Τέσσερις μήνες μετά την ακινητοποίησή του, το έργο περιμένει το πόρισμα για τις πολυκατοικίες και την έγκριση της νέας τεχνικής μελέτης
Σε κομβικό σημείο εισέρχονται οι εργασίες για τη Γραμμή 4 του Μετρό στην Κυψέλη, καθώς μέσα στις επόμενες ημέρες αναμένονται τα πρώτα συμπεράσματα του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας για την κατάσταση των πολυκατοικιών που έχουν επηρεαστεί από τη διάνοιξη.
Ο μετροπόντικας παραμένει ακινητοποιημένος εδώ και περίπου τέσσερις μήνες, μετά την εμφάνιση προβλημάτων σε κτίρια της περιοχής. Παράλληλα, η κοινοπραξία ΑΒΑΞ – GHELLA – ALSTOM έχει υποβάλει στην Ελληνικό Μετρό νέα τεχνική μελέτη, η οποία εξετάζει τους όρους υπό τους οποίους θα μπορούσε να συνεχιστεί με ασφάλεια η εκσκαφή.
Οι δύο διαδικασίες, ωστόσο, είναι διακριτές. Το πόρισμα του ΤΕΕ αναμένεται να αποτυπώσει την κατάσταση των κτιρίων και τις παρεμβάσεις που πιθανόν απαιτούνται, χωρίς αυτό να συνεπάγεται αυτομάτως ότι ο μετροπόντικας θα τεθεί ξανά σε λειτουργία.
Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να ολοκληρωθεί και η αξιολόγηση της νέας τεχνικής μελέτης, ώστε να καθοριστούν οι παράμετροι ασφαλούς συνέχισης της διάνοιξης.
Τι περιμένουν από το πόρισμα του ΤΕΕ
Τα πρώτα συμπεράσματα του Τεχνικού Επιμελητηρίου αναμένονται μέσα στην εβδομάδα, χωρίς να έχει γίνει ακόμη σαφές εάν θα δοθεί στη δημοσιότητα το σύνολο της πραγματογνωμοσύνης ή μέρος των ευρημάτων.
Η αξιολόγηση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι αρχικοί έλεγχοι που είχαν πραγματοποιηθεί τον Μάιο και τον Ιούνιο από την Ελληνικό Μετρό και την κατασκευαστική κοινοπραξία είχαν αμφισβητηθεί από την Πρωτοβουλία Κατοίκων.
Βασικός στόχος είναι να προσδιοριστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η έκταση των προβλημάτων στις πολυκατοικίες και να καθοριστούν οι εργασίες αποκατάστασης που απαιτούνται.
Το πότε θα μπορέσει να επανεκκινήσει η διάνοιξη αποτελεί διαφορετικό σκέλος της διαδικασίας.
Η νέα μελέτη για τον μετροπόντικα
Για την επανέναρξη των εργασιών έχει ήδη συνταχθεί νέα τεχνική μελέτη, η οποία έχει υποβληθεί στην Ελληνικό Μετρό και βρίσκεται υπό αξιολόγηση.
Για την εκπόνησή της συγκροτήθηκε στις αρχές Αυγούστου ειδική ομάδα, στην οποία συμμετείχαν Έλληνες πανεπιστημιακοί, μηχανικοί της κοινοπραξίας και εμπειρογνώμονες από το εξωτερικό.
Η μελέτη εξετάζει τόσο τις γεωλογικές συνθήκες που συνάντησε ο μετροπόντικας όσο και τα φαινόμενα που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια της εκσκαφής. Παράλληλα, επιχειρεί να προσδιορίσει τις τεχνικές παραμέτρους με τις οποίες θα πρέπει να λειτουργήσει το μηχάνημα όταν δοθεί το πράσινο φως για την επανεκκίνησή του.
