Τρία χρόνια μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ, η Μέση Ανατολή παραμένει αντιμέτωπη με τις συνέπειες μιας ημέρας που ανέτρεψε τις ισορροπίες ολόκληρης της περιοχής
Η σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023, ο πόλεμος στη Γάζα και η επέκταση των συγκρούσεων στον Λίβανο, στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Ιράν διαμόρφωσαν μια νέα πραγματικότητα, με τεράστιο ανθρώπινο κόστος και επιπτώσεις πολύ πέρα από τα σύνορα των εμπλεκόμενων χωρών.
Ekείνο το πρωινό, ένοπλοι της Χαμάς και άλλων παλαιστινιακών οργανώσεων παραβίασαν τα σύνορα της Γάζας και επιτέθηκαν σε κοινότητες, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και στο μουσικό φεστιβάλ Nova. Περίπου 1.200 άνθρωποι σκοτώθηκαν, οι περισσότεροι άμαχοι, ενώ 251 απήχθησαν και μεταφέρθηκαν στη Γάζα. Σήμερα, συγγενείς θυμάτων και επιζώντες επιστρέφουν στους τόπους των επιθέσεων για να τιμήσουν τους νεκρούς.
Η αποτυχία των μέτρων ασφαλείας του Ισραήλ
Για το Ισραήλ, η επίθεση αποκάλυψε μια πρωτοφανή αποτυχία του μηχανισμού ασφαλείας. Ο συνοριακός φράχτης, τα προηγμένα συστήματα επιτήρησης και οι υπηρεσίες πληροφοριών δεν απέτρεψαν τον αιφνιδιασμό. Η πεποίθηση ότι η Χαμάς μπορούσε να περιοριστεί μέσω αποτροπής και ελεγχόμενων στρατιωτικών επιχειρήσεων κατέρρευσε μέσα σε λίγες ώρες.
Η κυβέρνηση του Βενιαμίν Νετανιάχου απάντησε με πόλεμο, θέτοντας ως στόχους την εξουδετέρωση της στρατιωτικής και κυβερνητικής ισχύος της Χαμάς και την επιστροφή των ομήρων. Οι βομβαρδισμοί και οι χερσαίες επιχειρήσεις που ακολούθησαν προκάλεσαν εκτεταμένη καταστροφή στη Γάζα, επανειλημμένους εκτοπισμούς και κατάρρευση βασικών υποδομών.
Οι όμηροι που γύρισαν ζωντανοί, εκείνοι που επιστράφηκαν μέσα σε φέρετρα και οι δεκάδες χιλιάδες νεκροί Παλαιστίνιοι
Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, περισσότεροι από 74.000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη του πολέμου. Η καταμέτρηση δεν διαχωρίζει τους αμάχους από τους μαχητές. Για τον πληθυσμό του θύλακα, η τρίτη επέτειος βρίσκει οικογένειες διαλυμένες και μεγάλο μέρος της καθημερινότητας να εκτυλίσσεται σε σκηνές και κατεστραμμένα κτίρια.
Η τύχη των ομήρων εξελίχθηκε σε κεντρικό ζήτημα της ισραηλινής πολιτικής ζωής. Οι συμφωνίες ανταλλαγής και οι προσωρινές ανακωχές επέτρεψαν σταδιακές απελευθερώσεις, χωρίς να εξασφαλίσουν αμέσως τον τερματισμό των επιχειρήσεων. Η φετινή επέτειος είναι η πρώτη κατά την οποία όλοι οι όμηροι έχουν επιστρέψει από τη Γάζα, είτε ζωντανοί είτε νεκροί. Το τραύμα της αιχμαλωσίας, όμως, παραμένει για τους επιζώντες και τις οικογένειές τους.
Ο πόλεμος εξαπλώθηκε γρήγορα. Από τις 8 Οκτωβρίου 2023, η Χεζμπολάχ άρχισε επιθέσεις από τον Λίβανο, δηλώνοντας ότι στηρίζει τη Γάζα. Οι ανταλλαγές πυρών εξελίχθηκαν σε ευρύτερη σύγκρουση, αναγκάζοντας κατοίκους και στις δύο πλευρές των συνόρων να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Το φθινόπωρο του 2024, οι εκρήξεις βομβητών και ασυρμάτων και η δολοφονία του Χασάν Νασράλα επέφεραν βαριά πλήγματα στην οργάνωση.
Στη… μέση και οι Χούθι – Η πτώση του Άσαντ στη Συρία
Παράλληλα, οι Χούθι της Υεμένης έβαλαν στο στόχαστρο τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα. Μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες άλλαξαν διαδρομές, παρακάμπτοντας τη Διώρυγα του Σουέζ και στέλνοντας πλοία γύρω από την Αφρική. Έτσι, η περιφερειακή σύγκρουση μεταφέρθηκε στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, αυξάνοντας χρόνους μεταφοράς και κόστος.
Η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ και του Ιράν συνέπεσε με την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία, τον Δεκέμβριο του 2024. Η κατάρρευση του καθεστώτος προέκυψε από την προέλαση των αντικαθεστωτικών δυνάμεων, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι βασικοί σύμμαχοί του ήταν αποδυναμωμένοι ή στραμμένοι σε άλλα μέτωπα. Για την Τεχεράνη, η απώλεια της Δαμασκού αποτέλεσε σοβαρό πλήγμα στην περιφερειακή της επιρροή.
Ισραήλ και Ιράν: Στο σημείο χωρίς γυρισμό – Η άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ – Παρελθόν ο Αλί Χαμενεΐ
Στο μεταξύ, Ισραήλ και Ιράν πέρασαν από τις μυστικές επιχειρήσεις στις απευθείας επιθέσεις. Οι ανταλλαγές πληγμάτων του 2024 ακολουθήθηκαν από τον δωδεκαήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025, στον οποίο παρενέβησαν στρατιωτικά και οι Ηνωμένες Πολιτείες, βομβαρδίζοντας ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Η κλιμάκωση συνεχίστηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, με νέα αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν και τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Η σύγκρουση απέκτησε πλέον ακόμη μεγαλύτερο στρατιωτικό και γεωπολιτικό βάρος. Η πορεία αυτή, ωστόσο, δεν ήταν προδιαγεγραμμένη: διαμορφώθηκε από διαδοχικές αποφάσεις, αντίποινα και αποτυχημένες προσπάθειες αποκλιμάκωσης.
Η εκεχειρία που δεν ήταν…
Στη Γάζα, η εκεχειρία της 10ης Οκτωβρίου 2025 περιόρισε τις μεγάλες επιχειρήσεις, αλλά δεν έφερε διαρκή ειρήνη. Τουλάχιστον 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί έκτοτε, σύμφωνα με τις τοπικές υγειονομικές αρχές. Ο αφοπλισμός της Χαμάς παραμένει άλυτος, όπως και το ζήτημα της μεταπολεμικής διακυβέρνησης και της ανοικοδόμησης.
Τρία χρόνια μετά, το Ισραήλ εξακολουθεί να αναζητεί λογοδοσία για τον αιφνιδιασμό, με το ζήτημα να βαραίνει την πολιτική αντιπαράθεση ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου. Στη Γάζα, η επιβίωση παραμένει καθημερινός αγώνας. Η επέτειος θυμίζει τόσο τη φρίκη της αρχικής επίθεσης όσο και την ανάγκη μιας πολιτικής διεξόδου που θα εξασφαλίζει ασφάλεια για τους Ισραηλινούς και δικαιώματα, προστασία και προοπτική για τους Παλαιστινίους.
