Προστατεύεται η προσωπική περιουσία των κληρονόμων, θεσπίζονται κληρονομικές συμβάσεις και η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση
Σε ισχύ τέθηκαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 οι σημαντικότερες αλλαγές στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο των τελευταίων δεκαετιών, μεταβάλλοντας ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα χρέη μιας κληρονομιάς, οι διαθήκες, η νόμιμη μοίρα και ο προγραμματισμός της διαδοχής.
Το νέο πλαίσιο θεσπίστηκε με τον Νόμο 5303/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 22 Μαΐου, έπειτα από περίπου 18 μήνες προετοιμασίας και διαβούλευσης.
Κεντρικός στόχος της μεταρρύθμισης είναι η προσαρμογή του κληρονομικού δικαίου στις σύγχρονες οικογενειακές και οικονομικές συνθήκες, αλλά και η προστασία των πολιτών από χρέη που συνοδεύουν μια κληρονομιά.
Τα χρέη δεν αγγίζουν πλέον την προσωπική περιουσία του κληρονόμου
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την ευθύνη για τις οφειλές του προσώπου που απεβίωσε.
Με το νέο καθεστώς, τα χρέη της κληρονομιάς εξοφλούνται κατά κανόνα μέχρι την αξία της ίδιας της κληρονομικής περιουσίας. Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται απεριόριστα με τα δικά του περιουσιακά στοιχεία, όπως θα μπορούσε να συμβεί υπό το προηγούμενο πλαίσιο μετά την αποδοχή της κληρονομιάς ή την παρέλευση των σχετικών προθεσμιών.
Αυτό σημαίνει ότι οφειλές προς τράπεζες, το Δημόσιο ή άλλους πιστωτές βαρύνουν πρωτίστως την περιουσία που κληρονομείται και όχι την περιουσία την οποία απέκτησε ο κληρονόμος με δικά του μέσα.
Η αλλαγή περιορίζει έναν από τους βασικότερους λόγους για τους οποίους χιλιάδες πολίτες επέλεγαν την αποποίηση κληρονομιάς, φοβούμενοι ότι άγνωστα ή υπέρογκα χρέη θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο το σπίτι, τις καταθέσεις ή άλλα προσωπικά περιουσιακά τους στοιχεία.
Η προστασία αυτή δεν σημαίνει ότι τα χρέη διαγράφονται. Οι πιστωτές εξακολουθούν να μπορούν να στραφούν κατά της κληρονομικής περιουσίας, αλλά η ευθύνη του κληρονόμου περιορίζεται, με την επιφύλαξη ειδικών εξαιρέσεων και των πραγματικών δεδομένων κάθε υπόθεσης.
Θεσπίζονται οι κληρονομικές συμβάσεις
Σημαντική καινοτομία αποτελεί και η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων στο ελληνικό δίκαιο.
Μέσω αυτών, ένα πρόσωπο μπορεί, όσο βρίσκεται εν ζωή, να συνάπτει δεσμευτικές συμφωνίες για ζητήματα που αφορούν τη μελλοντική κληρονομική διαδοχή, τον ορισμό κληρονόμων και την κατανομή συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων.
Ο νέος θεσμός μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμος για οικογένειες με παιδιά από διαφορετικούς γάμους ή προηγούμενες σχέσεις, αλλά και για περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει οικογενειακή επιχείρηση που πρέπει να περάσει στην επόμενη γενιά χωρίς να διασπαστεί ή να οδηγηθεί σε αδιέξοδο.
Οι συμφωνίες αυτές επιτρέπουν τον έγκαιρο σχεδιασμό της διαδοχής, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες, τις επιλογές και τη συμμετοχή κάθε μέλους της οικογένειας.
Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική απαίτηση
Μεταβάλλεται επίσης η φύση της νόμιμης μοίρας, δηλαδή του ελάχιστου κληρονομικού δικαιώματος που διατηρούν συγκεκριμένοι στενοί συγγενείς, ακόμη και όταν υπάρχει διαφορετική πρόβλεψη στη διαθήκη.
Το ποσοστό της νόμιμης μοίρας δεν καταργείται. Αλλάζει, όμως, ο τρόπος με τον οποίο ικανοποιείται.
Μέχρι σήμερα, ο δικαιούχος της νόμιμης μοίρας μπορούσε να καταστεί συνιδιοκτήτης σε ακίνητα, επιχειρήσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία. Αυτό συχνά προκαλούσε πολυετείς διαμάχες, κατακερματισμό της περιουσίας και αδυναμία αξιοποίησης ή μεταβίβασης επιχειρήσεων και ακινήτων.
Με το νέο σύστημα, το δικαίωμα μετατρέπεται κατά βάση σε χρηματική απαίτηση ίση με την αξία της νόμιμης μοίρας. Έτσι, ο δικαιούχος εξακολουθεί να προστατεύεται οικονομικά, χωρίς να αποκτά αυτομάτως ποσοστό συνιδιοκτησίας σε κάθε επιμέρους περιουσιακό στοιχείο.
Τι αλλάζει στις διαθήκες
Οι ιδιόχειρες διαθήκες δεν καταργούνται, αλλά το πλαίσιο ελέγχου τους γίνεται αυστηρότερο. Για να είναι έγκυρες, πρέπει να έχουν γραφτεί εξ ολοκλήρου με το χέρι του διαθέτη και να φέρουν σαφή ημερομηνία και υπογραφή.
Σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται γραφολογικός έλεγχος, ιδιαίτερα όταν οι κληρονόμοι δεν είναι συγγενείς πρώτου βαθμού ή όταν η διαθήκη εμφανίζεται προς δημοσίευση μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τον θάνατο.
Ιδιαίτερη προστασία προβλέπεται για ηλικιωμένους και ευάλωτους ανθρώπους που διαμένουν σε μονάδες φροντίδας. Ιδιόχειρες διαθήκες με τις οποίες ευνοούνται εργαζόμενοι ή διοικήσεις τέτοιων ιδρυμάτων μπορεί να θεωρούνται άκυρες, εκτός εάν έχουν συνταχθεί με τις αυξημένες εγγυήσεις συμβολαιογραφικής πράξης.
Παράλληλα, η δημοσίευση των διαθηκών περνά πλέον στους συμβολαιογράφους, με στόχο να περιοριστούν οι μεγάλες καθυστερήσεις που προκαλούσε η προηγούμενη δικαστική διαδικασία.
Ποιους αφορά το νέο πλαίσιο
Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται κατά κανόνα σε κληρονομικές σχέσεις που δημιουργούνται από θανάτους οι οποίοι επέρχονται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για παλαιότερες υποθέσεις μπορεί να ισχύουν μεταβατικοί κανόνες.
Οι αλλαγές αφορούν ιδιαίτερα:
- οικογένειες που κληρονομούν περιουσία με χρέη,
- ιδιοκτήτες οικογενειακών επιχειρήσεων,
- οικογένειες με παιδιά από διαφορετικούς γάμους,
- δικαιούχους νόμιμης μοίρας,
- όσους επιθυμούν να οργανώσουν εγκαίρως τη διαδοχή της περιουσίας τους,
- περιπτώσεις ιδιόχειρων ή αμφισβητούμενων διαθηκών.
Επειδή κάθε κληρονομική υπόθεση μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικά περιουσιακά στοιχεία, χρέη, συγγενικές σχέσεις και μεταβατικές διατάξεις, οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να ζητούν εξατομικευμένη συμβουλή από δικηγόρο ή συμβολαιογράφο πριν προχωρήσουν σε αποδοχή, αποποίηση ή οποιαδήποτε άλλη πράξη.
