Ζώνη υψηλού κινδύνου και σοβαρές ελλείψεις στη μελέτη οδήγησαν σε ακύρωση της σύμβασης – Απώλεια ευρωπαϊκής χρηματοδότησης
Σημαντικές ανατροπές προκαλεί η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το έργο της νέας σιδηροδρομικής γραμμής Νέα Καρβάλη – Τοξότες σιδηροδρομική γραμμή, το οποίο ουσιαστικά οδηγείται σε «πάγωμα» μετά την ακύρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, το έργο είχε δημοπρατηθεί χωρίς να έχουν προηγουμένως αντιμετωπιστεί κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας, καθώς η περιοχή διέλευσης χαρακτηρίζεται ως ζώνη υψηλού κινδύνου. Οι ελλείψεις στη μελέτη κρίθηκαν ουσιώδεις, με αποτέλεσμα να καθίσταται μη εκτελέσιμο το έργο όπως είχε αρχικά σχεδιαστεί.
Η διαγωνιστική διαδικασία, που είχε ξεκινήσει το 2024, είχε ήδη βρεθεί αντιμέτωπη με προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας και αναστολές περιβαλλοντικών όρων, ενώ το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε τελικά ότι δεν είχαν ληφθεί υπόψη κρίσιμες παράμετροι, όπως η γειτνίαση με βιομηχανικές εγκαταστάσεις και αγωγούς φυσικού αερίου.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο γεγονός ότι η χάραξη της γραμμής και του εμπορευματικού σταθμού βρίσκεται κοντά σε εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθήκευσης επικίνδυνων ουσιών, ενώ διέρχεται και υπόγειος αγωγός φυσικού αερίου, στοιχεία που, σύμφωνα με το σκεπτικό, αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο ατυχήματος μεγάλης κλίμακας.
Η αρχική περιβαλλοντική αδειοδότηση είχε ήδη ανασταλεί και επανεξεταστεί, ενώ η νέα έγκριση που δόθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο συνοδεύτηκε από αυστηρούς όρους και πρόσθετα μέτρα ασφαλείας. Ωστόσο, τα νέα δεδομένα κρίθηκαν από το Ελεγκτικό Συνέδριο ως ουσιώδης μεταβολή του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου του έργου.
Όπως επισημαίνεται, οι απαιτούμενες παρεμβάσεις — από αντιεκρηκτικές κατασκευές και τοιχία προστασίας έως πιθανή υπογειοποίηση τμημάτων της γραμμής — αλλάζουν πλήρως τη φιλοσοφία και το κόστος του έργου σε σχέση με τη δημοπράτηση.
Παράλληλα, το δικαστήριο σημειώνει ότι αν τα νέα δεδομένα ήταν εξαρχής γνωστά, ενδέχεται να υπήρχε διαφορετική συμμετοχή στον διαγωνισμό, γεγονός που εγείρει ζήτημα αλλοίωσης του ανταγωνισμού και ορθής διαχείρισης δημόσιου χρήματος.
Το έργο είχε προϋπολογισμό 192,5 εκατ. ευρώ και είχε ενταχθεί στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πρόγραμμα Connecting Europe Facility για την περίοδο 2021–2027, με ανάδοχο την ΤΕΡΝΑ. Με την ακύρωση της σύμβασης, διατυπώνονται πλέον φόβοι για οριστική απώλεια των ευρωπαϊκών πόρων.
Το ιστορικό της υπόθεσης
Η διαγωνιστική διαδικασία σηματοδοτήθηκε εξαρχής από προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ακολούθησε προσωρινή αναστολή της ΑΕΠΟ από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, νέα μελέτη επικινδυνότητας από ειδικούς του ΕΜΠ, παρέμβαση ξένων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και τελικά ριζική αναθεώρηση του σχεδιασμού του έργου.
Η πρώτη μεγάλη «ρωγμή» εμφανίστηκε όταν εταιρεία λιπασμάτων προσέφυγε στο ΣτΕ, υποστηρίζοντας ότι η περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου δεν είχε λάβει υπόψη το ενδεχόμενο μεγάλου βιομηχανικού ατυχήματος, όπως απαιτεί η ευρωπαϊκή οδηγία SEVESO III.
Το ΣτΕ, με την απόφαση 38/2025 της Επιτροπής Αναστολών, ουσιαστικά δικαίωσε τη βασική επιχειρηματολογία των ενστάσεων διαπιστώνοντας ότι η ισχύουσα ΑΕΠΟ δεν αξιολογούσε επαρκώς την «ευπάθεια του έργου σε κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων ή καταστροφών», ιδίως λόγω της γειτνίασης με εγκαταστάσεις υψηλής επικινδυνότητας και αγωγούς φυσικού αερίου.
Υπό την πίεση του δικαστηρίου, η ΕΡΓΟΣΕ ανέθεσε σε εξειδικευμένο φορέα την εκπόνηση τεχνικής έκθεσης ασφαλείας. Το περιεχόμενο κατέδειξε σειρά δυνητικών κινδύνων με το πλέον ανησυχητικό κομμάτι της έκθεσης να αφορά τη φάση λειτουργίας του Σταθμού Διαλογής.
Η απάντηση της ΕΡΓΟΣΕ ήταν η πρόταση για κατασκευή ενός προστατευτικού τοιχίου ασφαλείας που θα μπορούσε να αναχαιτίσει ωστικά κύματα, θραύσματα και θερμική ακτινοβολία, απομονώνοντας πρακτικά τη λιπασματοβιομηχανία από τον Σταθμό Διαλογής.
Ωστόσο, η προσφεύγουσα εταιρεία απάντησε ότι η μελέτη συντάχθηκε βιαστικά και πρακτικά δεν αποδείκνυε πέραν πάσης αμφιβολίας την ασφάλεια του έργου.
Στη συνέχεια το περασμένο καλοκαίρι το υπουργείο Περιβάλλοντος ανέστειλε προσωρινά την ισχύ της ΑΕΠΟ του έργου. Τον Φεβρουάριο του 2026 εκδόθηκε νέα απόφαση του ΥΠΕΝ που ήρε την προσωρινή αναστολή, αλλά με εκτεταμένες αλλαγές στον σχεδιασμό, καθώς παρά την πίεση προκειμένου να μη χαθεί το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πλαίσιο, η νέα ΑΕΠΟ επέβαλε:
- μετατόπιση του Σταθμού Διαλογής κατά 1,5 έως 1,8 χιλιόμετρα ανατολικότερα,
- απομάκρυνση από τις κρίσιμες εγκαταστάσεις της λιπασματοβιομηχανίας,
- υπογειοποίηση της γραμμής κατά μήκος του εργοστασίου,
- νέα ειδικά μέτρα ασφαλείας,
- πρόσθετες μελέτες επικινδυνότητας.
