8 στους 10 εφήβους εμφανίζουν σημάδια ψηφιακού εθισμού σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα
Σημαντική αύξηση καταγράφεται στις ποινές αποβολής μαθητών για χρήση κινητού τηλεφώνου κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου, καθώς σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τη φετινή σχολική χρονιά επιβλήθηκαν περίπου 25.000 αποβολές. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε περίπου 120 μαθητές ημερησίως και είναι σχεδόν διπλάσιος σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, όπου είχαν καταγραφεί 14.806 περιστατικά.
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται από εκπαιδευτικούς και ειδικούς στην αυξανόμενη εξάρτηση των μαθητών από τις ψηφιακές συσκευές και τα κοινωνικά δίκτυα, η οποία επηρεάζει άμεσα τη σχολική συμπεριφορά.
Από την απλή χρήση στην παραβίαση κανόνων
Οι ποινές δεν αφορούν μόνο την απλή κατοχή κινητού στην τάξη, αλλά και περιπτώσεις βιντεοσκόπησης χωρίς άδεια, ανάρτησης περιεχομένου που προκαλεί εντάσεις, καθώς και περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού.
Οι σχολικές μονάδες εφαρμόζουν κλιμακωτό πλαίσιο πειθαρχίας, το οποίο περιλαμβάνει αρχικά παρατηρήσεις και επιπλήξεις και, σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, αποβολές από μία έως και πέντε ημέρες, ενώ σε σοβαρότερα περιστατικά προβλέπεται ακόμη και αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος.
«Έκρηξη» φαινομένων διάσπασης προσοχής και ψηφιακής εξάρτησης
Παράλληλα με την αύξηση των πειθαρχικών μέτρων, οι ειδικοί κάνουν λόγο για ενίσχυση φαινομένων που σχετίζονται με τη διάσπαση προσοχής (ΔΕΠΥ) και τη δυσκολία συγκέντρωσης των μαθητών.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου 6 στους 10 ανήλικους παρουσιάζουν συμπεριφορές που συνδέονται με ψηφιακή εξάρτηση, ενώ το ποσοστό στους εφήβους 14-17 ετών εκτιμάται ότι προσεγγίζει το 80%. Παράλληλα, σημαντικό ποσοστό μαθητών δηλώνει έντονη νευρικότητα όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό, ενώ πολλοί παραμελούν σχολικές και εξωσχολικές δραστηριότητες.
Η καθημερινότητα στο σχολείο αλλάζει
Εκπαιδευτικοί περιγράφουν μια νέα πραγματικότητα, όπου η διαχείριση της χρήσης κινητού έχει εξελιχθεί σε βασικό ζήτημα πειθαρχίας μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Όπως σημειώνεται, οι μαθητές έχουν μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον συνεχούς ψηφιακής έκθεσης, γεγονός που καθιστά δύσκολη την απότομη αποσύνδεσή τους κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Η εξοικείωση με τις συσκευές από πολύ μικρή ηλικία δημιουργεί, σύμφωνα με τους ίδιους, ένα πλαίσιο εξάρτησης που επηρεάζει τη συμπεριφορά και τη συγκέντρωση.
Πολιτικές παρεμβάσεις για τον περιορισμό των social media
Σε επίπεδο πολιτικής, η ελληνική κυβέρνηση προωθεί νομοθετικές ρυθμίσεις που προβλέπουν περιορισμό πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, με ορίζοντα πλήρους εφαρμογής έως το 2027.
Κεντρικό εργαλείο του σχεδιασμού αποτελεί το σύστημα επαλήθευσης ηλικίας «Kids Wallet», το οποίο θα χρησιμοποιείται από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για τον έλεγχο της ηλικίας των χρηστών και την προσαρμογή των ρυθμίσεων πρόσβασης.
Πώς θα λειτουργεί ο έλεγχος ηλικίας
Οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να ενσωματώσουν μηχανισμούς ταυτοποίησης ηλικίας κατά την εγγραφή, ενώ για υφιστάμενους λογαριασμούς θα απαιτηθεί εκ νέου επιβεβαίωση εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος.
Για ανηλίκους κάτω των 15 ετών προβλέπεται πλήρης απαγόρευση δημιουργίας ή διατήρησης λογαριασμού σε κοινωνικά δίκτυα, καθώς και περιορισμός πρόσβασης σε προσωποποιημένο περιεχόμενο και ιδιωτικά μηνύματα.
Νέα μέτρα για ηλικίες 15–18 ετών
Για τους εφήβους ηλικίας 15 έως 18 ετών προβλέπονται επιπλέον περιορισμοί, όπως η απενεργοποίηση προσωποποιημένων διαφημίσεων, η μείωση αλγοριθμικής στόχευσης και ο περιορισμός χρήσης κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Στόχος των μέτρων, σύμφωνα με τις αρχές, είναι η προστασία των ανηλίκων από ψηφιακούς κινδύνους, όπως η υπερέκθεση σε εθιστικού τύπου περιεχόμενο, αλλά και η ενίσχυση της ψηφιακής ευημερίας.
Διεθνής τάση περιορισμών στα social media
Η Ελλάδα δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση, καθώς πολλές χώρες προχωρούν σε αντίστοιχες ρυθμίσεις. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η πολιτική ηγεσία έχει θέσει σε εφαρμογή μέτρα αυστηρότερης προστασίας των ανηλίκων, ενώ η Αυστραλία έχει ήδη προχωρήσει σε καθολική απαγόρευση πρόσβασης κάτω των 16 ετών.
Αντίστοιχες ρυθμίσεις εξετάζονται ή εφαρμόζονται σε χώρες της Ευρώπης, όπως η Γαλλία, η Δανία, η Σουηδία και η Ισπανία, με κοινό στόχο τον περιορισμό της εθιστικής χρήσης των κοινωνικών δικτύων από παιδιά και εφήβους.
Το μεγάλο στοίχημα της εφαρμογής
Παρά τις νομοθετικές παρεμβάσεις, ειδικοί εκφράζουν προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα των μέτρων, καθώς έχει παρατηρηθεί ότι οι ανήλικοι συχνά βρίσκουν τρόπους παράκαμψης περιορισμών μέσω τεχνικών μέσων ή ψευδών στοιχείων.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν είναι μόνο ο περιορισμός της πρόσβασης, αλλά και η αλλαγή της σχέσης των νέων με την τεχνολογία και η ενίσχυση της ψηφιακής παιδείας από μικρή ηλικία.