Πρόστιμα έως 3.000 ευρώ – Ο νέος νόμος, που έχει επικρατήσει να αποκαλείται «νόμος της μπούρκας», αφορά ενδύματα που έχουν σχεδιαστεί για να κρύβουν το πρόσωπο – Οι εξαιρέσεις και οι αντιδράσεις οργανώσεων δικαιωμάτων
Νόμο που απαγορεύει την κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους υπέγραψε ο πρόεδρος της Πορτογαλίας, Αντόνιο Ζοζέ Σεγκούρο, θέτοντας σε ισχύ μια νομοθετική ρύθμιση που έχει προκαλέσει πολιτική και κοινωνική αντιπαράθεση.
Ο νόμος, ο οποίος εγκρίθηκε από το πορτογαλικό κοινοβούλιο τον Ιούλιο, απαγορεύει τη χρήση ενδυμάτων ή άλλων αντικειμένων που έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρύβουν το πρόσωπο ή να εμποδίζουν την αναγνώριση ενός ατόμου σε δημόσιους χώρους.
Παράλληλα, προβλέπει κυρώσεις για όποιον εξαναγκάζει άλλο άτομο να καλύψει το πρόσωπό του για λόγους που σχετίζονται με το φύλο, τη θρησκεία, την ηλικία ή την καταγωγή.
Παρότι η νομοθεσία είναι γενικότερη και δεν αναφέρεται ονομαστικά σε συγκεκριμένο θρησκευτικό ένδυμα, τα πορτογαλικά μέσα ενημέρωσης έχουν επικρατήσει να την αποκαλούν «νόμο της μπούρκας», καθώς αναμένεται να επηρεάσει κυρίως μουσουλμάνες που φορούν ενδύματα όπως η νικάμπ ή η μπούρκα, τα οποία καλύπτουν και το πρόσωπο.
Τι προβλέπει ο νόμος και ο κανόνας περί μη εξαναγκασμού
Η απαγόρευση αφορά δημόσιους χώρους και καταλαμβάνει κάθε ένδυμα που έχει ως σκοπό την απόκρυψη του προσώπου ή την παρεμπόδιση της αναγνώρισης.
Οι παραβάτες αντιμετωπίζουν πρόστιμα από 150 έως 3.000 ευρώ.
Ωστόσο, η νομοθεσία προβλέπει σειρά εξαιρέσεων. Η κάλυψη του προσώπου επιτρέπεται όταν συνδέεται, μεταξύ άλλων, με:
- λόγους υγείας,
- επαγγελματικές δραστηριότητες,
- καλλιτεχνικές εκδηλώσεις,
- καιρικές συνθήκες,
- χώρους λατρείας,
- διπλωματικές αποστολές,
- αεροπλάνα.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει επίσης για την προστασία από τον εξαναγκασμό: απαγορεύεται να υποχρεώνεται κάποιος να καλύπτει το πρόσωπό του για λόγους που σχετίζονται με το φύλο, τη θρησκεία, την ηλικία ή την καταγωγή.
«Το πρόσωπο είναι κεντρικό στοιχείο της ανθρώπινης ταυτότητας»
Ο πρόεδρος της Πορτογαλίας αναγνώρισε ότι πρόκειται για ζήτημα «μεγάλης κοινωνικής και πολιτισμικής ευαισθησίας».
Υποστηρίζοντας την υπογραφή του νόμου, τόνισε ότι το πρόσωπο αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ανθρώπινης ταυτότητας και επικοινωνίας.
Η νομοθετική πρωτοβουλία είχε την υποστήριξη του κυβερνητικού κεντροδεξιού συνασπισμού και της Ακροδεξιάς, ενώ τα κόμματα της Αριστεράς την καταψήφισαν.
Αντιδράσεις από οργανώσεις δικαιωμάτων
Οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εκφράσει εδώ και καιρό την αντίθεσή τους σε αντίστοιχες απαγορεύσεις, υποστηρίζοντας ότι, παρά τον γενικό χαρακτήρα της νομοθεσίας, το μεγαλύτερο πρακτικό βάρος αναμένεται να πέσει στις μουσουλμάνες που επιλέγουν να καλύπτουν το πρόσωπό τους για θρησκευτικούς λόγους.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τέτοιου είδους περιορισμοί μπορεί να επηρεάζουν την ελευθερία θρησκευτικής έκφρασης και την αυτονομία των γυναικών, καθώς το κράτος παρεμβαίνει στο τι επιτρέπεται να φορούν σε δημόσιους χώρους.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του νόμου επικαλούνται την ανάγκη για ασφάλεια, δυνατότητα ταυτοποίησης και απρόσκοπτη επικοινωνία στον δημόσιο χώρο.
Η Πορτογαλία προστίθεται έτσι σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για την ισορροπία ανάμεσα στη δημόσια ασφάλεια, την ελευθερία θρησκείας, τα ατομικά δικαιώματα και την ισότητα των φύλων.
Τέλος, μια σημαντική διευκρίνιση: ο πορτογαλικός νόμος δεν αποτελεί τυπικά απαγόρευση της μπούρκας ως θρησκευτικού ενδύματος. Πρόκειται για γενική απαγόρευση κάλυψης του προσώπου σε δημόσιους χώρους, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Η ονομασία «νόμος της μπούρκας» προέρχεται κυρίως από τον δημόσιο και δημοσιογραφικό διάλογο γύρω από τη νομοθεσία.
