Η Ελλάδα ενημέρωσε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ
Με σαφές μήνυμα απέναντι στο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε την κοινή θέση των 27 κρατών-μελών, με την ύπατη εκπρόσωπο της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, να υπογραμμίζει τη μη συμβατότητα της συμφωνίας με το Δίκαιο της Θάλασσας. Η τοποθέτηση αυτή ήρθε στον απόηχο της επικύρωσης του μνημονίου του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026. Η ΕΕ επανέλαβε ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για κράτη που δεν αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη.
Η ομόφωνη υιοθέτηση της δήλωσης αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς αποτυπώνει τη συμφωνία όλων των κρατών-μελών ως προς τη θέση της ΕΕ για τη συμφωνία Άγκυρας – Τρίπολης. Παράλληλα, η Αθήνα έθεσε το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, ενώ Αίγυπτος και Ισραήλ εξέφρασαν επίσης την αντίθεσή τους στην επικύρωση του μνημονίου.
Τι αναφέρει η δήλωση της Κάγια Κάλας
Στην ανακοίνωσή της, η Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζει τη βαθιά της λύπη για την απόφαση της λιβυκής Βουλής και υπενθυμίζει ότι η θέση της για το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο παραμένει σταθερή.
Όπως επισημαίνεται, η συγκεκριμένη θέση είχε διατυπωθεί στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2019 και επαναβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025. Η ΕΕ θεωρεί ότι η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Στο πλαίσιο αυτό, η ευρωπαϊκή πλευρά υπογραμμίζει ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και δεν μπορεί να δημιουργήσει νομικές συνέπειες για τρίτα κράτη.
Η ανακοίνωση συνδέει, παράλληλα, τη συγκεκριμένη θέση με την ανάγκη διατήρησης της ασφάλειας και της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ΕΕ δηλώνει ότι έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην περιοχή και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών της, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Ελλάδα έθεσε το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ
Παράλληλα με τις ευρωπαϊκές κινήσεις, η Ελλάδα προχώρησε σε ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών για τις τελευταίες εξελίξεις.
Κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, ενημέρωσε το Συμβούλιο στο πλαίσιο κλειστών διαβουλεύσεων, υπό το λήμμα «Λοιπά Θέματα» (AOB).
Στο επίκεντρο της παρέμβασης βρέθηκε η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με την ελληνική πλευρά να επισημαίνει τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τοποθετήσεις από την ηγεσία των ευρωπαϊκών θεσμών
Η αντίδραση της ΕΕ είχε εκφραστεί και σε επίπεδο κορυφής. Σε κοινή δήλωσή τους, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, υπογράμμισαν ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Τη στήριξή της προς τις δύο χώρες εξέφρασε και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα.
Επιπλέον, η Κάγια Κάλας έθεσε το θέμα στον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, κατά τη συνάντησή τους νωρίτερα την ίδια ημέρα, επαναλαμβάνοντας ότι το μνημόνιο μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για τις θαλάσσιες ζώνες παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών.
Έντονη αντίδραση της Αιγύπτου με αφορμή ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα
Ιδιαίτερα έντονη ήταν και η αντίδραση της Αιγύπτου, η οποία απέρριψε κατηγορηματικά την επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή. Το Κάιρο υποστηρίζει ότι η συμφωνία παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1982.
Στην ανακοίνωση του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών τονίζεται ότι το μνημόνιο θίγει άμεσα τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και την υφαλοκρηπίδα της. Η Αίγυπτος επισημαίνει, επίσης, ότι είχε ήδη αντιταχθεί στη συμφωνία και απορρίπτει τόσο το ίδιο το κείμενο όσο και κάθε ενέργεια που στηρίζεται σε αυτό.
Το Κάιρο υπογραμμίζει ακόμη ότι η επικύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν δημιουργεί νομικές συνέπειες για την Αίγυπτο. Παράλληλα, διαμηνύει ότι διατηρεί το δικαίωμα να υπερασπιστεί τα δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο και να αντιμετωπίσει κάθε προσπάθεια παραβίασής τους.
Ολόκληρη η ανακοίνωση του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών
«Η Αραβική Δημοκρατία της Αιγύπτου εκφράζει την κατηγορηματική απόρριψή της για την κύρωση, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, του Μνημονίου Κατανόησης που υπογράφηκε το 2019 μεταξύ της «Κυβέρνησης του Fayez al-Sarraj» και της Τουρκικής Δημοκρατίας σχετικά με τον καθορισμό ζωνών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο Θάλασσα. Επαναβεβαιώνει ότι το εν λόγω Μνημόνιο είναι απολύτως άκυρο, στερείται νομικής ισχύος και δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα για την Αίγυπτο, ενώ η κύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν δημιουργεί οποιαδήποτε νομική συνέπεια για την Αίγυπτο.
Η Αραβική Δημοκρατία της Αιγύπτου επισημαίνει επίσης ότι το εν λόγω Μνημόνιο Κατανόησης παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, που αφορούν την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας και βασίζονται στις αρχές της δικαιοσύνης και της ευθυδικίας. Το Μνημόνιο συνιστά σαφή προσβολή των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Αιγύπτου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της.
Η Αραβική Δημοκρατία της Αιγύπτου υπενθυμίζει ότι είχε ήδη αντιταχθεί κατηγορηματικά στο εν λόγω Μνημόνιο Κατανόησης και επαναλαμβάνει την απόρριψή του, καθώς και κάθε ενέργειας ή πράξης οποιουδήποτε μέρους που βασίζεται σε αυτό. Στον βαθμό που το Μνημόνιο αυτό αντιβαίνει στα ανακηρυγμένα θαλάσσια σύνορα της Αιγύπτου, η Αίγυπτος διατηρεί το δικαίωμά της να προστατεύσει τα δικαιώματα που της κατοχυρώνει το διεθνές δίκαιο και να αντιμετωπίσει κάθε απόπειρα παραβίασής τους».
Η καταδίκη από το Ισραήλ
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και το Ισραήλ, καταδικάζοντας την επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου. Σε δήλωσή του εξέφρασε ανησυχία για τις επιπτώσεις της συμφωνίας στην περιφερειακή σταθερότητα, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Δυστυχώς, για άλλη μια φορά βλέπουμε την Τουρκία να ενεργεί με σκοπό την αποσταθεροποίηση της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου».
Οι αντιδράσεις από την ΕΕ, την Ελλάδα, την Αίγυπτο και το Ισραήλ αναδεικνύουν τις ευρύτερες διπλωματικές διαστάσεις που αποκτά η απόφαση της λιβυκής Βουλής. Στο επίκεντρο παραμένει η διαφωνία για τη νομιμότητα του μνημονίου και οι επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και στις σχέσεις των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου.
