Εκτίναξη ναύλων και ασφαλίστρων
Η κλιμάκωση της έντασης στη ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου και η αύξηση των επιθέσεων σε εμπορικά πλοία επαναφέρει στο επίκεντρο το ζήτημα της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη.
Συνολικά περισσότερα από 200 πλοία (tankers, LNG carriers και φορτηγά) έχουν ρίξει άγκυρα κοντά στο στενό του Ορμούζ περιμένοντας τις εξελίξεις. Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν έχουν ουσιαστικά παγώσει την κίνηση των δεξαμενόπλοιων μέσω αυτού του παγκόσμιου ναυτικού περάσματος ωθώντας τις τιμές του αργού πετρελαίου υψηλότερα εν μέσω ανησυχιών για την προσφορά.
Εάν η κατάσταση συνεχιστεί, η αύξηση του κόστους των καυσίμων, τα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου και οι λειτουργικές διαταραχές θα μπορούσαν να αυξήσουν το συνολικό κόστος μεταφοράς και να ασκήσουν ανοδική πίεση στα ναύλα των πλοίων. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, οι ΗΠΑ επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα νέο πλαίσιο προστασίας της ναυσιπλοΐας, εξετάζοντας την ανάπτυξη στρατιωτικών συνοδειών και οικονομικών μηχανισμών στήριξης των θαλάσσιων εμπορικών συναλλαγών, σε μια προσπάθεια να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη ροή ενέργειας προς τις διεθνείς αγορές.
Μπορεί να αναπτυχθεί μηχανισμός προστασίας στη διέλευση των πλοίων;
Η «ομπρέλα προστασίας» για τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο που ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald J. Trump επιχειρεί να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα για τη διεθνή οικονομία: μπορούν οι Ηνωμένες Πολιτείες να διασφαλίσουν την ασφαλή διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ; Το σχέδιο της Ουάσιγκτον προβλέπει τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου συστήματος προστασίας για τις θαλάσσιες ενεργειακές ροές στην περιοχή, ενώ η πρωτοβουλία αυτή έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, καθώς το Στενό του Ορμούζ – αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη και στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου.
Μέσω ανάρτησής του στην πλατφόρμα Truth Social ο Ν. Τραμπ γνωστοποίησε ότι το United States Navy είναι έτοιμο να ξεκινήσει συνοδείες δεξαμενόπλοιων στο Στενό του Ορμούζ «το συντομότερο δυνατό», με στόχο τη διασφάλιση της ελεύθερης ροής ενέργειας προς τις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει και οικονομικά εργαλεία για τη μείωση της αβεβαιότητας στις θαλάσσιες εμπορικές συναλλαγές.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, στελέχη της εταιρείας ναυτιλιακής ασφάλειας και διαχείρισης κινδύνου Diaplous ανέφεραν ότι οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία μετά την απόφαση μεγάλων ασφαλιστικών οργανισμών να αποσύρουν την κάλυψη πολεμικού κινδύνου για πλοία που διέρχονται από ύδατα γύρω από το Ιράν και τον Περσικό Κόλπο. Επεσήμαναν μάλιστα ότι στην ανάρτησή του ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε εντολή στην U.S. International Development Finance Corporation να παρέχει, με «λογικό κόστος», ασφάλιση πολιτικού κινδύνου και οικονομικές εγγυήσεις για θαλάσσιες εμπορικές συναλλαγές – με έμφαση στον ενεργειακό τομέα – που πραγματοποιούνται μέσω της περιοχής.
Η πρωτοβουλία αυτή, όπως τόνισαν, θα είναι διαθέσιμη σε όλες τις ναυτιλιακές εταιρείες. Ωστόσο, τα στελέχη της Diaplous επισημαίνουν ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί σαφείς λεπτομέρειες ούτε για το πότε και πώς θα εφαρμοστεί, ούτε για το οικονομικό πλαίσιο που θα τη συνοδεύει.
Τι επισημαίνεται στο επιχειρησιακό επίπεδο από τη Diaplous
Στο επιχειρησιακό επίπεδο, πάντως η Diaplous σημειώνει ότι την ευθύνη για την ασφάλεια της περιοχής διατηρεί η Κεντρική Στρατιωτική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία διαθέτει ισχυρή παρουσία με αεροπλανοφόρα, μαχητικά αεροσκάφη, μη επανδρωμένα συστήματα επιτήρησης και αντιαεροπορικές συστοιχίες και μπορεί να την υλοποιήσει ανά πάσα στιγμή αλλά όχι άμεσα. Οι επιχειρησιακές απαιτήσεις όμως ενός τέτοιου εγχειρήματος είναι πολυεπίπεδες και απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό, ιδιαίτερα απαιτητικό συντονισμό, εκτίμηση ρίσκου και πιθανώς περαιτέρω ενίσχυση δυνάμεων.
