Τι θα γινόταν αν μια μαθηματική εξίσωση που γράφτηκε πριν από περισσότερες από έξι δεκαετίες «έδειχνε» σήμερα μια συγκεκριμένη ημερομηνία ως το σημείο όπου η ανθρωπότητα θα έφτανε στα όριά της;
Η απάντηση βρίσκεται σε μια παλιά μελέτη για την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, η οποία έχει επιστρέψει στα social media καθώς πλησιάζει η ημερομηνία που προέκυψε από τους υπολογισμούς της. Και υπάρχει μια λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία ακόμη πιο εντυπωσιακή: η ημερομηνία αυτή είναι η 13η Νοεμβρίου 2026 και φέτος πέφτει Παρασκευή και 13!
Πίσω από τον υπολογισμό βρίσκεται ο μαθηματικός Heinz von Foerster και μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 1960 στο «Science», η οποία εξέταζε τι θα μπορούσε να συμβεί εάν ο παγκόσμιος πληθυσμός συνέχιζε να αυξάνεται εκθετικά.
Το μαθηματικό μοντέλο έδωσε μια ακραία απάντηση. Εάν η εκθετική αύξηση συνεχιζόταν χωρίς καμία αλλαγή, η ανθρωπότητα θα έφτανε σε ένα θεωρητικό, μη βιώσιμο όριο στις 13 Νοεμβρίου 2026.
Η εντυπωσιακή ημερομηνία δεν αποτελούσε πρόβλεψη ότι εκείνη την ημέρα θα καταστρεφόταν ο κόσμος. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τα δημογραφικά δεδομένα της εποχής και προχώρησαν σε μαθηματική προέκταση της πληθυσμιακής τάσης. Η υπόθεση ήταν ότι η αύξηση θα συνεχιζόταν με εκθετικό ρυθμό, χωρίς να επηρεαστεί από αλλαγές στις γεννήσεις, στην κοινωνία ή στις συνθήκες ζωής.
Σε ένα τέτοιο υποθετικό σενάριο, ο πληθυσμός θα αυξανόταν τόσο γρήγορα ώστε θα ξεπερνούσε τις δυνατότητες του πλανήτη να υποστηρίξει τις ανάγκες του.
Η εξάντληση των διαθέσιμων πόρων, οι περιβαλλοντικές πιέσεις, η πιθανή έλλειψη τροφίμων και οι συγκρούσεις που θα μπορούσαν να προκύψουν από τον ανταγωνισμό για τους πόρους ήταν μέρος της ευρύτερης ανησυχίας που βρισκόταν πίσω από το μοντέλο.
Άρα, η 13η Νοεμβρίου 2026 δεν ήταν ένα «ραντεβού» με την καταστροφή, αλλά το αποτέλεσμα μιας μαθηματικής προέκτασης που βασιζόταν στην υπόθεση ότι τίποτα δεν θα άλλαζε.
Από τα 3 δισεκατομμύρια στα 8 και πλέον
Η εικόνα του πλανήτη έχει αλλάξει δραματικά από τότε. Το 1960, όταν δημοσιεύθηκε η μελέτη, στη Γη ζούσαν περίπου 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Σήμερα ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει ξεπεράσει τα 8 δισεκατομμύρια.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική εξέλιξη που διαφοροποιεί τη σημερινή πραγματικότητα από το σενάριο που εξετάστηκε τότε: ο ρυθμός πληθυσμιακής αύξησης έχει μειωθεί σημαντικά.
Η πτώση των γεννήσεων σε πολλές περιοχές του κόσμου, η βελτίωση του μορφωτικού επιπέδου και η μεγαλύτερη πρόσβαση στον οικογενειακό προγραμματισμό έχουν αλλάξει τις δημογραφικές τάσεις.
Αυτό σημαίνει ότι το μοντέλο του von Foerster δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σήμερα ως κυριολεκτική πρόβλεψη για την τύχη της ανθρωπότητας. Για τους σύγχρονους δημογράφους, αποτελεί περισσότερο ένα παράδειγμα του τι μπορεί να συμβεί όταν μια τάση προεκτείνεται επ’ αόριστον χωρίς να υπολογίζονται οι αλλαγές που μπορεί να μεσολαβήσουν.
Γιατί όμως η θεωρία παραμένει επίκαιρη
Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ημερομηνία δεν αποτελεί επιστημονική πρόβλεψη για την καταστροφή του κόσμου δεν σημαίνει ότι τα ζητήματα που ανέδειξε η μελέτη έχουν πάψει να μας απασχολούν.
Το αντίθετο.
Η κλιματική αλλαγή, η βιωσιμότητα των φυσικών πόρων, η επισιτιστική ασφάλεια και η δυνατότητα των κοινωνιών να ανταποκριθούν στις αυξανόμενες ανάγκες παραμένουν μεγάλα παγκόσμια ζητήματα.
Η βασική ιδέα πίσω από την παλιά μελέτη εξακολουθεί, επομένως, να έχει ενδιαφέρον: τι συμβαίνει όταν η ζήτηση αυξάνεται συνεχώς, ενώ οι διαθέσιμοι πόροι δεν είναι ανεξάντλητοι;
Αυτός είναι και ο λόγος που η συγκεκριμένη ιστορία επιστρέφει κατά διαστήματα στη δημοσιότητα. Η ημερομηνία τραβά τα βλέμματα, όμως το πραγματικό θέμα βρίσκεται πίσω από αυτήν: τα όρια της ανάπτυξης και η σχέση ανάμεσα στον πληθυσμό και τις δυνατότητες της Γης.
Το «Doomsday Argument» και οι άλλες ημερομηνίες που έγιναν πρωτοσέλιδο
Η μελέτη του 1960 δεν ήταν η μοναδική θεωρία που προσπάθησε να κοιτάξει μαθηματικά το μέλλον της ανθρωπότητας.
Το 1983 διατυπώθηκε το λεγόμενο Doomsday Argument, μια θεωρία που επιχειρεί, χρησιμοποιώντας πιθανότητες και στατιστικούς συλλογισμούς, να εκτιμήσει πόσοι άνθρωποι θα μπορούσαν να υπάρξουν συνολικά στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Πολύ πιο γνωστή στο ευρύ κοινό έγινε, όμως, η υπόθεση γύρω από την 21η Δεκεμβρίου 2012.
Η ημερομηνία συνδέθηκε με το αρχαίο ημερολόγιο των Μάγια και παρουσιάστηκε από διάφορες θεωρίες ως πιθανό τέλος του κόσμου. Η πραγματικότητα ήταν πολύ λιγότερο δραματική: οι ειδικοί εξηγούσαν ότι επρόκειτο για την ολοκλήρωση ενός ημερολογιακού κύκλου και την έναρξη ενός νέου, όχι για πρόβλεψη μιας παγκόσμιας καταστροφής.
Όταν τελικά έφτασε η 21η Δεκεμβρίου 2012, φυσικά δεν συνέβη η «Αποκάλυψη» που είχαν περιγράψει οι σχετικές θεωρίες.
Κάτι ανάλογο χρειάζεται να έχουμε στο μυαλό μας και για την 13η Νοεμβρίου 2026. Η ημερομηνία προέρχεται από ένα μαθηματικό μοντέλο που βασίστηκε σε συγκεκριμένες υποθέσεις του 1960. Αν και η ημερομηνία πλησιάζει ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι υπολογισμοί του 1960 αποτελούν επιστημονική πρόβλεψη για το τέλος του κόσμου.
