Ένας στους οκτώ δυνητικούς δικαιούχους έχει μέχρι στιγμής κινηθεί για την εξαγορά, παρά τις εκπτώσεις έως 80% και τις 60 άτοκες δόσεις – Τι «φρενάρει» τη διαδικασία
Χαμηλή παραμένει η συμμετοχή στη ρύθμιση για την εξαγορά καταπατημένων ακινήτων που ανήκουν στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου, λίγες μόλις ημέρες πριν από τη λήξη της σχετικής προθεσμίας.
Μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί περίπου 12.000 αιτήσεις στην ειδική ψηφιακή πλατφόρμα, όταν ο συνολικός αριθμός των εκτάσεων που εκτιμάται ότι μπορούν να υπαχθούν στη ρύθμιση ανέρχεται σε περίπου 90.000. Με άλλα λόγια, μέχρι στιγμής έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον περίπου ένας στους οκτώ δυνητικούς δικαιούχους, ενώ μέρος των αιτήσεων δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων εκπνέει στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, με την περιορισμένη ανταπόκριση να έχει ήδη προκαλέσει αιτήματα για νέα παράταση, αλλά και για αλλαγές στους όρους εφαρμογής του νόμου. Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί αλλαγή της καταληκτικής ημερομηνίας.
Τι κρατά πίσω τους ενδιαφερόμενους
Η ρύθμιση προβλέπει σημαντικά οικονομικά κίνητρα, με τις εκπτώσεις στο τίμημα εξαγοράς να φτάνουν, υπό προϋποθέσεις, ακόμη και το 80%. Παράλληλα, παρέχεται η δυνατότητα εξόφλησης σε έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις.
Παρά τα κίνητρα, η διαδικασία φαίνεται να προσκρούει σε πρακτικά και οικονομικά εμπόδια. Η συγκέντρωση των απαιτούμενων δικαιολογητικών, η τεκμηρίωση της μακροχρόνιας κατοχής και το τελικό ποσό εξαγοράς, το οποίο σε αρκετές περιπτώσεις παραμένει υψηλό ακόμη και μετά τις εκπτώσεις, λειτουργούν αποτρεπτικά για αρκετούς ιδιοκτήτες.
Την ίδια στιγμή, υπάρχουν περιπτώσεις πολιτών που έχουν ήδη δηλώσει τα ακίνητά τους στο Ελληνικό Κτηματολόγιο και επιλέγουν να διεκδικήσουν δικαστικά την κυριότητά τους, αντί να προχωρήσουν σε εξαγορά από το Δημόσιο.
Ποιοι μπορούν να υπαχθούν στη ρύθμιση
Η διαδικασία αφορά δημόσια ακίνητα που ανήκουν στην ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου, είτε βρίσκονται εντός είτε εκτός σχεδίου πόλεως ή οικισμού.
Βασική προϋπόθεση για την απόκτηση δικαιώματος εξαγοράς είναι η αδιάλειπτη κατοχή του ακινήτου για τουλάχιστον 30 χρόνια όταν υπάρχει τίτλος ή για τουλάχιστον 40 χρόνια όταν δεν υπάρχει τίτλος.
Στη δεύτερη περίπτωση, το ακίνητο θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία ή βοηθητικός χώρος της ή για συγκεκριμένη επαγγελματική δραστηριότητα, όπως τουριστική, βιοτεχνική, βιομηχανική, εμπορική ή αγροτική.
Επιπλέον, απαιτείται το ακίνητο να έχει δηλωθεί στο Ε9 για τουλάχιστον πέντε χρόνια πριν από την υποβολή της αίτησης, ώστε να προκύπτει ότι αντιμετωπιζόταν φορολογικά ως περιουσιακό στοιχείο.
Η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά μέσω της σχετικής πλατφόρμας με κωδικούς Taxisnet. Για την υποβολή προβλέπεται παράβολο 300 ευρώ, το οποίο συμψηφίζεται με το τίμημα εξαγοράς ή επιστρέφεται εφόσον η αίτηση απορριφθεί.
