Νέα σφοδρή επίθεση κατά της ιρανικής ηγεσίας εξαπέλυσε ο Ντόναλντ Τραμπ, κατηγορώντας την Τεχεράνη ότι ακολουθεί μια «διπρόσωπη» πολιτική: επιδιώκει παρασκηνιακά επαφές με την Ουάσινγκτον, αλλά ταυτόχρονα αρνείται δημόσια ότι υπάρχει διάλογος
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι Ιρανοί ηγέτες «ζητούν μια συνάντηση» με τις ΗΠΑ, ενώ στη συνέχεια δηλώνουν ότι δεν διεξάγονται συνομιλίες. Παράλληλα, έστειλε αυστηρό μήνυμα για τα Στενά του Ορμούζ, επαναλαμβάνοντας ότι η Ουάσινγκτον διαθέτει την ισχύ να ελέγξει την περιοχή και ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Όμως πίσω από τη σκληρή ρητορική και τις εκατέρωθεν απειλές βρίσκεται ένα πιο σύνθετο ερώτημα: τι πραγματικά θέλει το Ιράν;
Η Τεχεράνη δεν επιδιώκει απλώς τη σύγκρουση
Παρά την επιθετική στάση της ιρανικής ηγεσίας απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο βασικός στόχος της Τεχεράνης δεν είναι ένας ολοκληρωτικός πόλεμος, αλλά η διατήρηση της ισχύος της και η εξασφάλιση πολιτικής επιβίωσης.
Το Ιράν αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια σοβαρές οικονομικές πιέσεις λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Η πτώση των επενδύσεων, οι περιορισμοί στις εξαγωγές πετρελαίου, ο υψηλός πληθωρισμός και η κοινωνική δυσαρέσκεια έχουν δημιουργήσει σημαντικές πιέσεις στο καθεστώς.
Για την Τεχεράνη, μια συμφωνία που θα οδηγούσε σε χαλάρωση των κυρώσεων θα αποτελούσε σημαντικό οικονομικό όφελος. Ωστόσο, η ηγεσία της χώρας δεν θέλει να εμφανιστεί ότι υποχωρεί στις αμερικανικές απαιτήσεις.
Το μεγάλο δίλημμα του Ιράν είναι επομένως διπλό: χρειάζεται οικονομική ανάσα, αλλά δεν θέλει να χάσει την εικόνα μιας ισχυρής περιφερειακής δύναμης.
Το πυρηνικό πρόγραμμα: διαπραγματευτικό χαρτί ή στρατηγική ασφάλειας;
Το πιο κρίσιμο ζήτημα στις σχέσεις Ιράν-Δύσης παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα.
Η Τεχεράνη επιμένει ότι το πρόγραμμα έχει ειρηνικούς σκοπούς και αφορά την παραγωγή ενέργειας και την επιστημονική ανάπτυξη. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους, όμως, φοβούνται ότι το Ιράν επιδιώκει τη δυνατότητα κατασκευής πυρηνικού όπλου.
Η πραγματικότητα βρίσκεται πιθανότατα κάπου στη μέση: το Ιράν μπορεί να μην επιδιώκει άμεσα την κατασκευή μιας πυρηνικής βόμβας, αλλά θέλει να διατηρεί την τεχνολογική δυνατότητα να το κάνει εάν το θεωρήσει απαραίτητο.
Αυτή η «στρατηγική αμφισημία» λειτουργεί ως εργαλείο αποτροπής απέναντι στους αντιπάλους του.
Γιατί η Τεχεράνη δεν μπορεί να εμφανιστεί αδύναμη απέναντι στον Τραμπ
Μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία για τα πυρηνικά το 2018 κατά την πρώτη προεδρική θητεία Τραμπ, το Ιράν θεωρεί ότι έχει ήδη πληρώσει το τίμημα μιας συμφωνίας χωρίς επαρκείς εγγυήσεις.
Η ιρανική ηγεσία φοβάται ότι μια νέα συμφωνία χωρίς ισχυρές διασφαλίσεις θα μπορούσε να οδηγήσει ξανά σε αμερικανική αποχώρηση και επαναφορά κυρώσεων.
Παράλληλα, στο εσωτερικό του Ιράν, οποιαδήποτε δημόσια υποχώρηση προς τις ΗΠΑ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους σκληροπυρηνικούς αντιπάλους της κυβέρνησης ως απόδειξη αδυναμίας.
Γι’ αυτό η Τεχεράνη συχνά χρησιμοποιεί δύο διαφορετικά μηνύματα: ένα πιο σκληρό προς το εσωτερικό ακροατήριο και ένα πιο διαπραγματευτικό μέσω διπλωματικών διαύλων.
Τα Στενά του Ορμούζ: το μεγάλο ενεργειακό όπλο του Ιράν
Η αναφορά του Τραμπ στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι τυχαία.
Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα μεταφέρεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Η απειλή διακοπής της ναυσιπλοΐας αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα γεωπολιτικά εργαλεία της Τεχεράνης.
Ωστόσο, ένα πραγματικό κλείσιμο των Στενών θα είχε τεράστιο κόστος και για το ίδιο το Ιράν, καθώς θα προκαλούσε διεθνή στρατιωτική αντίδραση και πιθανότατα σοβαρή οικονομική καταστροφή.
Γι’ αυτό οι περισσότερες εκτιμήσεις θεωρούν ότι η απειλή χρησιμοποιείται κυρίως ως μέσο πίεσης και όχι ως άμεση επιλογή.
Τι θέλει τελικά το Ιράν;
Σύμφωνα με τη συνολική εικόνα, οι βασικές επιδιώξεις της Τεχεράνης είναι:
1. Να επιβιώσει οικονομικά και πολιτικά.
Η άρση ή η χαλάρωση των κυρώσεων αποτελεί βασική προτεραιότητα.
2. Να διατηρήσει την περιφερειακή του επιρροή.
Το Ιράν θέλει να παραμείνει σημαντικός παίκτης στη Μέση Ανατολή μέσω των συμμάχων του σε Λίβανο, Ιράκ, Συρία και Υεμένη.
3. Να μην εμφανιστεί ότι υποτάσσεται στις ΗΠΑ.
Η εσωτερική νομιμοποίηση του καθεστώτος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αντίσταση απέναντι στην αμερικανική πίεση.
4. Να κρατήσει ανοικτή την πυρηνική επιλογή ως στρατηγικό πλεονέκτημα.
Όχι απαραίτητα για άμεση χρήση, αλλά ως εργαλείο αποτροπής.
Η επόμενη κίνηση
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι σκληρές δηλώσεις Τραμπ αποτελούν προετοιμασία για μια νέα περίοδο μέγιστης πίεσης ή μέρος μιας διαπραγματευτικής στρατηγικής.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει στο παρελθόν χρησιμοποιήσει ακραία ρητορική πριν από συνομιλίες, ενώ η Τεχεράνη έχει αποδείξει ότι μπορεί να συνδυάζει την αντιπαράθεση με παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις.
Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι μια άμεση συμφωνία ούτε ένας ολοκληρωτικός πόλεμος, αλλά μια περίοδος έντονης πίεσης, απειλών και διαπραγματεύσεων, όπου κάθε πλευρά θα προσπαθεί να κερδίσει το μεγαλύτερο δυνατό πλεονέκτημα.
Για την ώρα, το παιχνίδι ισχύος ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη συνεχίζεται — με το πυρηνικό πρόγραμμα, το πετρέλαιο και την ασφάλεια ολόκληρης της Μέσης Ανατολής στο επίκεντρο.
