Πάνω από 350.000 επενδυτές, 131 funds και επτά εταιρείες διαχείρισης στο επίκεντρο της κρίσης – Καταγγελίες για τεχνητή διόγκωση μετοχών και σχήμα που θύμιζε «πυραμίδα»
Πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις από εκείνες που αφήνει να εννοηθούν η καθησυχαστική τοποθέτηση της τουρκικής κυβέρνησης φαίνεται να έχει η κρίση στην αγορά επενδυτικών κεφαλαίων της χώρας.
Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ υποστήριξε ότι η προβληματική περιοχή έχει τεθεί «σε καραντίνα» και ότι το 90% της αγοράς συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία αποκαλύπτουν μία από τις σοβαρότερες αναταράξεις που έχει αντιμετωπίσει τα τελευταία χρόνια το Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης.
Η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς διέκοψε τις συναλλαγές και δρομολόγησε την εκκαθάριση 131 funds που διαχειρίζονταν επτά εταιρείες. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, η συνολική αξία των χαρτοφυλακίων φτάνει τις 891 δισ. τουρκικές λίρες, περίπου 21,4 δισ. δολάρια, και αφορά περίπου 353.000 επενδυτές.
Οι Financial Times υπολογίζουν την τρέχουσα αξία των επενδύσεων κοντά στα 17 δισ. δολάρια, κατανεμημένα σε περισσότερους από 500.000 λογαριασμούς περίπου 300.000 επενδυτών. Η διαφορά αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στις διακυμάνσεις των αποτιμήσεων και στη διάκριση μεταξύ φυσικών επενδυτών και επενδυτικών λογαριασμών.
Το Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης
Πώς διογκώθηκε η «φούσκα»
Η κρίση αποδίδεται σε funds που είχαν τοποθετήσει μεγάλο μέρος των κεφαλαίων τους σε μετοχές χαμηλής εμπορευσιμότητας, σε αρκετές περιπτώσεις εταιρειών με άμεσες ή έμμεσες σχέσεις με τους ίδιους επιχειρηματικούς ομίλους.
Οι συγκεντρωμένες αγορές ανέβαζαν τις τιμές των συγκεκριμένων μετοχών και, μαζί τους, τη φαινομενική αξία των χαρτοφυλακίων. Οι εντυπωσιακές αποδόσεις προσέλκυαν νέους επενδυτές, τα χρήματα των οποίων τροφοδοτούσαν νέες αγορές των ίδιων ή συναφών τίτλων.
Δύο funds της Pusula εμφάνισαν κέρδη 164% και 144% μόνο στο πρώτο επτάμηνο του 2026. Το σύστημα λειτουργούσε όσο εισέρρεαν καινούργια κεφάλαια. Όταν άλλαξαν οι κανονισμοί και άρχισαν μαζικές αιτήσεις εξαγοράς, ορισμένα funds δεν διέθεταν αρκετά μετρητά ούτε μπορούσαν να πουλήσουν γρήγορα τις μετοχές τους χωρίς να προκαλέσουν κατάρρευση των τιμών.
Οι Financial Times περιέγραψαν το μοντέλο ως σχήμα που προσομοίαζε σε «πυραμίδα», χωρίς αυτό να αποτελεί μέχρι στιγμής τελεσίδικη δικαστική κρίση.
Η αδυναμία πληρωμών άνοιξε τον ασκό του Αιόλου
Η αναταραχή ξέσπασε όταν η Pusula Portföy ανακοίνωσε ότι αδυνατούσε να ικανοποιήσει αιτήματα επιστροφής χρημάτων. Ακολούθησαν προβλήματα και στην Tera Portföy, προκαλώντας φυγή επενδυτών και αναγκαστικές πωλήσεις μετοχών.
Ο BIST 100 έχασε περισσότερο από 5% σε μία συνεδρίαση και περίπου 8,5% μέσα στην εβδομάδα, καταγράφοντας τη χειρότερη εβδομαδιαία επίδοση από τον Μάρτιο του 2025.
Το πρόβλημα είχε πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά «φυγής από τα funds»: οι εξαγορές ανάγκαζαν τους διαχειριστές να πωλούν τίτλους, οι πωλήσεις πίεζαν τις αποτιμήσεις και οι απώλειες προκαλούσαν νέα κύματα αποχωρήσεων.
Έκτακτη παρέμβαση της Κεντρικής Τράπεζας
Η ένταση της κρατικής παρέμβασης δείχνει ότι οι αρχές αντιμετώπισαν την κατάσταση ως σοβαρό κίνδυνο για τη σταθερότητα της αγοράς.
Η Κεντρική Τράπεζα αύξησε τη χρηματοδότηση μέσω repos στα 300 δισ. λίρες και δεκαπλασίασε τα όρια δανεισμού των τραπεζών στη διατραπεζική αγορά. Παράλληλα, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς μείωσε προσωρινά από 35% σε 20% το ελάχιστο περιθώριο διατήρησης για συναλλαγές με πίστωση, ώστε να περιοριστούν οι αναγκαστικές πωλήσεις.
Η İş Bankası ανέλαβε την εκκαθάριση των funds της Tera, ενώ η κρατική Ziraat Bankası θα διαχειριστεί εκείνα των Pusula, A1 Capital, Atlas, Bulls, Hedef και Pardus. Η διαδικασία προβλέπεται να διαρκέσει έως τρεις μήνες, αλλά μπορεί να παραταθεί εάν τα περιουσιακά στοιχεία δεν είναι εύκολο να ρευστοποιηθούν.
Η εκκαθάριση δεν σημαίνει ότι οι καταθέσεις των επενδυτών μηδενίζονται. Τα περιουσιακά στοιχεία θα πωληθούν και τα έσοδα θα διανεμηθούν αναλογικά. Το τελικό ποσό που θα επιστραφεί, όμως, θα εξαρτηθεί από την πραγματική αξία και τη ρευστότητα των τίτλων — και όχι από τις προηγούμενες, ενδεχομένως διογκωμένες, αποτιμήσεις.
Ποινικές έρευνες και συλλήψεις
Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχει υποβάλει μηνύσεις σε βάρος 38 προσώπων για φερόμενη χειραγώγηση των μετοχών των Katılımevim, Gündoğdu Gıda και Destek Finans Faktoring. Επιβλήθηκαν επίσης διετείς απαγορεύσεις συναλλαγών, ενώ τέσσερα πρόσωπα έχουν προφυλακιστεί και δεκάδες ακόμη αντιμετωπίζουν δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων ή απαγορεύσεις εξόδου από τη χώρα.
Δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις ότι η κρίση έχει μετατραπεί σε γενικευμένο τραπεζικό κίνδυνο. Ωστόσο, το μέγεθος των κεφαλαίων που τέθηκαν σε εκκαθάριση, οι εκατοντάδες χιλιάδες εγκλωβισμένοι επενδυτές και η ανάγκη έκτακτης παροχής ρευστότητας καθιστούν τον χαρακτηρισμό ενός «περιορισμένου προβλήματος» εξαιρετικά αισιόδοξο.
Το σοβαρότερο πλήγμα ενδέχεται τελικά να αφορά την αξιοπιστία της τουρκικής κεφαλαιαγοράς, σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση προσπαθεί να προσελκύσει ξένα κεφάλαια και να παρουσιάσει την Κωνσταντινούπολη ως περιφερειακό χρηματοοικονομικό κέντρο.
