«Αντίκειται στις θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου» το μήνυμα που μετέφερε ο Γιώργος Γεραπετρίτης εκ μέρους Ελλάδας, ΕΕ και τεσσάρων χωρών
Κοινό μήνυμα κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου έστειλαν στον ΟΗΕ η Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Αίγυπτος, η Κύπρος, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να το κυρώσει.
Την κοινή δήλωση ανέγνωσε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, εκφράζοντας την αντίθεση των έξι πλευρών στην εξέλιξη και υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο έρχεται σε σύγκρουση με θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου.
Σύμφωνα με τη θέση που διατυπώθηκε, η κύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή δεν μεταβάλλει τη νομική του υπόσταση ούτε μπορεί να επηρεάσει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Το μήνυμα για τις θαλάσσιες ζώνες
Στην κοινή δήλωση επισημαίνεται ότι διμερείς συμφωνίες δεν μπορούν να παρακάμπτουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ή να δημιουργούν συνέπειες σε βάρος τρίτων χωρών.
Η Αθήνα έχει ήδη απορρίψει επισήμως την απόφαση της λιβυκής Βουλής, υποστηρίζοντας ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δημιουργούν νόμιμη βάση για τη συγκεκριμένη οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και ότι το μνημόνιο παραβλέπει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Αντίστοιχη θέση έχει διατυπώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την οποία το μνημόνιο θίγει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Η Αθήνα επιμένει στον διάλογο με τη Λιβύη
Παρά την έντονη αντίδραση στην κύρωση του μνημονίου, η ελληνική πλευρά επαναλαμβάνει ότι παραμένει προσηλωμένη στον διάλογο με τη Λιβύη για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η θέση της Αθήνας είναι ότι μια τέτοια συμφωνία θα πρέπει να προκύψει στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας, με σεβασμό στις αρχές της καλής γειτονίας και στα δικαιώματα των κρατών της περιοχής.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη προαναγγείλει διπλωματική κινητοποίηση μετά την κύρωση του μνημονίου, με τον Γιώργο Γεραπετρίτη να δηλώνει τις προηγούμενες ημέρες ότι η Ελλάδα θα ενεργοποιήσει τους διεθνείς και ευρωπαϊκούς μηχανισμούς που διαθέτει.
Ο υπουργός Εξωτερικών έχει παράλληλα αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής συζήτησης με την Αίγυπτο για επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας μερικής οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών, επισημαίνοντας ότι Αθήνα και Κάιρο έχουν κοινή αντίληψη ως προς το ζήτημα της Λιβύης.
Αναλυτικά η δήλωση Γερπατρίτη
«Προβαίνω στην παρούσα δήλωση εξ ονόματος των Αιγύπτου, Κύπρου, Μπαχρέιν, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της χώρας μου, της Ελλάδας.
Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το ψευδεπίγραφο «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο» του 2019 εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Αναδεικνύει, επίσης, μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ούτε θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι κανόνες αυτοί είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών. Η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Το ψευδεπίγραφο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές. Παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η επακόλουθη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα. Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και στην προοπτική μιας ενωμένης και ευημερούσας Λιβύης. Μια σταθερή Λιβύη, που συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία, είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την ασφάλεια σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η πολιτική μετάβαση της Λιβύης και οι σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες πρέπει να διέπονται από τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Ως κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών, έχουμε υποστηρίξει με συνέπεια την ειρηνική επίλυση των διαφορών μέσω του διαλόγου και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Στο πνεύμα αυτό, η Ελλάδα έχει διεξαγάγει διμερείς συνομιλίες με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με καλή πίστη και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, και εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τις προσπάθειες αυτές.
Ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες.
