Σε σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς επιβολής προστίμων για εκπρόθεσμες φορολογικές δηλώσεις προχωρά το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, επιχειρώντας να διορθώσει μια πρακτική που εδώ και χρόνια προκαλούσε αντιδράσεις σε πολίτες και επιχειρήσεις.
Με τις νέες ρυθμίσεις, χιλιάδες φορολογούμενοι απαλλάσσονται από τα διοικητικά πρόστιμα των 100, 250 και 500 ευρώ σε περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει ουσιαστική φορολογική επιβάρυνση ή το οφειλόμενο ποσό είναι εξαιρετικά χαμηλό.
Τι αλλάζει στο νέο πλαίσιο
Η βασική μεταρρύθμιση, που προβλέπεται στο άρθρο 37 του νέου νόμου 5301 και ισχύει από τις 15 Μαΐου 2026, περιορίζει δραστικά την επιβολή προστίμων για τυπικές φορολογικές παραβάσεις χωρίς δημοσιονομικό αντίκτυπο.
Μέχρι σήμερα, η φορολογική διοίκηση επέβαλλε αυτομάτως πρόστιμα ακόμη και σε περιπτώσεις όπου ο φορολογούμενος υπέβαλε εκπρόθεσμα δήλωση χωρίς να οφείλει φόρο ή όταν το ποσό ήταν ιδιαίτερα μικρό. Με το νέο σύστημα, η πρακτική αυτή αλλάζει σημαντικά.
Ποιοι απαλλάσσονται από τα πρόστιμα
Σύμφωνα με το νέο καθεστώς, δεν θα επιβάλλονται πλέον πρόστιμα στις ακόλουθες βασικές περιπτώσεις:
Εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος όταν το εκκαθαριστικό είναι μηδενικό ή πιστωτικό.
Περιπτώσεις όπου προκύπτει φόρος προς καταβολή έως 100 ευρώ.
Εκπρόθεσμες δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα που δεν συνεπάγονται φορολογική υποχρέωση.
Εκπρόθεσμες δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών ή εισφορών – με εξαίρεση τον ΦΠΑ και τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων – όταν η οφειλή δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ.
Εκπρόθεσμες δηλώσεις παρακρατούμενων φόρων, εφόσον το ποσό προς απόδοση δεν υπερβαίνει το ίδιο όριο.
Ειδική πρόβλεψη για ανηλίκους και γονείς
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για δηλώσεις που αφορούν ανήλικους φορολογουμένους. Το νέο πλαίσιο καταργεί τα πρόστιμα σε περιπτώσεις εκπρόθεσμων δηλώσεων που υποβάλλονται:
- για λογαριασμό ανηλίκου,
- ή από ενήλικο για φορολογικές υποχρεώσεις που ανάγονται σε περίοδο κατά την οποία ήταν ανήλικος.
Η απαλλαγή καλύπτει ακόμη και δηλώσεις γονέων που περιλαμβάνουν εισόδημα ανήλικου τέκνου.
Τι ισχύει για τον ΦΠΑ
Στις δηλώσεις ΦΠΑ τα πρόστιμα δεν καταργούνται πλήρως, ωστόσο περιορίζονται σημαντικά. Συγκεκριμένα, όταν δεν προκύπτει ποσό φόρου προς πληρωμή, το πρόστιμο μειώνεται στα 100 ευρώ αντί των 250 ή 500 ευρώ που ίσχυαν μέχρι σήμερα, ανάλογα με την κατηγορία επιχείρησης ή επαγγελματία.
Παράλληλα, καταργείται πλήρως το πρόστιμο των 100 ευρώ για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ.
«Ανάσα» και για τις τροποποιητικές δηλώσεις
Οι νέες ρυθμίσεις επεκτείνονται και στις εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις που κατατίθενται για τη διόρθωση λαθών.
Δεν θα επιβάλλεται πρόστιμο:
- όταν η πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση από τροποποιητική δήλωση εισοδήματος δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ,
- καθώς και σε τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ ή παρακρατούμενων φόρων, εφόσον η αρχική δήλωση είχε υποβληθεί εμπρόθεσμα.
- Αναδρομικές επιστροφές από το 2024
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναδρομική εφαρμογή των ρυθμίσεων, καθώς οι αλλαγές ισχύουν από τις 19 Απριλίου 2024.
Αυτό σημαίνει ότι όσοι φορολογούμενοι έχουν ήδη πληρώσει πρόστιμα που πλέον διαγράφονται ή μειώνονται, θα δικαιούνται επιστροφή χρημάτων ή συμψηφισμό με άλλες οφειλές.
Η ΑΑΔΕ αναμένεται να εκδώσει το επόμενο διάστημα ειδικές οδηγίες για τη διαδικασία επιστροφών, διαγραφών και επανυπολογισμού των προστίμων.
Στόχος η δικαιότερη φορολογική αντιμετώπιση
Με τις νέες παρεμβάσεις, το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να βάλει τέλος σε μια πρακτική που συχνά θεωρούνταν υπερβολικά αυστηρή και δυσανάλογη για μικρές ή καθαρά τυπικές παραβάσεις.
Η νέα φιλοσοφία του πλαισίου επικεντρώνεται πλέον στην ουσιαστική φορολογική συμμόρφωση και όχι στην επιβολή υψηλών προστίμων σε περιπτώσεις χωρίς πραγματική δημοσιονομική ζημία για το Δημόσιο.