Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αλλά και στη διαδικασία των αυτοδιοικητικών εκλογών φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από το Υπουργείο Εσωτερικών έως τις 4 Ιουνίου 2026.
Η πιο κομβική αλλαγή αφορά την κατάργηση της δεύτερης Κυριακής στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, καθώς το νέο πλαίσιο προβλέπει διαφορετικό μοντέλο ανάδειξης δημάρχων και περιφερειαρχών, επιχειρώντας να περιορίσει την εκλογική κόπωση και να απλοποιήσει τη διαδικασία.
Ο νέος Κώδικας αριθμεί 761 άρθρα και φιλοδοξεί να ενοποιήσει και να εκσυγχρονίσει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες νομοθετικές διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία δήμων και περιφερειών σε όλη τη χώρα.
Παράλληλα, το Υπουργείο Εσωτερικών επιχειρεί να εισαγάγει πιο σύγχρονες διαδικασίες συμμετοχής των πολιτών, ενσωματώνοντας για πρώτη φορά δυνατότητες ηλεκτρονικής ψηφοφορίας αλλά και θεσμούς άμεσης δημοκρατίας σε τοπικό επίπεδο.
Έρχεται ηλεκτρονική ψηφοφορία
Ανάμεσα στις βασικές καινοτομίες του νέου πλαισίου περιλαμβάνεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Κώδικα, η διαδικασία θα συνοδεύεται από θεσμικές δικλίδες ασφαλείας και ελεγκτικούς μηχανισμούς, ώστε να διασφαλίζεται το αδιάβλητο της εκλογικής διαδικασίας.
Η συγκεκριμένη αλλαγή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποτελεί το πρώτο οργανωμένο βήμα ψηφιακού μετασχηματισμού της εκλογικής διαδικασίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Δημοτικά δημοψηφίσματα με ηλεκτρονική συμμετοχή
Ο νέος Κώδικας προβλέπει επίσης τη θεσμοθέτηση συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων, δίνοντας τη δυνατότητα στους πολίτες να συμμετέχουν πιο ενεργά σε κρίσιμα ζητήματα τοπικού ενδιαφέροντος.
Τα δημοψηφίσματα θα μπορούν να διεξάγονται και με ηλεκτρονική ψηφοφορία, ενώ προβλέπονται συγκεκριμένες διαδικασίες διαφάνειας και πιστοποίησης της συμμετοχής.
Στόχος του υπουργείου είναι να ενισχυθεί η συμμετοχικότητα και η άμεση επαφή των πολιτών με τη λήψη αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο.
Νέα εποχή για την Αυτοδιοίκηση
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, ο νέος Κώδικας στοχεύει στην απλούστευση της λειτουργίας των ΟΤΑ, στην ενίσχυση της λογοδοσίας και στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δήμων και των περιφερειών.
Παράλληλα, επιχειρεί να περιορίσει τη γραφειοκρατία, να ξεκαθαρίσει αρμοδιότητες και να δημιουργήσει ένα ενιαίο και πιο λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η δημόσια διαβούλευση για το νομοσχέδιο θα διαρκέσει έως τις 4 Ιουνίου, με την κυβέρνηση να επιδιώκει την ολοκλήρωση των αλλαγών μέσα στο επόμενο διάστημα, ανοίγοντας ουσιαστικά έναν νέο κύκλο μεταρρυθμίσεων στην αυτοδιοικητική λειτουργία της χώρας.
Δείτε ΕΔΩ τον Κώδικα που τέθηκε σε διαβούλευση
Οι 10 πιο σημαντικές αλλαγές στην τοπική αυτοδιοίκηση
3. Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων. Η υποχρέωση δημοσιοποίησης των αποφάσεων, η αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων και η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πλαισίου που ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη διοίκηση.
4. Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των δήμων και των περιφερειών. Με την αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων των συλλογικών οργάνων της αυτοδιοίκησης (δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο, δημοτική και περιφερειακή επιτροπή, λοιπές επιτροπές και συμβουλευτικά όργανα) και την καθιέρωση ενιαίων κανόνων λειτουργίας, επιδιώκεται η βελτίωση της αποτελεσματικότητας και η αποφυγή συγκρούσεων αρμοδιοτήτων.