Ο φάκελος πρέπει να περιλαμβάνει τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, όπως τοπογραφικό διάγραμμα, στοιχεία για την αντικειμενική αξία, βεβαίωση όρων δόμησης, οικοδομική άδεια όπου υπάρχει, τίτλους ή άλλα αποδεικτικά κατοχής, στοιχεία χρήσης του ακινήτου και τα προβλεπόμενα φορολογικά έντυπα.
Πώς υπολογίζεται το τίμημα εξαγοράς
Το τίμημα ξεκινά από το 100% της αντικειμενικής αξίας του οικοπέδου ή του γηπέδου και στη συνέχεια εφαρμόζονται οι προβλεπόμενες εκπτώσεις, ανάλογα με την περίπτωση.
Έκπτωση 50% προβλέπεται, μεταξύ άλλων, όταν ο ιδιώτης έχει αναγνωριστεί ως κύριος του ακινήτου με πρωτόδικη δικαστική απόφαση. Αντίστοιχη μείωση ισχύει σε συγκεκριμένες περιπτώσεις που σχετίζονται με τις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και την άσκηση αγωγής από το Δημόσιο.
Η έκπτωση μπορεί να ανέλθει σε 70% για όσους είχαν ασκήσει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022 ένδικο μέσο κατά δικαστικής απόφασης που αφορά την αναγνώριση της κυριότητας.
Το μεγαλύτερο «κούρεμα», που φτάνει το 80%, προβλέπεται για συγκεκριμένες κατηγορίες ακινήτων που καλύπτουν στεγαστικές ανάγκες του αιτούντος ή του αρχικού δικαιοπαρόχου και συνδέονται με μαζική εγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων πριν από το 1964.
Παράλληλα, προβλέπονται πρόσθετες μειώσεις με βάση κοινωνικά κριτήρια, μεταξύ άλλων για πολύτεκνους και άτομα με αναπηρία.
Εξόφληση σε έως 60 άτοκες δόσεις
Μετά την έγκριση της αίτησης εκδίδεται πιστοποιητικό αποδοχής, στο οποίο αναγράφονται τα στοιχεία του ακινήτου, ο δικαιούχος και το τελικό τίμημα.
Η εξόφληση μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε εφάπαξ, με επιπλέον έκπτωση 10%, είτε σε έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις, με ελάχιστο ποσό δόσης τα 100 ευρώ.
Πιέσεις για παράταση και αλλαγές
Η αντίστροφη μέτρηση για τη λήξη της προθεσμίας έχει εντείνει τα αιτήματα για παράταση, αλλά και για απλοποίηση της διαδικασίας.
Η Ένωση Ιδιοκτητών Ακινήτων Δωδεκανήσου, μέλος της ΠΟΜΙΔΑ, έχει ζητήσει από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών νέα νομοθετική παράταση, απλοποίηση των προϋποθέσεων και ειδική αντιμετώπιση των ιδιοκτησιακών και κτηματολογικών ιδιαιτεροτήτων της περιοχής.
Στο επίκεντρο βρίσκεται, μεταξύ άλλων, η υποχρέωση προηγούμενης δήλωσης του ακινήτου στο Ε9 σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει ΚΑΕΚ, αυτοτελής κτηματολογική μερίδα ή άλλα στοιχεία που απαιτούνται για την ταυτοποίησή του.
Οι ιδιοκτήτες ζητούν, μεταξύ άλλων, μεταβατική ρύθμιση για τα Δωδεκάνησα, εξαίρεση από την υποχρέωση προηγούμενης δήλωσης στο Ε9 όταν υπάρχει αντικειμενική αδυναμία, καθώς και δυνατότητα απόδειξης της μακροχρόνιας κατοχής με κάθε πρόσφορο αποδεικτικό μέσο.
Μέχρι να υπάρξει τυχόν νέα νομοθετική παρέμβαση, η προθεσμία παραμένει 11 Σεπτεμβρίου 2026. Η μέχρι τώρα εικόνα, πάντως, δείχνει ότι η ανταπόκριση απέχει σημαντικά από την έκταση του προβλήματος, με μόλις περίπου 12.000 αιτήσεις για μια ρύθμιση που εκτιμάται ότι αφορά έως και 90.000 ακίνητα.