Μεταξύ των στοιχείων που εξετάζονται είναι οι πιέσεις κατά τη διάνοιξη, οι συνθήκες έγχυσης νερού και τσιμεντοειδών υλικών και η πυκνότητα των υλικών που χρησιμοποιούνται.
Η κοινοπραξία αναμένει πλέον την αξιολόγηση της μελέτης από την Ελληνικό Μετρό. Μέχρι στιγμής δεν έχει προσδιοριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία για την επανέναρξη των εργασιών.
Ο μετροπόντικας βρίσκεται σήμερα περίπου 200 μέτρα μετά την πλατεία Κυψέλης, στην περιοχή ανάμεσα στις οδούς Σπετσών και Ζακύνθου.
Μπορούν να ανακτηθούν οι τέσσερις μήνες;
Η τετράμηνη ακινητοποίηση του μηχανήματος δεν μεταφράζεται κατ’ ανάγκη σε ισόχρονη καθυστέρηση για ολόκληρο το έργο.
Πηγές με γνώση της κατασκευής εκτιμούν ότι μέρος του χρόνου μπορεί να ανακτηθεί σε επόμενες φάσεις, εφόσον το επιτρέψουν οι γεωλογικές συνθήκες και οι τεχνικοί περιορισμοί που θα τεθούν για την ασφαλή συνέχιση της διάνοιξης.
Η ταχύτητα ενός μετροπόντικα δεν είναι σταθερή. Σε δύσκολο υπέδαφος η ημερήσια πρόοδος μπορεί να περιοριστεί ακόμη και στα πέντε μέτρα, ενώ υπό ευνοϊκότερες συνθήκες μπορεί να φτάσει έως και τα 20 μέτρα.
Περιθώρια επιτάχυνσης μπορούν επίσης να προκύψουν από την ενίσχυση των συνεργείων και τη λειτουργία σε διαδοχικές βάρδιες, ακόμη και σε 24ωρη βάση.
Από την κατασκευαστική πλευρά χρησιμοποιείται ως ενδεικτικό παράδειγμα μια εργασία που υπό κανονικές συνθήκες θα απαιτούσε περίπου τρεις μήνες και, με υψηλότερη παραγωγικότητα, θα μπορούσε να περιοριστεί περίπου στον ενάμιση.
Πρόκειται, ωστόσο, για ένα θεωρητικό παράδειγμα και όχι για πρόβλεψη σχετικά με την Κυψέλη.
Το πραγματικό περιθώριο ανάκτησης χρόνου θα εξαρτηθεί από το πότε θα επανεκκινήσει το μηχάνημα, το υπέδαφος που θα συναντήσει και τις πρόσθετες τεχνικές προδιαγραφές που ενδέχεται να επιβληθούν.
Σε κάθε περίπτωση, η επιτάχυνση των εργασιών δεν μπορεί να γίνει εις βάρος της ασφάλειας των κτιρίων που βρίσκονται πάνω από τη χάραξη της σήραγγας.
Με βάση τον προηγούμενο σχεδιασμό, η συγκεκριμένη σήραγγα επρόκειτο να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026. Η ακινητοποίηση έχει πλέον επηρεάσει αυτόν τον στόχο, χωρίς να έχει καθοριστεί νέος δεσμευτικός ορίζοντας.
Οι ρωγμές στις πολυκατοικίες και οι διαφορετικές εκτιμήσεις
Πέρα από το χρονοδιάγραμμα του έργου, το βασικό ζήτημα για τους κατοίκους παραμένει η κατάσταση των πολυκατοικιών που βρίσκονται στην περιοχή της διάνοιξης.
Προσωρινή έκθεση εμπειρογνωμόνων που έχουν οριστεί από τους κατοίκους θέτει ερωτήματα σχετικά με την έκταση των ζημιών και ζητά πληρέστερη τεχνική αξιολόγηση πριν συνεχιστούν οι εργασίες.
Οι ειδικοί αξιοποίησαν στοιχεία που παραδόθηκαν από την Ελληνικό Μετρό στα τέλη Αυγούστου, αλλά και αποτελέσματα από δικές τους αυτοψίες.