5. Αποτελεσματικότητα και διαφάνεια στη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών, ώστε να μην δημιουργούνται γκρίζες ζώνες επιδεχόμενες πολλαπλών ερμηνειών.
6. Αντικειμενικό και στοχευμένο σύστημα ελέγχου νομιμότητας αποκλειστικά (και σε καμία περίπτωση σκοπιμότητας) επί των πράξεων και των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, μέσω της λειτουργίας ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας Ο.Τ.Α..
7. Σαφής προσδιορισμός της καταστατικής θέσης των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, δηλαδή της αντιμισθίας και των εξόδων παράστασης, της αναστολής της επαγγελματικής τους δραστηριότητας ή της λήψης ειδικής άδειας.
συνεργασία μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης προς όφελος του πολίτη.
9. Αλλαγή του τρόπου εκλογής αυτοδιοικητικών αρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών κα δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, προκειμένου να ενισχυθεί η νομιμοποίηση των αιρετών αρχών και η συμμετοχή των δημοτών.
10. Ψηφιακός μετασχηματισμός της Αυτοδιοίκησης. Υπάρχει μια συνειδητή επιλογή στον Κώδικα να λειτουργούν ηλεκτρονικές εφαρμογές προς υποβοήθηση της συμμετοχής των πολιτών στα όργανα της αυτοδιοίκησης, αλλά και της εξυπηρέτησής τους στην καθημερινή διάδραση με την αυτοδιοίκηση. Έτσι, στο πλαίσιο του Κώδικα προβλέπεται η δημιουργία εφαρμογών με πολλαπλές διαλειτουργικότητες.
Τι αλλάζει
Όπως αναφέρει το υπουργείο Εσωτερικών με τον νέο κώδικα:
• Όλες οι βασικές διατάξεις συγκεντρώνονται σε έναν Κώδικα, ώστε να μην απαιτείται να ψάξει ή να γνωρίζει κάποιος ένα δαιδαλώδες παράπλευρο δίκαιο.
• Καταργούνται ή ενσωματώνονται παλαιότερες διάσπαρτες ρυθμίσεις.
• Εξασφαλίζεται ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή.
• Εισάγονται νέες ρυθμίσεις, με έμφαση στην αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή των πολιτών.
• Μέσα από την εισαγωγή σύγχρονων εργαλείων και διαδικασιών, ιδίως ψηφιακού χαρακτήρα, καθώς και την αναδιοργάνωση βασικών πεδίων, όπως η άσκηση αρμοδιοτήτων και η δημοσιονομική διαχείριση, επιδιώκεται η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας δήμων και περιφερειών και η παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Στο πλαίσιο αυτό διευκρινίζεται ότι η ύπαρξη ενός ενιαίου κώδικα:
• Μειώνει δραστικά τη γραφειοκρατία.
• Διευκολύνει τους αιρετούς και τα στελέχη.
• Επιτρέπει στον πολίτη να κατανοήσει πιο εύκολα το σύστημα.
• Απλοποιεί τις διαδικασίες, ώστε οι πολίτες να εξυπηρετούνται χωρίς καθυστερήσεις και ταλαιπωρία.
• Δίνει περισσότερες δυνατότητες συμμετοχής, ειδικά σε όσους δυσκολεύονται να συμμετέχουν με τον παραδοσιακό τρόπο (νέοι, άτομα που βρίσκονται μακριά).
• Ξεκαθαρίζει ποιος κάνει τι, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις.
• Βοηθά τους δήμους και τις περιφέρειες να διαχειρίζονται καλύτερα τα χρήματά τους, άρα να αξιοποιούνται πιο σωστά οι πόροι.
• Ενισχύει τη διαφάνεια, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν πού πάνε τα χρήματα τους και πώς λειτουργεί η διοίκηση.
• Μειώνει τα περιθώρια αυθαιρεσίας, γιατί οι διαδικασίες γίνονται πιο αντικειμενικές και στενά ελέγξιμες.