Το πυρηνοκίνητο υποβρύχιο παραμένει στα 1.700 μέτρα κάτω από τη Νορβηγική Θάλασσα, με τον αντιδραστήρα να διαβρώνεται και μικρές διαρροές ραδιενέργειας να καταγράφονται ακόμη και σήμερα
Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά τη βύθισή του, το σοβιετικό πυρηνοκίνητο υποβρύχιο «Κομσομόλετς» εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης επιστημονικής ανησυχίας. Βυθισμένο σε βάθος περίπου 1.700 μέτρων στη Νορβηγική Θάλασσα, μεταφέρει ακόμη έναν πυρηνικό αντιδραστήρα και δύο τορπίλες με πυρηνικές κεφαλές, ενώ η σταδιακή διάβρωση του σκάφους διατηρεί ανοιχτό το ερώτημα για τις μακροπρόθεσμες περιβαλλοντικές συνέπειες.
Παρά τις εργασίες στεγανοποίησης που πραγματοποιήθηκαν τη δεκαετία του 1990, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το υποβρύχιο εξακολουθεί να εκπέμπει κατά διαστήματα μικρές ποσότητες ραδιενεργού υλικού. Αν και οι σημερινές μετρήσεις δεν θεωρούνται επικίνδυνες για το θαλάσσιο οικοσύστημα, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση όσο περνούν τα χρόνια και το κύτος συνεχίζει να φθείρεται.
Το υποβρύχιο-σύμβολο του Ψυχρού Πολέμου
Το «Κομσομόλετς» αποτελούσε ένα από τα πιο προηγμένα υποβρύχια που κατασκεύασε ποτέ η Σοβιετική Ένωση. Χάρη στην προηγμένη τεχνολογία και το ανθεκτικό κύτος από τιτάνιο, μπορούσε να επιχειρεί σε εξαιρετικά μεγάλα βάθη, γεγονός που το καθιστούσε σημαντικό πλεονέκτημα στον ανταγωνισμό με τις δυτικές ναυτικές δυνάμεις. Παρά τις μεγάλες προσδοκίες, όμως, παρέμεινε το μοναδικό υποβρύχιο της κατηγορίας του.
Researchers detected high radiation off the coast of #Norway where the Komsomolets submarine sank in 1989. Radiation is around 100 thousand times higher than the usual level. There are still 2 nuclear warheads in the submarine.
[via @ntvru]pic.twitter.com/4snYwfdKAg
— EHA News (@eha_news) July 9, 2019
Η πυρκαγιά που οδήγησε στην τραγωδία
Στις 7 Απριλίου 1989 εκδηλώθηκε φωτιά στο εσωτερικό του υποβρυχίου, ενώ αυτό έπλεε στη Νορβηγική Θάλασσα. Το πλήρωμα κατάφερε αρχικά να το οδηγήσει στην επιφάνεια και επί πέντε ώρες έδωσε μάχη για να περιορίσει τη φωτιά και να αποτρέψει τη βύθιση.
Οι προσπάθειες, ωστόσο, δεν απέδωσαν. Το υποβρύχιο βυθίστηκε, παρασύροντας στον θάνατο 42 από τα 69 μέλη του πληρώματος, ενώ η περιβαλλοντική απειλή που δημιούργησε συνεχίζει να απασχολεί τη διεθνή επιστημονική κοινότητα μέχρι σήμερα.
Οι φόβοι για τη ραδιενέργεια
Κατά την πρόσκρουση στον πυθμένα, το κύτος υπέστη σοβαρές ζημιές, επιτρέποντας στο θαλασσινό νερό να έρθει σε επαφή με τον πυρηνικό αντιδραστήρα και τις πυρηνικές τορπίλες. Οι επιστήμονες ανησύχησαν ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο διαρροής πλουτωνίου, ενός εξαιρετικά τοξικού ραδιενεργού στοιχείου με χρόνο ημιζωής περίπου 24.000 ετών.
Η θέση του ναυαγίου, κοντά σε σημαντικά αλιευτικά πεδία, ενίσχυσε τις ανησυχίες για πιθανή μεταφορά ραδιενεργών υλικών μέσω των θαλάσσιων ρευμάτων και της τροφικής αλυσίδας. Αν και οι μέχρι σήμερα επιστημονικές αξιολογήσεις δεν κάνουν λόγο για εκτεταμένη μόλυνση, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα για τις επιπτώσεις σε βάθος χρόνου.
Η στεγανοποίηση και η νέα ανησυχία
Μεταξύ 1995 και 1996 πραγματοποιήθηκε ειδική επιχείρηση για τη στεγανοποίηση του υποβρυχίου, με στόχο να περιοριστεί η επαφή του θαλασσινού νερού με τις πυρηνικές κεφαλές. Ωστόσο, τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν είχαν εκτιμώμενη διάρκεια ζωής περίπου 30 ετών, διάστημα που πλέον έχει παρέλθει.
Σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026, καταγράφονται κατά διαστήματα μικρές διαρροές ραδιενέργειας από συγκεκριμένα σημεία του σκάφους και από αγωγούς εξαερισμού. Οι νορβηγικές αρχές επισημαίνουν ότι τα επίπεδα παραμένουν χαμηλά, χωρίς άμεσο κίνδυνο για το θαλάσσιο περιβάλλον, ωστόσο η συνεχής διάβρωση του αντιδραστήρα και του κύτους καθιστά αβέβαιη τη μελλοντική εξέλιξη της κατάστασης.
Μια απειλή χωρίς εύκολη λύση
Η ιδανική λύση θα ήταν μια νέα επιχείρηση παρέμβασης στο ναυάγιο. Ωστόσο, το μεγάλο βάθος στο οποίο βρίσκεται το «Κομσομόλετς» καθιστά κάθε τεχνική επέμβαση εξαιρετικά δύσκολη, επικίνδυνη και δαπανηρή. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει σχέδιο για νέα αποστολή στεγανοποίησης, με τους επιστήμονες να περιορίζονται στην παρακολούθηση της κατάστασης και στη συλλογή νέων δεδομένων.
Παρότι οι σημερινές διαρροές δεν προκαλούν άμεση ανησυχία, η παρουσία πλουτωνίου με διάρκεια ζωής χιλιάδων ετών σημαίνει ότι το ναυάγιο θα συνεχίσει να αποτελεί αντικείμενο παρακολούθησης για πολλές γενιές ακόμη. Το «Κομσομόλετς» δεν είναι πλέον ένα όπλο του Ψυχρού Πολέμου, αλλά μια διαρκής υπενθύμιση των περιβαλλοντικών κινδύνων που μπορούν να αφήσουν πίσω τους τα πυρηνικά εξοπλιστικά προγράμματα.