Τα διαθέσιμα στοιχεία αφορούσαν 14 πολυκατοικίες. Η πλευρά των κατοίκων υποστηρίζει, ωστόσο, ότι τα κτίρια στα οποία έχουν εμφανιστεί προβλήματα ανέρχονται συνολικά σε 25.
Οι περισσότερες βλάβες που έχουν καταγραφεί αφορούν ρωγμές και φθορές στην τοιχοποιία.
Σε δύο πολυκατοικίες έχουν εντοπιστεί, σύμφωνα με πληροφορίες, ευρήματα που εντάσσονται στην «κόκκινη» κατηγορία της συγκεκριμένης τεχνικής αξιολόγησης.
Πηγές του έργου διευκρινίζουν ότι η συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση υποδεικνύει την ανάγκη επισκευών πριν συνεχιστεί η εκσκαφή και δεν ταυτίζεται με τον χαρακτηρισμό ενός κτιρίου ως ακατάλληλου για κατοίκηση, όπως συμβαίνει στους μετασεισμικούς ελέγχους.
Η Πρωτοβουλία Κατοίκων δίνει διαφορετική ερμηνεία, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για ζημιές που αφορούν τον φέροντα οργανισμό των κτιρίων.
Παράλληλα, οι κάτοικοι αμφισβητούν ότι η κατάσταση έχει σταθεροποιηθεί και αναφέρουν πως το τελευταίο διάστημα έχουν εμφανιστεί νέες σοβαρές ρωγμές σε κολώνες, πατώματα, σκάλες και οροφές, ακόμη και σε κτίρια στα οποία είχαν ήδη πραγματοποιηθεί αυτοψίες.
Τι απαντά το υπουργείο Υποδομών
Από την πλευρά της Πολιτείας, ο υφυπουργός Υποδομών και Μεταφορών Νίκος Ταχιάος έχει δηλώσει ότι, σύμφωνα με την ενημέρωση που διαθέτει από τους μηχανικούς, δεν προκύπτει ανάγκη εκκένωσης κατοικιών και οι μετρήσεις δεν καταγράφουν νέες καθιζήσεις.
Παράλληλα, έχει αναγνωρίσει την ανησυχία των κατοίκων και έχει διαβεβαιώσει ότι το Δημόσιο και η Ελληνικό Μετρό θα αναλάβουν την αποκατάσταση των ζημιών.
Όπως έχει επισημάνει, κάθε κτίριο πρέπει να εξετάζεται μεμονωμένα, καθώς διαφοροποιούνται τόσο η ηλικία και η προϋπάρχουσα κατάστασή του όσο και ο τρόπος με τον οποίο επηρεάστηκε από τις καθιζήσεις.
Στην περιοχή υπάρχουν κτίρια ηλικίας ακόμη και ενός αιώνα, καθώς και εγκαταλελειμμένα ακίνητα με θεμελιώσεις μικρού βάθους. Η κατάσταση στην οποία βρίσκονταν πριν από την έναρξη του έργου αποτελεί παράμετρο που πρέπει να συνεκτιμηθεί, χωρίς αυτό να αποκλείει πιθανή επίδραση της διάνοιξης στις βλάβες που έχουν καταγραφεί.
Το υπουργείο έχει ξεκαθαρίσει ότι ο μετροπόντικας δεν θα ξεκινήσει ξανά πριν διασφαλιστεί ότι η συνέχιση της εκσκαφής δεν θα προκαλέσει πρόσθετη επιβάρυνση στα γειτονικά κτίρια.
Η υπόθεση έφτασε στην Εισαγγελία
Το ζήτημα των ζημιών έχει πλέον αποκτήσει και δικαστική διάσταση.
Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας διαβίβασε στην Εισαγγελία Αθηνών το πόρισμα των τεχνικών συμβούλων των κατοίκων, οι οποίοι μελέτησαν την πραγματογνωμοσύνη της Ελληνικό Μετρό και της κοινοπραξίας και κατέθεσαν τις δικές τους παρατηρήσεις.
Το υπουργείο Υποδομών υποστηρίζει ότι το συγκεκριμένο πόρισμα δεν προσέθεσε νέα δεδομένα σε όσα γνώριζαν ήδη οι αρμόδιες υπηρεσίες.
Ο Νίκος Ταχιάος έχει αναφέρει ότι το μέγεθος των καθιζήσεων είχε γίνει αντιληπτό από την αρχή και αποτέλεσε τον λόγο για τον οποίο διακόπηκε η λειτουργία του μετροπόντικα.
Την ίδια στιγμή, ο επικεφαλής της παράταξης «Αθήνα Ψηλά», Κώστας Μπακογιάννης, έχει ζητήσει έκτακτη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου με τη συμμετοχή κατοίκων, εκπροσώπων της Ελληνικό Μετρό και του ΤΕΕ.
Η παράταξη ζητά να δημοσιοποιηθούν οι έλεγχοι, να δοθούν εγγυήσεις για την ασφάλεια των κτιρίων και να παρουσιαστεί δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για την αποκατάσταση των ζημιών χωρίς οικονομική επιβάρυνση των κατοίκων.
Παράλληλα, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο νέων προσφυγών από κατοίκους ακινήτων κάτω από τα οποία πρόκειται να περάσει η σήραγγα. Προς το παρόν, πάντως, πρόκειται για πιθανό σενάριο και όχι για δεδομένη νέα δικαστική εξέλιξη.
Σε αναμονή και οι επισκευές
Η αντιπαράθεση έχει επηρεάσει και την αποκατάσταση των κτιρίων.
Σύμφωνα με πηγές του έργου, μέχρι σήμερα έχουν ολοκληρωθεί επισκευές σε δέκα κατοικίες, ωστόσο η διαδικασία έχει ουσιαστικά ανασταλεί.
Η κοινοπραξία αναφέρει ότι τα συνεργεία μπορούν να επιστρέψουν μετά τη δημοσιοποίηση του πορίσματος του ΤΕΕ, εφόσον υπάρξει συναίνεση από ιδιοκτήτες ή ενοίκους.
Σύμφωνα με τον υφυπουργό Υποδομών, το κόστος των εργασιών αποκατάστασης βαρύνει τον ανάδοχο και αναμένεται να καλυφθεί μέσω ασφαλιστικής κάλυψης.
Ο ίδιος έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο αλλαγής της χάραξης της σήραγγας και έχει αναφέρει ότι, πριν ξεκινήσει ξανά ο μετροπόντικας, θα παρουσιαστεί η μεθοδολογία με την οποία θα συνεχιστούν οι εργασίες.
Το άλλο μεγάλο μέτωπο στον Ευαγγελισμό
Η Κυψέλη δεν αποτελεί το μοναδικό σημείο στο οποίο η κατασκευή της Γραμμής 4 συναντά εμπόδια.
Στον Ευαγγελισμό, η βασική εκκρεμότητα αφορά την περιβαλλοντική αδειοδότηση του εργοταξίου στο Πάρκο Ριζάρη.
Η υπόθεση συνδέεται με προσφυγή του κοινωφελούς Ιδρύματος «Νικόλας Δ. Πατέρας» στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Με την απόφαση 2274/2023, το ΣτΕ διατήρησε σε ισχύ τους περιβαλλοντικούς όρους και τη χωροθέτηση του σταθμού, ζήτησε όμως την εκπόνηση νέας Τεχνικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για το εργοτάξιο.
Η Ελληνικό Μετρό υπέβαλε νέα μελέτη στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τον Μάιο του 2025.
