Τα κουνούπια εξελίσσονται σε ολοένα και μεγαλύτερη απειλή για τη δημόσια υγεία, καθώς οι ασθένειες που μεταδίδουν δεν περιορίζονται πλέον στους καλοκαιρινούς μήνες. Η άνοδος της θερμοκρασίας, τα αυξημένα επίπεδα υγρασίας και οι μεταβολές στα μοτίβα των βροχοπτώσεων δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για τη δραστηριότητά τους σχεδόν όλο τον χρόνο, επεκτείνοντας σημαντικά την περίοδο κινδύνου για τον άνθρωπο.
Ασθένειες όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου, ο Δάγκειος πυρετός και ο ιός Τσικουνγκούνια βρίσκονται στο επίκεντρο της ανησυχίας των ειδικών, καθώς συνδέονται άμεσα με τα τσιμπήματα μολυσμένων κουνουπιών και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές στον οργανισμό.
Ο Δάγκειος πυρετός, που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν κυρίως «τροπική» ασθένεια, καταγράφει πλέον αυξητική παρουσία και στην Ευρώπη, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη συνεχούς επιτήρησης.
Βασικός φορέας μετάδοσης είναι το κουνούπι Aedes aegypti, το οποίο σταδιακά επεκτείνει τη γεωγραφική του εξάπλωση σε περισσότερες χώρες. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, από τις αρχές του 2025 έως τα μέσα Αυγούστου, κρούσματα Δάγκειου πυρετού έχουν καταγραφεί σε Γαλλία, Ιταλία και Πορτογαλία, ενώ στην Ελλάδα μέχρι στιγμής εντοπίζονται μόνο μεμονωμένα εισαγόμενα περιστατικά, χωρίς εγχώρια μετάδοση.
Οι ιοί και η επίδραση της κλιματικής αλλαγής
Νεότερες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει άμεσα τη μετάδοση των ασθενειών που σχετίζονται με τα κουνούπια. Έρευνα του UK Centre for Ecology & Hydrology, που δημοσιεύθηκε στο «Journal of the Royal Society Interface», αναφέρει ότι ο ιός Τσικουνγκούνια μπορεί να μεταδοθεί ακόμη και σε χαμηλές θερμοκρασίες γύρω στους 14°C, διευρύνοντας σημαντικά το θεωρητικό εύρος κινδύνου.
Παρότι σε περιοχές όπου δεν έχει εγκατασταθεί πλήρως το κουνούπι-τίγρης ο άμεσος κίνδυνος θεωρείται προς το παρόν περιορισμένος, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η εικόνα μπορεί να αλλάξει γρήγορα εάν το είδος εξαπλωθεί ευρύτερα τα επόμενα χρόνια.
Ταυτόχρονα, οι αλλαγές στα οικοσυστήματα και η αυξημένη επαφή ανθρώπων και ζώων δημιουργούν νέες συνθήκες μετάδοσης ιών, με τους ειδικούς να εκπέμπουν «καμπανάκι» για τη δημόσια υγεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ιός Nipah, που μεταδίδεται κυρίως από νυχτερίδες και μπορεί να προκαλέσει σοβαρή εγκεφαλίτιδα με θνησιμότητα που φτάνει έως και 40–75%. Κρούσματα έχουν καταγραφεί κυρίως στην Ασία, με την Ινδία να βρίσκεται στο επίκεντρο, ενώ στην Ευρώπη ο ιός δεν έχει εγκατασταθεί.
Παράλληλα, στην Ευρώπη εμφανίζονται και εισαγόμενα περιστατικά του ιού Oropouche, ο οποίος μεταδίδεται επίσης μέσω κουνουπιών και προκαλεί συμπτώματα όπως πυρετό, πονοκέφαλο και μυαλγίες, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Μέτρα προστασίας και πρόληψη
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η πρόληψη παραμένει το πιο αποτελεσματικό όπλο απέναντι στις ασθένειες που μεταδίδονται από κουνούπια. Η χρήση σιτών στα παράθυρα, η αποφυγή στάσιμων νερών σε γλάστρες, μπαλκόνια και αυλές, καθώς και η συστηματική χρήση εντομοαπωθητικών θεωρούνται βασικά μέτρα προστασίας.
Επιπλέον, συνιστάται η χρήση κατάλληλου ρουχισμού που καλύπτει το σώμα, ειδικά τις ώρες αυξημένης δραστηριότητας των κουνουπιών, τόσο σε εξωτερικούς όσο και σε εσωτερικούς χώρους.