Σημειώνεται ότι το μοντέλο συνοδείας εμπορικών πλοίων παραπέμπει στην επιχείρηση Operation Earnest Will της δεκαετίας του 1980, όταν το αμερικανικό ναυτικό προστάτευε δεξαμενόπλοια κατά τη διάρκεια του λεγόμενου «Πολέμου των Τάνκερς». Η επιχείρηση Earnest Will πραγματοποιήθηκε την περίοδο 1987-1988 στον Περσικό Κόλπο, στο αποκορύφωμα του λεγόμενου «Πολέμου των Τάνκερς», κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ Ιράν και Ιράκ. Την εποχή εκείνη, και οι δύο χώρες επιτίθεντο σε δεξαμενόπλοια που μετέφεραν πετρέλαιο από τα κράτη του Κόλπου, με αποτέλεσμα να απειλείται σοβαρά η διεθνής ναυσιπλοΐα και οι ενεργειακές ροές.
Οι επιχειρήσεις και το ενδεχόμενο ναρκοθέτησης του Ορμούζ
Αναφορικά με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην ευρύτερη περιοχή, η Diaplous υπογραμμίζει ότι το Ιράν φαίνεται να εφαρμόζει στρατηγική φθοράς, χρησιμοποιώντας μαζικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη χαμηλού κόστους – περίπου 15.000 δολαρίων το καθένα. Αντίστοιχα, η αναχαίτισή τους από τις αμερικανικές δυνάμεις απαιτεί τη χρήση αντιαεροπορικών πυραύλων πολλαπλάσιου κόστους, δημιουργώντας μια άνιση οικονομικά αντιπαράθεση.
Παράλληλα, σημειώνουν ότι προβληματισμό προκαλεί το γεγονός πως η Τεχεράνη δεν έχει ενεργοποιήσει ακόμη το πλήρες οπλοστάσιό της, όπως υπερηχητικούς ή προηγμένους βαλλιστικούς πυραύλους, εξέλιξη που εντείνει την αβεβαιότητα για την επόμενη φάση της κρίσης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης και το ενδεχόμενο ναρκοθέτησης του Στενού του Ορμούζ, καθώς το Ιράν διαθέτει σημαντικά αποθέματα θαλάσσιων ναρκών. Αντίστοιχη τακτική εφαρμόζεται στον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας με αποτέλεσμα τον αποκλεισμό θαλασσίων περασμάτων και λιμένων.
Όπως τονίζει η Diaplous ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρατεταμένο αποκλεισμό του περάσματος, με σοβαρές οικονομικές συνέπειες για την παγκόσμια αγορά ενέργειας και το θαλάσσιο εμπόριο.
Πάντως παρά την ένταση, οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι μέχρι τώρα επιθέσεις έχουν κυρίως συμβολικό χαρακτήρα, επιδιώκοντας περισσότερο την άσκηση ψυχολογικής πίεσης και την προβολή ισχύος παρά την πρόκληση εκτεταμένων καταστροφών ενώ η εμπόλεμη κατάσταση έχει δημιουργήσει ήδη κόπωση. Σύμφωνα με πίνακα (επισυνάπτεται) που παρουσίασε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, οι αναλυτές εκτιμούν πάντως ότι η κάμψη των ιρανικών επιθέσεων μετά την έναρξη των επιχειρήσεων ενδέχεται να υποδηλώνει είτε προετοιμασία για παρατεταμένη σύγκρουση είτε μια στρατηγική αύξησης του κόστους για τους αντιπάλους.
Κατά την ίδια ανάλυση, εάν το Ιράν συνεχίσει τις επιθέσεις, αυτές είναι πιθανό να επικεντρωθούν περισσότερο σε περιφερειακές χώρες και λιγότερο στη θάλασσα. Ένα τέτοιο σενάριο θα απαιτούσε εκτεταμένη ανάπτυξη αντιαεροπορικών συστημάτων και θα μπορούσε να δημιουργήσει παράλληλα προβλήματα στις αεροπορικές μεταφορές στην ευρύτερη περιοχή.
Η ένταση στη Μέση Ανατολή αποτυπώνεται στα στοιχεία του πίνακα για τις εκτοξεύσεις ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), τα οποία παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις τις τελευταίες ημέρες.
