Η ανακάλυψη του ευρωπαϊκού διαστημικού τηλεσκοπίου μεταφέρει τους επιστήμονες στις πρώτες εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, ανοίγοντας νέο κεφάλαιο στην κατανόηση της κοσμικής εξέλιξης
Μία από τις σημαντικότερες αστρονομικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών φέρνει στο φως το ευρωπαϊκό διαστημικό τηλεσκόπιο Euclid, το οποίο εντόπισε τα αρχαιότερα κβάζαρ που έχουν παρατηρηθεί μέχρι σήμερα, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τα πρώτα στάδια της ιστορίας του σύμπαντος και την προέλευση των υπερμεγεθών μαύρων τρυπών.
Η διεθνής ερευνητική ομάδα ανακοίνωσε ότι εντόπισε συνολικά 31 κβάζαρ, ανάμεσά τους και τα δύο αρχαιότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ. Το φως τους ξεκίνησε το ταξίδι του όταν το σύμπαν είχε ηλικία μόλις 670 εκατομμυρίων ετών, δηλαδή περίπου το 5% της σημερινής του ηλικίας, η οποία υπολογίζεται στα 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια.
Τα κβάζαρ συγκαταλέγονται στα πιο φωτεινά αντικείμενα του σύμπαντος. Βρίσκονται στον πυρήνα νεαρών γαλαξιών και τροφοδοτούνται από υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες, οι οποίες απορροφούν τεράστιες ποσότητες ύλης. Η διαδικασία αυτή απελευθερώνει τεράστια ποσά ενέργειας, καθιστώντας τα κβάζαρ τρισεκατομμύρια φορές φωτεινότερα από τον Ήλιο.
Η νέα ανακάλυψη ξεπερνά το προηγούμενο ρεκόρ κατά περίπου 20 εκατομμύρια χρόνια και αναδεικνύει τις δυνατότητες του Euclid, το οποίο, από την εκτόξευσή του το 2023, μπορεί να εξερευνά μεγάλες περιοχές του ουρανού και να ανιχνεύει εξαιρετικά αμυδρές πηγές φωτός που μέχρι πρόσφατα παρέμεναν αόρατες.
Τα κβάζαρ αυτά ανήκουν στην εποχή του επανιονισμού, μια καθοριστική περίοδο κατά την οποία σχηματίστηκαν τα πρώτα άστρα και οι πρώτοι γαλαξίες, σηματοδοτώντας το τέλος των λεγόμενων «κοσμικών σκοτεινών χρόνων». Οι επιστήμονες αξιοποιούν το φως τους ως «κοσμικούς φάρους», μελετώντας το αέριο που παρεμβάλλεται ανάμεσα σε αυτά και τη Γη, ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τις συνθήκες που επικρατούσαν στο νεαρό σύμπαν.
Παράλληλα, η ανακάλυψη εντείνει ένα από τα μεγαλύτερα άλυτα ερωτήματα της σύγχρονης κοσμολογίας. Οι υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες που βρίσκονται στο κέντρο αυτών των κβάζαρ διαθέτουν μάζα δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου, γεγονός που δυσκολεύει τους επιστήμονες να εξηγήσουν πώς κατάφεραν να αναπτυχθούν τόσο γρήγορα, όταν το σύμπαν βρισκόταν ακόμη στα πρώτα στάδια της εξέλιξής του.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο συνδυασμός των δεδομένων του Euclid με τις παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb θα συμβάλει στην αποκάλυψη του μηχανισμού δημιουργίας των πρώτων υπερμεγεθών μαύρων τρυπών. Στόχος τους είναι να δημιουργήσουν ένα πλήρες «χρονικό» της εξέλιξης των κβάζαρ κατά το πρώτο δισεκατομμύριο χρόνια της ιστορίας του σύμπαντος.
Το Euclid, το οποίο επιχειρεί από απόσταση περίπου 1,5 εκατομμυρίου χιλιομέτρων από τη Γη, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αποστολές του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος. Στο πλαίσιο της εξαετούς αποστολής του χαρτογραφεί δισεκατομμύρια γαλαξίες, συμβάλλοντας στη μελέτη της σκοτεινής ύλης, της σκοτεινής ενέργειας και της εξέλιξης του σύμπαντος από τα πρώτα του βήματα έως σήμερα.