Πως το Ιράν βλέπει να αποδυναμώνεται ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά του πλεονεκτήματα
Μόλις πριν από λίγες εβδομάδες, οι διεθνείς αγορές προεξοφλούσαν ένα εφιαλτικό σενάριο: το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και μια νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Σήμερα, η εικόνα είναι σχεδόν αντίστροφη.
Τα δεξαμενόπλοια επιστρέφουν σταδιακά στη σημαντικότερη θαλάσσια αρτηρία μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο, οι εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο αποκαθίστανται, οι τιμές του Brent έχουν επιστρέψει κοντά στα επίπεδα πριν από την κρίση και αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν πλέον όχι για έλλειψη, αλλά για υπερπροσφορά μέσα στους επόμενους μήνες.
Πίσω όμως από τη μεταβολή των τιμών κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή: η Τεχεράνη βλέπει σταδιακά να αποδυναμώνεται ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά της όπλα.
Από την ενεργειακή κρίση στην υπερπροσφορά
Κατά τη διάρκεια της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ, δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου παρέμειναν εγκλωβισμένα, οι κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να αξιοποιήσουν στρατηγικά αποθέματα και οι αγορές προεξοφλούσαν νέα άνοδο του πληθωρισμού.
Η συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, σε συνδυασμό με τη σταδιακή αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, άλλαξε γρήγορα τα δεδομένα.
Περισσότερα από 60 εκατομμύρια βαρέλια που είχαν παραμείνει ακινητοποιημένα άρχισαν να διοχετεύονται στις διεθνείς αγορές σχεδόν ταυτόχρονα, ενώ η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ αυξάνουν σταδιακά την παραγωγή τους.
Το αποτέλεσμα ήταν η τιμή του Brent να υποχωρήσει περίπου 43% από τα υψηλά που είχαν καταγραφεί κατά τη διάρκεια της κρίσης, επιστρέφοντας κοντά στα 70 δολάρια το βαρέλι.
Το «χαρτί» του Ιράν αποδυναμώνεται
Για δεκαετίες, η δυνατότητα του Ιράν να απειλεί με διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ αποτελούσε έναν από τους βασικούς μοχλούς πίεσης προς τη Δύση.
Από το στενό διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, γεγονός που καθιστούσε κάθε απειλή για το Ορμούζ ικανή να προκαλέσει αναταράξεις σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Ωστόσο, όσο αυξάνεται ξανά η προσφορά και οι χώρες αναπληρώνουν τα στρατηγικά τους αποθέματα, τόσο περιορίζεται και η αποτελεσματικότητα αυτής της απειλής.
Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, έχει συνδέσει δημόσια την επαναπλήρωση των ενεργειακών αποθεμάτων με την ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης της Ουάσιγκτον απέναντι στην Τεχεράνη, ενόψει των νέων συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Τα δεξαμενόπλοια επιστρέφουν
Η εικόνα στα Στενά του Ορμούζ έχει επίσης αλλάξει αισθητά.
Καθημερινά διέρχονται πλέον δεκάδες δεξαμενόπλοια, αποκαθιστώντας σταδιακά τις ροές αργού πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές.
Σύμφωνα με στοιχεία της Vortexa, μόνο τον Ιούνιο μεταφέρθηκαν μέσω των Στενών περίπου 140 εκατομμύρια βαρέλια, ενώ στις αρχές Ιουλίου οι εξαγωγές είχαν ήδη ανακτήσει σημαντικό μέρος των προπολεμικών επιπέδων.
Παράλληλα, οι χώρες του Κόλπου αξιοποιούν και εναλλακτικά δίκτυα αγωγών, μειώνοντας την εξάρτησή τους από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.
Η Κίνα κρατά χαμηλά τη ζήτηση
Την ίδια ώρα όμως, η ζήτηση δεν αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό.
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου παγκοσμίως, εξακολουθεί να κινείται συγκρατημένα, με τις εισαγωγές της να παραμένουν αισθητά χαμηλότερες σε σχέση με πέρυσι.
Αυτό σημαίνει ότι ολοένα περισσότερα φορτία αναζητούν αγοραστές, πιέζοντας ακόμη περισσότερο τις διεθνείς τιμές.
Σε αρκετές περιπτώσεις, δεξαμενόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα για ημέρες ή και εβδομάδες μέχρι να εξασφαλίσουν αγοραστή, ενώ παραγωγοί της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής προσφέρουν σημαντικές εκπτώσεις για να διαθέσουν το αργό τους.
Νέα πρόκληση για τον ΟΠΕΚ+
Μεγάλοι διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οίκοι, όπως η JPMorgan, η Goldman Sachs, η Citigroup και η Macquarie, εκτιμούν ότι η αγορά θα μπορούσε να περάσει σε φάση υπερπροσφοράς μέσα στο 2027, με ορισμένους αναλυτές να μην αποκλείουν ακόμη και υποχώρηση του Brent προς τα 60 δολάρια το βαρέλι.
Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε νέα πονοκέφαλο για τον ΟΠΕΚ+, ο οποίος από την αγωνία για πιθανές ελλείψεις ίσως βρεθεί σύντομα αντιμέτωπος με την ανάγκη νέων περιορισμών στην παραγωγή, προκειμένου να στηρίξει τις τιμές.
Τίποτα δεν έχει κριθεί – Ο “ρούμπος” που έκανε ωστόσο ο Τραμπ
Παρά τη θεαματική αποκλιμάκωση, οι αναλυτές υπενθυμίζουν ότι όλα εξακολουθούν να εξαρτώνται από τη διατήρηση της εύθραυστης συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Μια νέα ένταση στην περιοχή ή μια εκ νέου διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να ανατρέψει μέσα σε λίγες ημέρες την εικόνα που έχει διαμορφωθεί.
Προς το παρόν, όμως, οι αγορές έχουν ήδη αλλάξει αφήγημα: από τον φόβο ότι ο κόσμος θα ξεμείνει από πετρέλαιο, περνούν πλέον στην ανησυχία ότι σύντομα θα υπάρχει… περισσότερο πετρέλαιο από όσο χρειάζεται. Και αυτή η μεταβολή δεν επηρεάζει μόνο τις τιμές των καυσίμων. Επηρεάζει και τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Προς το παρόν πάντως, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, οδεύει προς τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ έχοντας να “επιδείξει” αυτήν τη νίκη: την υποβάθμιση της ισχύος της Τεχεράνης σε σχέση με την θάλασσια οδό και την “προστασία” της Αχίλλειας πτέρνας της ενεργειακής αγοράς.
