Θερμοκρασία, βροχοπτώσεις και πρόσβαση στην τροφή επηρεάζουν το πού και για πόσο διαχειμάζουν τα πτηνά, με νέα μελέτη στη Βόρεια Ελλάδα να δείχνει ότι κάθε είδος αντιδρά διαφορετικά
Οι διαδρομές που ακολουθούν τα μεταναστευτικά πτηνά δεν είναι τόσο σταθερές όσο μπορεί να φανταζόμαστε. Ένα κύμα ψύχους, μια περίοδος έντονων βροχοπτώσεων ή ακόμη και η δυσκολία εύρεσης τροφής μπορούν να αλλάξουν την πορεία τους, οδηγώντας τα σε διαφορετικές περιοχές για να επιβιώσουν.
Καθώς όμως η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει σταδιακά τις θερμοκρασίες και τις βροχοπτώσεις, οι αλλαγές αυτές ενδέχεται να αποκτήσουν πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, επηρεάζοντας τις περιοχές διαχείμασης, τη διάρκεια παραμονής αλλά και τα είδη που συναντώνται σε κάθε οικοσύστημα.
Αυτό αναδεικνύει επιστημονική μελέτη που εξέτασε χαρακτηριστικά είδη πτηνών τα οποία διαχειμάζουν σε υγροτόπους, δάση και αγροτικές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας.
Το κρύο μπορεί να φέρει περισσότερα πουλιά στην Ελλάδα
Για τα μεταναστευτικά πουλιά, ο χειμώνας σημαίνει συνεχή αναζήτηση των κατάλληλων συνθηκών για τροφή και επιβίωση.
Στους υγροτόπους της Βόρειας Ελλάδας, για παράδειγμα, η πτώση της θερμοκρασίας μπορεί αρχικά να αυξήσει τον αριθμό των υδρόβιων πτηνών. Πάπιες, χήνες και άλλα είδη που βρίσκονται βορειότερα μετακινούνται προς περιοχές με ηπιότερο κλίμα, βρίσκοντας προσωρινό καταφύγιο στην Ελλάδα.
Αν όμως το ψύχος επιμείνει και οι συνθήκες γίνουν δυσμενέστερες, η εικόνα μπορεί να αλλάξει. Η πρόσβαση στην τροφή περιορίζεται και ορισμένα πτηνά συνεχίζουν το ταξίδι τους ακόμη νοτιότερα.
Η μπεκάτσα κατεβαίνει χαμηλότερα για να βρει τροφή
Διαφορετική συμπεριφορά παρουσιάζει η μπεκάτσα. Σε περιόδους έντονου ψύχους μπορεί να εγκαταλείψει τα ορεινά δάση και να κινηθεί προς χαμηλότερα υψόμετρα.
Κλειδί για τις μετακινήσεις της είναι η τροφή. Η μπεκάτσα τρέφεται κυρίως με γεωσκώληκες που βρίσκει στο έδαφος, επομένως ο παγετός μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά την πρόσβασή της σε αυτούς.
Η βροχή, από την άλλη πλευρά, μεταβάλλει την υγρασία του εδάφους και μαζί τη διαθεσιμότητα της τροφής, επιτρέποντας στα πουλιά να εξαπλώνονται σε περισσότερες κατάλληλες περιοχές.
Δεν αντιδρούν όλα τα είδη με τον ίδιο τρόπο
Στα πουλιά των αγροτικών περιοχών η εικόνα είναι λιγότερο ξεκάθαρη. Είδη όπως η σιταρήθρα δεν παρουσίασαν εξίσου σαφή σύνδεση ανάμεσα στις τοπικές καιρικές συνθήκες και την παρουσία ή την αναχώρησή τους.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Βιολογίας Άγριας Πανίδας Περικλή Κ. Μπίρτσα, υπήρξαν ενδείξεις ότι οι χαμηλότερες θερμοκρασίες την άνοιξη μπορεί να συνδέονται με μεγαλύτερη παραμονή των πτηνών, χωρίς όμως να προκύπτει ένας κανόνας που να ισχύει συνολικά.
Η διαφορετική συμπεριφορά εξηγείται από τις ιδιαίτερες οικολογικές ανάγκες κάθε είδους. Για ένα υδρόβιο πτηνό, το πάγωμα του νερού μπορεί να σημαίνει απώλεια πρόσβασης στην τροφή. Για ένα είδος που τρέφεται στην επιφάνεια μιας αγροτικής έκτασης, η ίδια μεταβολή μπορεί να έχει πολύ διαφορετική επίδραση.
Αλλάζει ο χάρτης της διαχείμασης
Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι μεταβολές στη θερμοκρασία και τις βροχοπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν πού διαχειμάζουν τα μεταναστευτικά πτηνά, πόσο παραμένουν σε μια περιοχή και ποια είδη συναντώνται σε αυτή.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής. Αν οι συνθήκες που κάποτε εμφανίζονταν περιστασιακά γίνουν συχνότερες ή διαρκέσουν περισσότερο, μπορούν σταδιακά να δημιουργήσουν ευνοϊκότερο περιβάλλον για ορισμένα είδη και δυσμενέστερο για άλλα.
Γιατί χρειάζεται παρακολούθηση σε βάθος χρόνου
Ο Περικλής Μπίρτσας υπογραμμίζει τη σημασία της συστηματικής και μακροχρόνιας παρακολούθησης της ορνιθοπανίδας. Μια αλλαγή στον αριθμό των πτηνών που εμφανίζονται σε μια περιοχή δεν αρκεί από μόνη της για να αποδοθεί στην κλιματική αλλαγή.
Χρειάζονται δεδομένα πολλών ετών ώστε οι επιστήμονες να μπορούν να διακρίνουν μια προσωρινή μετακίνηση λόγω καιρού από μια ουσιαστικότερη αλλαγή στις περιοχές διαχείμασης ή από μια ευρύτερη μεταβολή του πληθυσμού ενός είδους.
Καθώς το κλίμα αλλάζει, λοιπόν, αλλάζει μαζί του και ένας χάρτης που εδώ και αιώνες χαράσσεται κάθε χρόνο στον ουρανό.