Στα σκονισμένα υπόγεια αρχεία και τις βιβλιοθήκες του κόσμου παραμένει κρυμμένος ένας τεράστιος όγκος ιστορικών κειμένων που για αιώνες θεωρούνταν αδύνατο να διαβαστούν. Επιστολές, ημερολόγια, διπλωματικά έγγραφα και μυστικοί κώδικες συνθέτουν ένα «αόρατο» κομμάτι της Ιστορίας που τώρα αρχίζει να αποκαλύπτεται.
«Τα χαμένα αρχεία του κόσμου»
Η τεχνητή νοημοσύνη δίνει πλέον τη δυνατότητα σε ιστορικούς και γλωσσολόγους να αποκρυπτογραφούν υλικό που μέχρι πρότινος ήταν απρόσιτο, ανοίγοντας νέους δρόμους στην έρευνα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο «Κώδικας Borg» από τη Βιβλιοθήκη του Βατικανού, ένα χειρόγραφο γεμάτο σύμβολα και άγνωστες γλωσσικές δομές. Με τη βοήθεια αλγορίθμων μηχανικής μάθησης, ερευνητές κατάφεραν να αποκαλύψουν ότι περιείχε λαϊκές ιατρικές πρακτικές και θεραπείες της εποχής.
Υπολογίζεται ότι περίπου το 1% των αρχειακών πηγών παγκοσμίως παραμένει κρυπτογραφημένο, κρύβοντας διπλωματικά μυστικά, στρατιωτικές αναφορές και προσωπικές επιστολές ιστορικών προσώπων. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν και οι επιστολές της Μαρίας Στιούαρτ, που αποκάλυψαν νέες πτυχές της πολιτικής της δράσης και της σχέσης της με τον γιο της, Ιάκωβο Α΄ της Αγγλίας.
Παραδοσιακά, η αποκρυπτογράφηση τέτοιων κειμένων είναι εξαιρετικά χρονοβόρα και απαιτεί χειρωνακτική εργασία, καθώς ακόμη και λίγες σελίδες μπορεί να χρειάζονται ώρες ή ημέρες ανάλυσης.
«Η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης»
Σήμερα, εργαλεία όπως το Transkribus επιταχύνουν δραστικά τη διαδικασία, αναγνωρίζοντας χαρακτήρες και μετατρέποντας χειρόγραφα σε ψηφιακό κείμενο. Παρά τις δυσκολίες σε άγνωστα σύμβολα, η πρόοδος είναι σημαντική.
Ερευνητικά προγράμματα όπως το Descrypt επιχειρούν να πάνε ακόμη παραπέρα, με στόχο η τεχνητή νοημοσύνη να αποκωδικοποιεί απευθείας εικόνες χειρογράφων χωρίς ενδιάμεση μεταγραφή.
Ήδη έχουν γίνει δοκιμές σε ιστορικούς κώδικες όπως ο «Κώδικας Copiale», με ενθαρρυντικά αποτελέσματα στην αναγνώριση άγνωστων συστημάτων γραφής.
Το ενδιαφέρον πλέον επεκτείνεται και σε μεγάλα αινίγματα της αρχαιότητας, όπως ο Δίσκος της Φαιστού και η Γραμμική Α, που εξακολουθούν να παραμένουν άλυτα.
Αν η τεχνητή νοημοσύνη συνεχίσει αυτή την πρόοδο, η Ιστορία ενδέχεται να αποκτήσει πρόσβαση σε χιλιάδες άγνωστες πηγές, αποκαλύπτοντας πτυχές του παρελθόντος που μέχρι σήμερα παραμένουν σιωπηλές.