Η εποχή του «περνάω πίσω από κάποιον και μπαίνω χωρίς εισιτήριο» φαίνεται πως φτάνει σιγά-σιγά στο τέλος της.
Οι αθηναϊκές συγκοινωνίες μπαίνουν πλέον σε μια νέα ψηφιακή εποχή, όπου η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει ρόλο… ελεγκτή, με στόχο να περιορίσει δραστικά την εισιτηριοδιαφυγή που εδώ και δεκαετίες κοστίζει εκατομμύρια ευρώ στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς.
Η παρουσίαση του νέου συστήματος έγινε στο πλαίσιο της εκδήλωσης του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών με τίτλο «Τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς αλλάζουν την Αθήνα», παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, στο αμαξοστάσιο της ΣΤΑΣΥ στα Σεπόλια.
Οι κάμερες που «βλέπουν» τους λαθρεπιβάτες σε πραγματικό χρόνο
Το νέο σύστημα βασίζεται σε κάμερες που έχουν ήδη τοποθετηθεί στις εισόδους και εξόδους σταθμών, κυρίως στο Μετρό, και λειτουργούν με λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης.
Ο στόχος είναι να εντοπίζεται αυτόματα το λεγόμενο «tailgating» — η γνωστή πρακτική όπου ένας επιβάτης περνά πίσω από κάποιον που έχει επικυρώσει κανονικά το εισιτήριό του, εκμεταλλευόμενος το άνοιγμα της μπάρας.
Το λογισμικό καταγράφει άμεσα τις παραβάσεις και ενημερώνει σε πραγματικό χρόνο τους αρμόδιους, ώστε οι ελεγκτές να μετακινούνται στοχευμένα στους σταθμούς όπου παρατηρείται αυξημένη εισιτηριοδιαφυγή, αντί να πραγματοποιούν τυχαίους ελέγχους στο δίκτυο.
Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Γενικός Γραμματέας Μεταφορών Στέλιος Σακαρέτσιος:
«Οι αστικές συγκοινωνίες περνούν από την εποχή των excel και των καθυστερημένων αναφορών σε μια εποχή λειτουργίας σε πραγματικό χρόνο».
Τα νούμερα που δείχνουν τη μεγάλη αλλαγή
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος αλλά και τη σταδιακή ενίσχυση των ελέγχων.
Το 2024 πραγματοποιήθηκαν συνολικά 5.766.454 έλεγχοι κομίστρου, με 150.485 πρόστιμα να επιβάλλονται στους παραβάτες. Το 2023, οι αντίστοιχοι έλεγχοι ήταν 3.723.277 και τα πρόστιμα 95.355.
Στην ΟΣΥ, μόνο στο διάστημα Ιανουαρίου – Αυγούστου 2025 πραγματοποιήθηκαν 1.749.469 έλεγχοι, ξεπερνώντας ήδη το σύνολο της προηγούμενης χρονιάς.
Ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης ανακοίνωσε μάλιστα ότι η εισιτηριοδιαφυγή έχει πλέον πέσει κάτω από το 5%, ποσοστό που χαρακτηρίζεται ως το χαμηλότερο που έχει καταγραφεί ποτέ στα ελληνικά ΜΜΜ.
Παράλληλα, αυξημένες εμφανίζονται και οι επικυρώσεις εισιτηρίων και καρτών στα λεωφορεία, οι οποίες από 67,7 εκατομμύρια το 2023 ανέβηκαν στα 74,2 εκατομμύρια το 2024 και εκτιμάται ότι ξεπέρασαν τα 91,6 εκατομμύρια το 2025.
Νέα πρόστιμα και αλλαγές στους ελέγχους
Το νέο μοντέλο συνοδεύεται και από αυστηρότερες ποινές.
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, το πρόστιμο για μετακίνηση χωρίς εισιτήριο θα ανέρχεται στα 100 ευρώ, ενώ θα προβλέπεται μείωση 50% εφόσον ο παραβάτης προχωρήσει στην αγορά κάρτας απεριορίστων διαδρομών.
Παράλληλα, εξετάζεται η δυνατότητα αξιοποίησης ιδιωτών ελεγκτών, προκειμένου να ενισχυθεί ο μηχανισμός ελέγχου χωρίς επιπλέον επιβάρυνση του δημόσιου μισθολογικού κόστους.
Η μεγαλύτερη αναβάθμιση των ΜΜΜ εδώ και δεκαετίες
Η παρουσίαση του συστήματος AI εντάσσεται σε ένα συνολικό σχέδιο εκσυγχρονισμού των αστικών συγκοινωνιών της Αθήνας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν:
- 1.076 νέα λεωφορεία έχουν ήδη ενταχθεί στον στόλο της ΟΣΥ, με στόχο να φτάσουν τα 1.700 μέσα στην επόμενη διετία.
- Στο Μετρό, οι διαθέσιμοι συρμοί αναμένεται να αυξηθούν από 40 το 2019 σε 60 έως το 2027.
- Η αναβάθμιση των 14 συρμών της Γραμμής 1 αναμένεται να μειώσει τη χρονοαπόσταση στα 5 λεπτά στις ώρες αιχμής.
- Για τη Γραμμή 3, στόχος είναι τα δρομολόγια ανά 3,5 λεπτά.
- Η ΣΤΑΣΥ προχωρά επίσης στην προμήθεια 19 νέων συρμών νέας γενιάς για τις Γραμμές 2 και 3.
Καθημερινά περισσότεροι από 800.000 επιβάτες χρησιμοποιούν Μετρό και Τραμ στην Αθήνα, με την κυβέρνηση να παρουσιάζει το νέο μοντέλο ως μία συνολική επένδυση στην ποιότητα μετακίνησης και στη λειτουργία των δημόσιων συγκοινωνιών.
Ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης έδωσε και το πολιτικό στίγμα των αλλαγών, δηλώνοντας:
«Τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, για εμάς, είναι η καθημερινή αξιοπρέπεια του πολίτη. Είναι να φτάνει κάποιος στον προορισμό του με ασφάλεια, με συνέπεια, με σεβασμό».
Το αν η τεχνητή νοημοσύνη θα καταφέρει τελικά να περιορίσει ουσιαστικά τους λαθρεπιβάτες θα φανεί στην πράξη. Το βέβαιο, πάντως, είναι πως οι αθηναϊκές συγκοινωνίες επιχειρούν για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια να κινηθούν σε πιο σύγχρονα και ευρωπαϊκά πρότυπα.