων αποτελεί ιστορική παρακαταθήκη ιδιαίτερης σημασίας. Η ελληνόφωνη παράδοση και η Αγιοταφιτική Αδελφότητα επιβάλλουν διαρκές ενδιαφέρον για τη διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας και της κανονικής ανεξαρτησίας του.
Συμπέρασμα
Η επίσκεψη του Πατριάρχη Θεόφιλου στη Μόσχα μπορεί να συμβάλει θετικά στην προστασία των Αγίων Τόπων και των χριστιανικών κοινοτήτων, εφόσον η εκκλησιαστική διπλωματία παραμείνει προσανατολισμένη στην ειρήνη και όχι στις πρόσκαιρες πολιτικές σκοπιμότητες.
Η Ορθοδοξία δεν ανήκει σε κανένα κράτος και δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής. Οι Άγιοι Τόποι δεν αποτελούν λάφυρο διεθνών ανταγωνισμών, αλλά ιερή παρακαταθήκη της χριστιανικής ανθρωπότητας.
Η Εκκλησία δεν καλείται να ευλογεί την ισχύ των κρατών, αλλά να υπενθυμίζει τα όριά της, την αξία της ανθρώπινης ζωής και την αναγκαιότητα της ειρήνης, παραμένοντας πιστή στην κανονική της τάξη και στην πνευματική της αποστολή.

