Παλαιότερα το επαγγελματικό όνειρο ήταν σχεδόν γραμμικό. Έμπαινες σε μια δουλειά, έκανες υπομονή, ανέβαινες σιγά σιγά, έπαιρνες καλύτερο μισθό, γραφείο με παράθυρο, ίσως και μια καρέκλα που δεν έτριζε και κάποια στιγμή έβγαινες στη σύνταξη με την αίσθηση ότι υπηρέτησες έναν σκοπό ή, έστω, έναν εργοδότη που ήξερε το μικρό σου όνομα. Υπήρχε μια υπόσχεση: δούλεψε, άντεξε, προόδευσε, ξεκουράσου στο τέλος.
- του Γιώργου Ν. Καραμανλή
Για την Gen Z αυτό ακούγεται περίπου σαν παραμύθι των αδελφών Γκριμ με ένσημα. Η σύνταξη δεν είναι ορίζοντας. Είναι αστικός μύθος που διηγούνται οι μεγαλύτεροι, μαζί με ιστορίες για σπίτια που αγοράστηκαν με έναν μισθό και διακοπές χωρίς δόσεις. Οι νέοι δεν σκέφτονται τόσο το τέλος της καριέρας τους. Σκέφτονται αν θα αντέξουν μέχρι την Παρασκευή. Και όταν έρθει η Παρασκευή απόγευμα, τη βιώνουν όχι ως αρχή ξεκούρασης αλλά ως προσωρινή αναστολή ποινής.
Η παλιά επαγγελματική ανέλιξη στηριζόταν σε μια συμφωνία: ο εργαζόμενος έδινε χρόνο, αφοσίωση και υπομονή και το σύστημα του επέστρεφε σταθερότητα, ασφάλεια και προοπτική. Σήμερα η συμφωνία αυτή έχει σπάσει. Η αγορά ζητά διαθεσιμότητα, ευελιξία, δεξιότητες, ταχύτητα, αντοχή, χαμόγελο, ομαδικό πνεύμα και, αν γίνεται, πάθος για μια θέση με μισθό που χρειάζεται συμπλήρωμα από γονείς, side hustle ή θαύμα.
Δεν είναι λοιπόν περίεργο που οι νέοι δεν προσκυνούν την καριέρα όπως παλιά. Δεν είναι τεμπελιά αλλά ρεαλισμός με μαύρους κύκλους. Όταν η δουλειά δεν εγγυάται αξιοπρεπή ζωή, η καριέρα παύει να είναι ταυτότητα και γίνεται απλώς εργαλείο επιβίωσης. Όταν η υπερωρία βαφτίζεται «ομαδικότητα» και η εξουθένωση «δέσμευση», η Παρασκευή απόγευμα αποκτά σχεδόν θρησκευτική σημασία.
Η Gen Z θέλει να δουλέψει. Απλώς δεν θέλει να θυσιαστεί σε ένα σύστημα που δεν υπόσχεται πια ανταμοιβή αλλά μόνο περισσότερες απαιτήσεις. Δεν ονειρεύεται απαραίτητα μεγάλη καρέκλα, εταιρικό πάρκινγκ και τιμητική πλακέτα στα εξήντα πέντε. Ονειρεύεται χρόνο, ανάσα, μισθό που να φτάνει, δουλειά με νόημα και ένα Σαββατοκύριακο που να μη χρειάζεται για αποθεραπεία.
Ίσως αυτή να είναι η πιο μεγάλη αλλαγή. Οι νέοι ποτέ δεν αρνήθηκαν και ούτε τώρα αρνούνται την εργασία. Αρνούνται τη λατρεία της εργασίας ως υποκατάστατο ζωής. Και κάπως έτσι η Παρασκευή απόγευμα γίνεται το νέο σύμβολο μιας γενιάς που δεν ζητά να μη δουλεύει. Ζητά να μη χρειάζεται να εξαντλείται για να αποδεικνύει ότι αξίζει.