Σε αυτή περιλαμβάνονται οι πρόδρομες και οι κύριες κατασκευαστικές εργασίες, η τελική διαμόρφωση του σταθμού, η αποκατάσταση και επαναφύτευση του Πάρκου Ριζάρη, καθώς και νέα Μελέτη Κυκλοφοριακών Επιπτώσεων.
Η διαδικασία, ωστόσο, δεν έχει ολοκληρωθεί.
Τον Μάιο του 2026 η αρμόδια Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης επέστρεψε τη μελέτη, ζητώντας να συνταχθεί εκ νέου αφού προηγουμένως εξεταστούν εναλλακτικές λύσεις.
Η εκκρεμότητα έχει επηρεάσει και το οικονομικό αντικείμενο της σύμβασης για τις πρόδρομες εργασίες που έχει αναλάβει η ΕΡΕΤΒΟ.
Η αξία της σχετικής επιμέρους σύμβασης μειώνεται από 4,8 εκατ. ευρώ σε 4,327 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, καθώς αφαιρούνται εργασίες στον Ευαγγελισμό οι οποίες δεν εκτελέστηκαν.
Ακόμη και όταν ολοκληρωθεί η περιβαλλοντική διαδικασία, θα πρέπει να προηγηθούν οι πρόδρομες εργασίες και στη συνέχεια να παραδοθεί ο χώρος στην κοινοπραξία που κατασκευάζει τη Γραμμή 4.
Με τα σημερινά δεδομένα παραμένει δύσκολο να προσδιοριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία πλήρους ανάπτυξης των εργασιών στον σταθμό.
Γιατί το χρονοδιάγραμμα παραμένει υπό πίεση
Η συνολική πορεία της Γραμμής 4 εξακολουθεί να βρίσκεται υπό πίεση.
Παρότι η κατασκευαστική πλευρά θεωρεί ότι μέρος της καθυστέρησης στην Κυψέλη μπορεί να καλυφθεί με επιτάχυνση των εργασιών, η εικόνα είναι διαφορετική στον Ευαγγελισμό και στα Εξάρχεια.
Στις συγκεκριμένες περιοχές η εξέλιξη του έργου εξαρτάται από περιβαλλοντικές, διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες, οι οποίες δεν μπορούν να επιταχυνθούν απλώς με περισσότερα συνεργεία ή μεγαλύτερη παραγωγικότητα.
Για τον λόγο αυτό, οι τέσσερις μήνες κατά τους οποίους ο μετροπόντικας παραμένει ακίνητος στην Κυψέλη δεν μπορούν ακόμη να μετατραπούν σε συγκεκριμένο αριθμό μηνών καθυστέρησης για το σύνολο της Γραμμής 4.
Η τελική επίπτωση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η διάνοιξη βρίσκεται στην κρίσιμη διαδρομή του έργου και από το εάν ο χαμένος χρόνος μπορεί να ανακτηθεί στα επόμενα στάδια.
Προς το παρόν, το 2032 εξακολουθεί να αποτελεί τον ορίζοντα αναφοράς για την ολοκλήρωση της Γραμμής 4. Η ανάδοχος κοινοπραξία έχει υποβάλει αίτημα παράτασης έως το 2034, χωρίς όμως το 2034 να αποτελεί εγκεκριμένη νέα ημερομηνία παράδοσης.
Το επόμενο βήμα στην Κυψέλη θα κριθεί σε δύο επίπεδα. Αρχικά από τα συμπεράσματα του ΤΕΕ για την κατάσταση των πολυκατοικιών και στη συνέχεια από την αξιολόγηση της νέας τεχνικής μελέτης που θα καθορίσει τους όρους ασφαλούς επανεκκίνησης της διάνοιξης.
Μόνο μετά την ολοκλήρωση αυτών των διαδικασιών θα μπορεί να υπάρξει σαφέστερη εικόνα τόσο για την επιστροφή του μετροπόντικα σε λειτουργία όσο και για την πραγματική επίπτωση της τετράμηνης διακοπής στο χρονοδιάγραμμα της Γραμμής 4.
